ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਖਂ ਨਦੀਤੀਰੇ ऽਵਾਤ੍ਸੀ: ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਹਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮਨਾਮਯਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਠੀਕ ਹਨ?
ਗੁਹਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯਾਨੁਵਸ਼ੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ऽਪੀਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਗੁਹਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਖਾ ਨ: ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਰਾਜਨ੍ ਪੂਜਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਵਯਮ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਤੁ ਨੌਭਿਰ੍ਬਹ੍ਵੀਭਿਰ੍ਦਾਸ਼ਾ: ਸਨ੍ਤਾਰਯਨ੍ਤੁ ਨ: ।। ੨.੮੯.
ਰਾਜਾ, ਸਾਡੀ ਰਾਤ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਹੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਨੌਕਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣ।
ਤਤੋ ਗੁਹ: ਸਂਤ੍ਵਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਗਰਂ ਤਂ ਜ੍ਞਾਤਿਜਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਧ੍ਵਂ ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਚ ਵ: ਸਦਾ । ਨਾਵ: ਸਮਨੁਕਰ੍षਧ੍ਵਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਾਮ ਵਾਹਿਨੀਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ! ਨੌਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿਆਂਗੇ।
ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾ: ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਪਞ੍ਚ ਨਾਵਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਮਾਨਿਨ੍ਯੁ: ਸਮਨ੍ਤਤ: ।। ੨.੮੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਉਠੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਅਨ੍ਯਾ: ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਹਾਘਣ੍ਟਾਧਰਾ ਵਰਾ: । ਸ਼ੋਭਮਾਨਾ: ਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਤਾ: ਸੁਸਂਹਤਾ: ।। ੨.੮੯.
ਕੁਝ ਨੌਕਾਂ 'ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਪੱਟਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਤਤ: ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਵਿਜ੍ਞੇਯਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਂਵृਤਾਮ੍ । ਸਨਨ੍ਦਿਘੋषਾਂ ਕਲ੍ਯਾਣੀਂ ਗੁਹੋ ਨਾਵਮੁਪਾਹਰਤ੍ । ਤਾਮਾਰੁਰੋਹ ਭਰਤ: ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲ: ।। ੨.੮੯.
ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸਵਸਤਿਕ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਲਿਆਈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫਿੱਕੀ ਕੰਬਲਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਸ਼ੁਭ ਡੌਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਨੌਕ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਰਾਜਯੋषਿਤ: । ਪੁਰੋਹਿਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜਦਾਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਕਟਾਪਣਾ: ।। ੨.੮੯.
ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਪੂਜਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰਥ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੋਂ ਆਏ।
ਆਵਾਸਮਾਦੀਪਯਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਚਾਪ੍ਯਵਗਾਹਤਾਮ੍ । ਭਾਣ੍ਡਾਨਿ ਚਾਦਦਾਨਾਨਾਂ ਘੋषਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਲਈ ਅੱਗ ਬਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਪਤਾਕਿਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਾ ਨਾਵ: ਸ੍ਵਯਂ ਦਾਸ਼ੈਰਧਿष੍ਠਿਤਾ: । ਵਹਨ੍ਤ੍ਯੋ ਜਨਮਾਰੂਢਂ ਤਦਾ ਸਮ੍ਪੇਤੁਰਾਸ਼ੁਗਾ: ।। ੨.੮੯.
ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਨੌਕਰ ਖੁਦ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਨਾਰੀਣਾਮਭਿਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਵਾਜਿਨਾਮ੍ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਦਤ੍ਰ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਯਾਨਯੁਗ੍ਯਂ ਮਹਾਧਨਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਕੁਝ ਨੌਕਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਧਨ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤਾ: ਸ੍ਮ ਗਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਤੀਰਮਵਰੋਪ੍ਯ ਚ ਤਂ ਜਨਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤਾ: ਕਾਣ੍ਡਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਦਾਸ਼ਬਨ੍ਧੁਭਿ: ।। ੨.੮੯.
ਉਹ ਨੌਕਾਂ ਪਾਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਸਵੈਜਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਗਜਾ ਗਜਾਰੋਹਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ: । ਤਰਨ੍ਤ: ਸ੍ਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸਧ੍ਵਜਾ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਾ: ।। ੨.੮੯.
ਵਿਜੈ-ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਪਾਰ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਨਾਵਸ਼੍ਚਾਰੁਰੁਹੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪ੍ਲਵੈਸ੍ਤੇਰੁਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਅਨ੍ਯੇ ਕੁਮ੍ਭਘਟੈਸ੍ਤੇਰੁਰਨ੍ਯੇ ਤੇਰੁਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਭਿ: ।। ੨.੮੯.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾਵਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਬੇੜਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ।
ਸਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਿਨੀ ਗਙ੍ਗਾ ਦਾਸ਼ੈ: ਸਨ੍ਤਾਰਿਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਮੈਤ੍ਰੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯਯੌ ਪ੍ਰਯਾਗਵਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਫੌਜ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਚਮੂਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਨਿਵੇਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਯਥੋਪਜੋषਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮृषਿਪ੍ਰਵਰ੍ਯ੍ਯਮृਤ੍ਵਿਗ੍ਵृਤ: ਸਨ੍ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ।। ੨.੮੯.
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਭ੍ਯੁਪੇਤ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਮ੍ਯੋਟਜਵृਕ੍ਸ਼षਣ੍ਡਂ ਮਹਦ੍ਵਨਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰਸ੍ਯ ਰਮ੍ਯਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੂਜਾਰੀ ਸੀ, ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਝੋਪੜਿਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਣਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਸ਼੍ਰਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦੇਵ ਨਰਰ੍षਭ: । ਬਲਂ ਸਰ੍ਵਮਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਜਗਾਮ ਸਹ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: ।। ੨.੯੦.
ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵ ਹਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਚ੍ਛਦ: । ਵਸਾਨੋ ਵਾਸਸੀ ਕ੍ਸ਼ੌਮੇ ਪੁਰੋਧਾਯ ਪੁਰੋਧਸਮ੍ ।। ੨.੯੦.
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਿਆ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ।
ਤਤ: ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਸ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਰਾਘਵ: । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਜਗਾਮਾਨੁਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੦.
ਫਿਰ, ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ।
ਵਸਿष੍ਠਮਥ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮਹਾਤਪਾ: । ਸਞ੍ਚਚਾਲਾਸਨਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਰ੍ਘ੍ਯਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੨.੯੦.
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਭਰਦਵਾਜ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਦਰ-ਸਵਾਗਤ ਲਿਆਉਣ।
ਵਸਿष੍ਠਸਾਹਚਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵ: ।। ੨.੯੦.
ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ: 'ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ।'
ਤਾਭ੍ਯਾਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ ਪਾਦ੍ਯਂ ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ: ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕੁਸ਼ਲਂ ਕੁਲੇ ।। ੨.੯੦.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਵਾਗਤ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਫਲ ਵੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਬਲੇ ਕੋਸ਼ੇ ਮਿਤ੍ਰੇष੍ਵਪਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿषੁ । ਜਾਨਨ੍ ਦਸ਼ਰਥਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਨ ਰਾਜਾਨਮੁਦਾਹਰਤ੍ ।। ੨.੯੦.
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਰਤਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਤੁਰਨਾਮਯਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਗ੍ਨਿषੁ ਵृਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਸ਼ਿष੍ਯੇषੁ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿषੁ ।। ੨.੯੦.
ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਰੀਰ, ਅੱਗਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਤਥੇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮਹਾਤਪਾ: । ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਰਾਘਵਸ੍ਨੇਹਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।। ੨.੯੦.
ਜੀ ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਮਿਹਾਗਮਨੇ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ: । ਏਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਨਹਿ ਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਮਨ: ।। ੨.੯੦.
ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੈਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਸੁषੁਵੇ ਯਮਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਨਨ੍ਦਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਯਸ਼੍ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਵਨਮ੍ ।। ੨.੯੦.
ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।