ਉਤ੍ਤਰੀਯਮ੍ ਇਹ ਆਸਕ੍ਤਮ੍ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਸੀਤਯਾ ਤਦਾ । ਤਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸਕ੍ਤਾਃ ਕੌਸ਼ੇਯ ਤਨ੍ਤਵਃ ॥੨-੮੮-
ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਕਪੜਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਯੇ ਭਰ੍ਤੁਃ ਸੁਖਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਯੇਨ ਬਾਲਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ । ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਸਤੀ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਮੈਥਿਲੀ ॥੨-੮੮-
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਪਸਵਿਨੀ, ਨਰਮ-ਮੁਲਾਇਮ ਅਤੇ ਸਤਵਾਨ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਹਾ ਹਨ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨृਸ਼ਮ੍ਸੋऽਹਮ੍ ਯਤ੍ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਕृਤੇਮਮ । ਈਦृਸ਼ੀਂ ਰਾਘਵਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮਧਿਸ਼ੇਤੇ ਹ੍ਯਾਨਾਥਵਤ੍ ॥੨-੮੮-
ਹਾਏ! ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਇੰਨੀ ਠੰਡੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਰ੍ਵਭੌਮ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਸਰ੍ਵ ਲੋਕ ਸੁਖ ਆਵਹਃ । ਸਰ੍ਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯਃ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥੨-੮੮-
ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਕਥਮ੍ ਇਨ੍ਦੀਵਰ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਰਕ੍ਤ ਅਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਿਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਸੁਖ ਭਾਗੀ ਚ ਦੁਹ੍ਖ ਅਰ੍ਹਃ ਸ਼ਯਿਤੋ ਭੁਵਿ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੮੮-
ਕਿਵੇਂ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਧਨ੍ਯਃ ਖਲੁ ਮਹਾਭਾਗੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਮਣਃ । ਭ੍ਰਾਤਰਮ੍ ਵਿषਮੇ ਕਾਲੇ ਯੋ ਰਾਮਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ॥੨-੮੮-
ਸੱਚਮੁੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲਕਸ਼ਣ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਨਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾ ਖਲੁ ਵੈਦੇਹੀ ਪਤਿਮ੍ ਯਾ ਅਨੁਗਤਾ ਵਨਮ੍ । ਵਯਮ੍ ਸਮ੍ਸ਼ਯਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹੀਨਾਃ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥੨-੮੮-
ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਅਣਸੁਣੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ।
ਅਕਰ੍ਣ ਧਾਰਾ ਪृਥਿਵੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਇਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਗਤੇ ਦਸ਼ਰਥੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਰਾਮੇ ਚ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ॥੨-੮੮-
ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਐਸਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਨਸਾ ਅਪਿ ਵਸੁਮ੍ਧਰਾਮ੍ । ਵਨੇ ਅਪਿ ਵਸਤਃ ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁ ਵੀਰ੍ਯ ਅਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ॥੨-੮੮-
ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸਮ੍ਵਰਣਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ ਅਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤ ਹਯ ਦ੍ਵਿਪਾਮ੍ । ਅਪਾਵृਤ ਪੁਰ ਦ੍ਵਾਰਾਮ੍ ਰਾਜ ਧਾਨੀਮ੍ ਅਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ॥੨-੮੮-
ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਖਾਲੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲੇ, ਰਾਜ ਖਜਾਨਾ ਬਿਨਾ ਰੱਖਿਆ ਦੇ—
ਅਪ੍ਰਹृष੍ਟ ਬਲਾਮ੍ ਨ੍ਯੂਨਾਮ੍ ਵਿषਮਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨਾਵृਤਾਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰਵੋ ਨ ਅਭਿਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਵਿष ਕृਤਾਨ੍ ਇਵ ॥੨-੮੮-
ਫੌਜ ਉਦਾਸ, ਘੱਟ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਰੱਖਿਆ ਦੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਭੂਮੌ ਤੁ ਸ਼ਯਿष੍ਯੇ ਅਹਮ੍ ਤृਣੇषੁ ਵਾ । ਫਲ ਮੂਲ ਅਸ਼ਨੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਜਟਾ ਚੀਰਾਣਿ ਧਾਰਯਨ੍ ॥੨-੮੮-
ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ਕਾਲਮ੍ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਖਮ੍ ਵਨੇ । ਤਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵਮ੍ ਆਮੁਚ੍ਯ ਨ ਅਸ੍ਯ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੮੮-
ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ, ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ; ਇਹ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਵਸਨ੍ਤਮ੍ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ ਅਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਮਾ ਅਨੁਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਤੁ ਆਰ੍ਯੋ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਪਾਲਯਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੮੮-
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।
ਅਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਅਪਿ ਮੇ ਦੇਵਤਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ ਇਮਮ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਮਨੋ ਰਥਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਮਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ਯਦਿ ਨ ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ॥੨-੮੮-
ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਦੁਜਾਤੀ ਰਾਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨਗੇ; ਮੇਰੀ ਇਹ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਰੱਬ ਮੇਹਰ ਕਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾਂ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂ, ਜੇ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵੇ।
ਤਤੋਨ੍ਰੁਵਤ੍ਸਯਾਮਿ ਚਿਰਾਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਵਨੇਚਰਮ੍ ਨਹ੍ਰੁਤਿ ਮਾਮ੍ਰੁਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਰੁਮ੍ ॥੨-੮੮-
ਫਿਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਾਂਗਾ, ਰਾਘਵ ਲਈ ਤਰਸਦਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
thumb|ਏਕੋਨਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਵ੍ਯੁष੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰੈਵ ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਸ ਰਾਘਵ: । ਭਰਤ: ਕਾਲ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਿਂ ਸ਼ੇषੇ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਗੁਹਮ੍ । ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਤਾਰਯਿष੍ਯਤਿ ਵਾਹਿਨੀਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਉਠ! ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਜਾਗਰ੍ਮਿ ਨਾਹਂ ਸ੍ਵਪਿਮਿ ਤਮੇਵਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਇਤ੍ਯੇਵਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋਪਿ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤ: ।। ੨.੮੯.
ਮੈਂ ਸੋ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਰਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
ਇਤਿ ਸਂਵਦਤੋਰੇਵਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨਰਸਿਂਹਯੋ: । ਆਗਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿ: ਕਾਲੇ ਗੁਹੋ ਭਰਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਮਰਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਹਾ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਖਂ ਨਦੀਤੀਰੇ ऽਵਾਤ੍ਸੀ: ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਹਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮਨਾਮਯਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਠੀਕ ਹਨ?
ਗੁਹਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯਾਨੁਵਸ਼ੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ऽਪੀਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਗੁਹਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਖਾ ਨ: ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਰਾਜਨ੍ ਪੂਜਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਵਯਮ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਤੁ ਨੌਭਿਰ੍ਬਹ੍ਵੀਭਿਰ੍ਦਾਸ਼ਾ: ਸਨ੍ਤਾਰਯਨ੍ਤੁ ਨ: ।। ੨.੮੯.
ਰਾਜਾ, ਸਾਡੀ ਰਾਤ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਹੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਨੌਕਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣ।
ਤਤੋ ਗੁਹ: ਸਂਤ੍ਵਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਗਰਂ ਤਂ ਜ੍ਞਾਤਿਜਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਧ੍ਵਂ ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਚ ਵ: ਸਦਾ । ਨਾਵ: ਸਮਨੁਕਰ੍षਧ੍ਵਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਾਮ ਵਾਹਿਨੀਮ੍ ।। ੨.੮੯.
ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ! ਨੌਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿਆਂਗੇ।
ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾ: ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਪਞ੍ਚ ਨਾਵਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਮਾਨਿਨ੍ਯੁ: ਸਮਨ੍ਤਤ: ।। ੨.੮੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਉਠੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਅਨ੍ਯਾ: ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਹਾਘਣ੍ਟਾਧਰਾ ਵਰਾ: । ਸ਼ੋਭਮਾਨਾ: ਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਤਾ: ਸੁਸਂਹਤਾ: ।। ੨.੮੯.
ਕੁਝ ਨੌਕਾਂ 'ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਪੱਟਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਤਤ: ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਵਿਜ੍ਞੇਯਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਂਵृਤਾਮ੍ । ਸਨਨ੍ਦਿਘੋषਾਂ ਕਲ੍ਯਾਣੀਂ ਗੁਹੋ ਨਾਵਮੁਪਾਹਰਤ੍ । ਤਾਮਾਰੁਰੋਹ ਭਰਤ: ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲ: ।। ੨.੮੯.
ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਸਵਸਤਿਕ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਲਿਆਈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫਿੱਕੀ ਕੰਬਲਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਸ਼ੁਭ ਡੌਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਨੌਕ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਰਾਜਯੋषਿਤ: । ਪੁਰੋਹਿਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜਦਾਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਕਟਾਪਣਾ: ।। ੨.੮੯.
ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਪੂਜਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰਥ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੋਂ ਆਏ।
ਆਵਾਸਮਾਦੀਪਯਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਚਾਪ੍ਯਵਗਾਹਤਾਮ੍ । ਭਾਣ੍ਡਾਨਿ ਚਾਦਦਾਨਾਨਾਂ ਘੋषਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ ।। ੨.੮੯.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਲਈ ਅੱਗ ਬਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।