ਮਾ ਭੂਤ੍ ਸ ਕਾਲੋ ਯਤ੍ ਕष੍ਟਮ੍ ਨ ਮਾਮ੍ ਸ਼ਨ੍ਕਿਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਰਾਘਵਃ ਸ ਹਿ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤृ ਸਮਃ ਮਮ ॥੨-੮੫-
ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮ੍ ਯਾਮਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਵਨ ਵਾਸਿਨਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਗੁਹ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥੨-੮੫-
ਮੈਂ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਗੁਹਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ ਤੁ ਸਮ੍ਹृष੍ਟ ਵਦਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਹਰ੍षਿਤਃ ॥੨-੮੫-
ਬਰਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਬਰਤ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਧਨ੍ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਤੁਲ੍ਯਮ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਗਤੀ ਤਲੇ । ਅਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਆਗਤਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਹ ਇਚ੍ਚਸਿ ॥੨-੮੫-
ਤੂੰ ਧਨਵਾਨ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਖਲੁ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਨੁਚਰਿष੍ਯਤਿ । ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਕृਚ੍ਚ੍ਰ ਗਤਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨਯਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਸਿ ॥੨-੮੫-
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣਸ੍ਯ ਗੁਹਸ੍ਯ ਭਰਤਮ੍ ਤਦਾ । ਬਭੌ ਨष੍ਟ ਪ੍ਰਭਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਜਨੀ ਚ ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੮੫-
ਜਦ ਗੁਹਾ ਬਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।
ਸਮ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ ਤਾਮ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਗੁਹੇਨ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਯਨਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮਤ੍ ॥੨-੮੫-
ਗੁਹਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਚਾਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਃ ਸ਼ੋਕੋ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ ਹਿ ਅਨਰ੍ਹਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ ॥੨-੮੫-
ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਾਹੇਨ ਦਹਨਃ ਸਮ੍ਤਾਪਯਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ । ਵਨ ਦਾਹ ਅਭਿਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਗੂਢੋ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਮ੍ ॥੨-੮੫-
ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਣ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸਰ੍ਵ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ੋਕ ਅਗ੍ਨਿ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯ ਅਮ੍ਸ਼ੁ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਃ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਹਿਮਮ੍ ॥੨-੮੫-
ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਸੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਮਾਲਾ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਵਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨ ਨਿਰ੍ਦਰ ਸ਼ੈਲੇਨ ਵਿਨਿਹ੍ਸ਼੍ਵਸਿਤ ਧਾਤੁਨਾ । ਦੈਨ੍ਯ ਪਾਦਪ ਸਮ੍ਘੇਨ ਸ਼ੋਕ ਆਯਾਸ ਅਧਿਸ਼ृਨ੍ਗਿਣਾ ॥੨-੮੫-
ਧਿਆਨ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉਸ ਦੀ ਗੁਫਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਹ ਭਾਰਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।
ਪ੍ਰਮੋਹ ਅਨਨ੍ਤ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਮ੍ਤਾਪ ਓषਧਿ ਵੇਣੁਨਾ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਦੁਹ੍ਖ ਸ਼ੈਲੇਨ ਮਹਤਾ ਕੈਕਯੀ ਸੁਤਃ ॥੨-੮੫-
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਅਨੰਤ ਭਟਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਂਸ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਵਿਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਵੈ ਭृਸ਼ਦੁਰ੍ਮਨਾਸ੍ਤਤਃ । ਪ੍ਰਮੂਢਸਮ੍ਜ੍ਞਃ ਪਰਮਾਪਦਮ੍ ਗਤਃ । ਸ਼ਮਮ੍ ਨ ਲੇਭੇ ਹृਦਯਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤੋ । ਨਰਰ੍षਭੋ ਯੂਥਹਤੋ ਯਥਰ੍षਭਃ ॥੨-੮੫-
ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਸਮਝ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ, ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਦਿਲ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਹੋਏ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਗੁਹੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਭਰਤਃ ਸਮਾਗਤਃ । ਮਹਾ ਅਨੁਭਾਵਃ ਸਜਨਃ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਸੁਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ਤਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਤਦਾ ਪੁਨਰ੍ । ਗੁਹਃ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਦ੍ ਅਗ੍ਰਜਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ॥੨-੮੫-
ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
thumb|षਡਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਡਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਅਥ ਸਦ੍ਭਾਵਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਭਰਤਾਯ ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਯ ਗੁਹੋ ਗਹਨ ਗੋਚਰਃ ॥੨-੮੬-
ਫਿਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਗੁਹਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।
ਤਮ੍ ਜਾਗ੍ਰਤਮ੍ ਗੁਣੈਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਵਰ ਚਾਪ ਇषੁ ਧਾਰਿਣਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤृ ਗੁਪ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਹਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਅਬ੍ਰਵਮ੍ ॥੨-੮੬-
ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਇਯਮ੍ ਤਾਤ ਸੁਖਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤ੍ਵਦ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿ ਸ਼ੇष੍ਵ ਅਸ੍ਯਾਮ੍ ਸੁਖਮ੍ ਰਾਘਵ ਨਨ੍ਦਨ ॥੨-੮੬-
ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਸੇਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੋ ਜਾ, ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼।
ਉਚਿਤੋ ਅਯਮ੍ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਹ੍ਖਾਨਾਮ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਸੁਖ ਉਚਿਤਃ । ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਮਃ ਤਸ੍ਯ ਗੁਪ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਜਾਗਰਿष੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ॥੨-੮੬-
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਮਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਗਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।
ਨ ਹਿ ਰਾਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਤਰੋ ਮਮ ਅਸ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਮਾ ਉਤ੍ਸੁਕੋ ਭੂਰ੍ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਤਵ ਅਗ੍ਰਤਃ ॥੨-੮੬-
ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਆਸ਼ਮ੍ਸੇ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਮਹਦ੍ ਯਸ਼ਃ । ਧਰ੍ਮ ਅਵਾਪ੍ਤਿਮ੍ ਚ ਵਿਪੁਲਾਮ੍ ਅਰ੍ਥ ਅਵਾਪ੍ਤਿਮ੍ ਚ ਕੇਵਲਾਮ੍ ॥੨-੮੬-
ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਖੂਬ ਮਾਇਆ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸੋ ਅਹਮ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਸਖਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਸ਼ਯਾਨਮ੍ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਰਕ੍ਸ਼ਿष੍ਯਾਮਿ ਧਨੁष੍ ਪਾਣਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ ਜ੍ਨਾਤਿਭਿਃ ਸਹ ॥੨-੮੬-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਧਨੁ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਨ ਹਿ ਮੇ ਅਵਿਦਿਤਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਦ੍ ਵਨੇ ਅਸ੍ਮਿਮਃ ਚਰਤਃ ਸਦਾ । ਚਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਗਮ੍ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਬਲਮ੍ ਪ੍ਰਸਹੇਮ ਵਯਮ੍ ਯੁਧਿ ॥੨-੮੬-
ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਏਵਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਨੁਨੀਤਾ ਵਯਮ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਾ ॥੨-੮੬-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ, ਸਾਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮਨਾ ਲਿਆ।
ਕਥਮ੍ ਦਾਸ਼ਰਥੌ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਾਨੇ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧੁਮ੍ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਵਾ ਸੁਖਾਨਿ ਵਾ ॥੨-੮੬-
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਸੁਖ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯੋ ਨ ਦੇਵ ਅਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਹਿਤੁਮ੍ ਯੁਧਿ । ਤਮ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਗੁਹ ਸਮ੍ਵਿष੍ਟਮ੍ ਤृਣੇषੁ ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥੨-੮੬-
ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਰਾਮ, ਗੁਹਾ, ਵੇਖੋ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਲੇਟਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮੈਃ । ਏਕੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਏष ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਦृਸ਼ ਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੨-੮੬-
ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੇ ਰਾਜਾ ਨ ਚਿਰਮ੍ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਤਿ । ਵਿਧਵਾ ਮੇਦਿਨੀ ਨੂਨਮ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੮੬-
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜ਼ਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵੇਗਾ; ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵਿਨਦ੍ਯ ਸੁਮਹਾ ਨਾਦਮ੍ ਸ਼੍ਰਮੇਣ ਉਪਰਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਨਿਰ੍ਘੋष ਉਪਰਤਮ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਰਾਜ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੮੬-
ਜੋਤੀਆਂ ਥਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਰੋਣਾ ਰੋਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਅੱਜ ਰਾਜ ਮਹਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚੈਵ ਰਾਜਾ ਚ ਤਥਾ ਏਵ ਜਨਨੀ ਮਮ । ਨ ਆਸ਼ਮ੍ਸੇ ਯਦਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਜੀਵੇਯੁਃ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ॥੨-੮੬-
ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ—ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਰਾਤ ਜੀਵੇ।