ਨਾਵਾਮ੍ ਸ਼ਤਾਨਾਮ੍ ਪਨ੍ਚਾਨਾਮ੍ ਕੈਵਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਸ਼ਤਮ੍ ਸ਼ਤਮ੍ । ਸਮ੍ਨਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਤਥਾ ਯੂਨਾਮ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਅਤ੍ਯਭ੍ਯਚੋਦਯਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਾ-ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਹਰ ਸੌ ਨੌਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।
ਯਦਾ ਤੁष੍ਟਃ ਤੁ ਭਰਤਃ ਰਾਮਸ੍ਯ ਇਹ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਾ ਇਯਮ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਮਯੀ ਸੇਨਾ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਤਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੮੪-
ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰੇਗੀ।
ਇਤਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪਾਯਨਮ੍ ਗृਹ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਮਾਮ੍ਸ ਮਧੂਨਿ ਚ । ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਭਰਤਮ੍ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪਤਿਰ੍ ਗੁਹਃ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਮਤਸ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੂਤ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਭਰਤਾਯ ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਅਥ ਵਿਨਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਨਮਰ ਰਥਚਾਲਕ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਏष ਜ੍ਞਾਤਿ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਪਤਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਕੁਸ਼ਲੋ ਦਣ੍ਡਕ ਅਰਣ੍ਯੇ ਵृਦ੍ਧੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਚ ਤੇ ਸਖਾ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਮੁਖੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪੋ ਗੁਹਃ । ਅਸਮ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਵਿਜਾਨੀਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ॥੨-੮੪-
ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ ਤੁ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ ਭਰਤਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਗੁਹਃ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਮਾਮ੍ ਇਤਿ ॥੨-੮੪-
ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, 'ਗੁਹਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।'
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਅਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਮ੍ ਸਮ੍ਹृष੍ਟਃ ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਆਗਮ੍ਯ ਭਰਤਮ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਗੁਹੋ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਇਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਾਤ ਆਖੀ।
ਨਿष੍ਕੁਟਃ ਚੈਵ ਦੇਸ਼ੋ ਅਯਮ੍ ਵਨ੍ਚਿਤਾਃ ਚ ਅਪਿ ਤੇ ਵਯਮ੍ । ਨਿਵੇਦਯਾਮਃ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਕੇ ਦਾਸ਼ ਕੁਲੇ ਵਸ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੋ।
ਅਸ੍ਤਿ ਮੂਲਮ੍ ਫਲਮ੍ ਚੈਵ ਨਿषਾਦੈਃ ਸਮੁਪਾਹृਤਮ੍ । ਆਰ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਚ ਮਾਮ੍ਸਮ੍ ਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਚ ਵਨ੍ਯਮ੍ ਚ ਉਚ੍ਚ ਅਵਚਮ੍ ਮਹਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਉੱਚਾ-ਨੀਚਾ ਸਭ ਕੁਝ।
ਆਸ਼ਮ੍ਸੇ ਸ੍ਵਾਸ਼ਿਤਾ ਸੇਨਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਇਮਾਮ੍ ਵਿਭਾਵਰੀਮ੍ । ਅਰ੍ਚਿਤਃ ਵਿਵਿਧੈਃ ਕਾਮੈਃ ਸ਼੍ਵਃ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥੨-੮੪-
ਮੇਰੀ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਖਾ ਕੇ ਇਹ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।
thumb|ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਜਾਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਃ ਤੁ ਭਰਤਃ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪਤਿਮ੍ ਗੁਹਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਹੇਤੁ ਅਰ੍ਥ ਸਮ੍ਹਿਤਮ੍ ॥੨-੮੫-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਕ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਊਰ੍ਜਿਤਃ ਖਲੁ ਤੇ ਕਾਮਃ ਕृਤਃ ਮਮ ਗੁਰੋਹ੍ ਸਖੇ । ਯੋ ਮੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਈਦृਸ਼ੀਮ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਏਕੋ ਅਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਸਿ ॥੨-੮੫-
ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਹਾ ਤੇਜਾ ਗੁਹਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਭਰਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪਤਿਮ੍ ਪੁਨਃ ॥੨-੮੫-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬਰਤ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਕਤਰੇਣ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਗੁਹ । ਗਹਨੋ ਅਯਮ੍ ਭृਸ਼ਮ੍ ਦੇਸ਼ੋ ਗਨ੍ਗਾ ਅਨੂਪੋ ਦੁਰਤ੍ਯਯਃ ॥੨-੮੫-
ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੋਂ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਘਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਨ੍ਜਲਿਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਗੁਹੋ ਗਹਨ ਗੋਚਰਃ ॥੨-੮੫-
ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੁਹਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਦਾਸ਼ਾਃ ਤੁ ਅਨੁਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਧਨ੍ਵਿਨਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ । ਅਹਮ੍ ਚ ਅਨੁਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾ ਯਸ਼ਃ ॥੨-੮੫-
ਦਾਸ, ਜੋ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ; ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਮਹਾ ਯਸ਼ਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਦੁष੍ਟਃ ਵ੍ਰਜਸਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟ ਕਰ੍ਮਣਃ । ਇਯਮ੍ ਤੇ ਮਹਤੀ ਸੇਨਾ ਸ਼ਨ੍ਕਾਮ੍ ਜਨਯਤਿ ਇਵ ਮੇ ॥੨-੮੫-
ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਤਬ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਵਲ ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ? ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਭਿਭਾषਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੈਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ । ਭਰਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਗੁਹਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੮੫-
ਜਦ ਗੁਹਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਬਰਤ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾ ਭੂਤ੍ ਸ ਕਾਲੋ ਯਤ੍ ਕष੍ਟਮ੍ ਨ ਮਾਮ੍ ਸ਼ਨ੍ਕਿਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਰਾਘਵਃ ਸ ਹਿ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤृ ਸਮਃ ਮਮ ॥੨-੮੫-
ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮ੍ ਯਾਮਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਵਨ ਵਾਸਿਨਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਗੁਹ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥੨-੮੫-
ਮੈਂ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਗੁਹਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ ਤੁ ਸਮ੍ਹृष੍ਟ ਵਦਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਹਰ੍षਿਤਃ ॥੨-੮੫-
ਬਰਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਬਰਤ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਧਨ੍ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਤੁਲ੍ਯਮ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਗਤੀ ਤਲੇ । ਅਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਆਗਤਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਹ ਇਚ੍ਚਸਿ ॥੨-੮੫-
ਤੂੰ ਧਨਵਾਨ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਖਲੁ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਨੁਚਰਿष੍ਯਤਿ । ਯਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਕृਚ੍ਚ੍ਰ ਗਤਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨਯਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਸਿ ॥੨-੮੫-
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣਸ੍ਯ ਗੁਹਸ੍ਯ ਭਰਤਮ੍ ਤਦਾ । ਬਭੌ ਨष੍ਟ ਪ੍ਰਭਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਜਨੀ ਚ ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੮੫-
ਜਦ ਗੁਹਾ ਬਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।
ਸਮ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ ਤਾਮ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਗੁਹੇਨ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਯਨਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮਤ੍ ॥੨-੮੫-
ਗੁਹਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਚਾਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਃ ਸ਼ੋਕੋ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ ਹਿ ਅਨਰ੍ਹਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ ॥੨-੮੫-
ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਾਹੇਨ ਦਹਨਃ ਸਮ੍ਤਾਪਯਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ । ਵਨ ਦਾਹ ਅਭਿਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਗੂਢੋ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਮ੍ ॥੨-੮੫-
ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਣ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸਰ੍ਵ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ੋਕ ਅਗ੍ਨਿ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯ ਅਮ੍ਸ਼ੁ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਃ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਹਿਮਮ੍ ॥੨-੮੫-
ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਸੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਮਾਲਾ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਵਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।