ਰਜਕਾਃ ਤੁਨ੍ਨ ਵਾਯਾਃ ਚ ਗ੍ਰਾਮ ਘੋष ਮਹਤ੍ਤਰਾਃ । ਸ਼ੈਲੂषਾਃ ਚ ਸਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੈਵਰ੍ਤਕਾਃ ਤਥਾ ॥੨-੮੩-
ਧੋਬੀ, ਦਰਜ਼ੀ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਗਏ।
ਸਮਾਹਿਤਾ ਵੇਦਵਿਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵृਤ੍ਤ ਸਮ੍ਮਤਾਃ । ਗੋ ਰਥੈਃ ਭਰਤਮ੍ ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੨-੮੩-
ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ।
ਸੁਵੇषਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਵਸਨਾਃ ਤਾਮ੍ਰ ਮृष੍ਟ ਅਨੁਲੇਪਨਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਵਿਵਿਧੈਃ ਯਾਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਭਰਤਮ੍ ਅਨ੍ਵਯੁਃ ॥੨-੮੩-
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੰਗਾ ਪਹਿਨੇ, ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟ ਮੁਦਿਤਾ ਸੇਨਾ ਸਾਨ੍ਵਯਾਤ੍ ਕੈਕਯੀ ਸੁਤਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਨਯਨੇ ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਮ੍ ॥੨-੮੩-
ਸੈਨਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੇ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਰਥਮ੍ ਯਾਨਾਸ਼੍ਵਕੁਞ੍ਜਰੈਃ । ਸਮਾਸੇਦੁਸ੍ਤਤੋ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ॥੨-੮੩-
ਰਥਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਦੂਰ ਤਕ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸ੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਸਖੋ ਵੀਰੋ ਗੁਹੋ ਜ੍ਞਾਤਿਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ । ਨਿਵਸਤ੍ਯਪ੍ਰਮਾਦੇਨ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਤਮ੍ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍ ॥੨-੮੩-
ਉਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਤੀਰਮ੍ ਗਙ੍ਗਾਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਾਕੈਰਲਙ੍ਕਤਮ੍ । ਵ੍ਯਵਤਿष੍ਠਤ ਸਾ ਸੇਨਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਅਨੁਯਾਯਿਨੀ ॥੨-੮੩-
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੀਏ ਤੇ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉਥੇ ਰੁਕ ਗਈ।
ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਅਨੁਗਤਾਮ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਤਾਮ੍ ਚ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਸ਼ਿਵ ਉਦਕਾਮ੍ । ਭਰਤਃ ਸਚਿਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯ ਕੋਵਿਦਃ ॥੨-੮੩-
ਭਰਤ ਨੇ, ਪਿੱਛੇ ਆਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਖਿਆ:
ਨਿਵੇਸ਼ਯਤ ਮੇ ਸੈਨ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਰਿष੍ਯਾਮਃ ਸ਼੍ਵੈਦਾਨੀਮ੍ ਮਹਾ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੮੩-
ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਓ। ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।
ਦਾਤੁਮ੍ ਚ ਤਾਵਦ੍ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਸ੍ਵਰ੍ ਗਤਸ੍ਯ ਮਹੀ ਪਤੇਃ । ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਉਦਕਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੮੩-
ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਲਈ, ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਿਆਂ।
ਤਸ੍ਯ ਏਵਮ੍ ਬ੍ਰੁਵਤਃ ਅਮਾਤ੍ਯਾਃ ਤਥਾ ਇਤਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਾਃ । ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯਮ੍ਸ੍ ਤਾਮਃ ਚਨ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ॥੨-੮੩-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਅਨੁ ਤਾਮ੍ ਮਹਾ ਨਦੀਮ੍ । ਚਮੂਮ੍ ਵਿਧਾਨੈਃ ਪਰਿਬਰ੍ਹ ਸ਼ੋਭਿਨੀਮ੍ । ਉਵਾਸ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਦਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋ । ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਾਨੋ ਭਰਤਃ ਨਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ ॥੨-੮੩-
ਫੌਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਲਾਈਨਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
thumb|ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਰਾਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ।
ਤਤਃ ਨਿਵਿष੍ਟਾਮ੍ ਧ੍ਵਜਿਨੀਮ੍ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਨਿषਾਦ ਰਾਜੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਏਵ ਜ੍ਞਾਤੀਨ੍ ਸਮ੍ਤ੍ਵਰਿਤਃ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਲਗਾਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਮਹਤੀ ਇਯਮ੍ ਅਤਃ ਸੇਨਾ ਸਾਗਰ ਆਭਾ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨ ਅਸ੍ਯ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਚਾਮਿ ਮਨਸਾ ਅਪਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾ ਤੁ ਖਲੁ ਦੁਰ੍ਭਦ੍ਧਿਰ੍ਭਰਤਃ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਃ । ਸ ਏष ਹਿ ਮਹਾ ਕਾਯਃ ਕੋਵਿਦਾਰ ਧ੍ਵਜੋ ਰਥੇ ॥੨-੮੪-
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਭਰਤ ਆਪ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧਯਿष੍ਯਤਿ ਵਾ ਦਾਸ਼ਾਨ੍ ਅਥ ਵਾ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਵਧਿष੍ਯਤਿ । ਅਥ ਦਾਸ਼ਰਥਿਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪਿਤ੍ਰਾ ਰਾਜ੍ਯਾਤ੍ ਵਿਵਾਸਿਤਮ੍ ॥੨-੮੪-
ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ ਸ਼੍ਰਿਯਮਨ੍ਵਿਚ੍ਚਮ੍ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ । ਭਰਤਃ ਕੈਕੇਯੀ ਪੁਤ੍ਰਃ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ਸਮਧਿਗਚ੍ਚਤਿ ॥੨-੮੪-
ਕਈਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਰ੍ਤਾ ਚੈਵ ਸਖਾ ਚੈਵ ਰਾਮਃ ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ ਮਮ । ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਥ ਕਾਮਾਃ ਸਮ੍ਨਦ੍ਧਾ ਗਨ੍ਗਾ ਅਨੂਪੇ ਅਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤ ॥੨-੮੪-
ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਸਤ ਵੀ; ਉਸਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।
ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ ਦਾਸ਼ਾਃ ਚ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਨਦੀਮ੍ । ਬਲ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਦੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਮਾਮ੍ਸ ਮੂਲ ਫਲ ਅਸ਼ਨਾਃ ॥੨-੮੪-
ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ; ਨਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਸ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਣ।
ਨਾਵਾਮ੍ ਸ਼ਤਾਨਾਮ੍ ਪਨ੍ਚਾਨਾਮ੍ ਕੈਵਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਸ਼ਤਮ੍ ਸ਼ਤਮ੍ । ਸਮ੍ਨਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਤਥਾ ਯੂਨਾਮ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਅਤ੍ਯਭ੍ਯਚੋਦਯਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਪੰਜ ਸੌ ਨੌਕਾ-ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਹਰ ਸੌ ਨੌਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।
ਯਦਾ ਤੁष੍ਟਃ ਤੁ ਭਰਤਃ ਰਾਮਸ੍ਯ ਇਹ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਾ ਇਯਮ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਮਯੀ ਸੇਨਾ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਤਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੮੪-
ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰੇਗੀ।
ਇਤਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪਾਯਨਮ੍ ਗृਹ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਮਾਮ੍ਸ ਮਧੂਨਿ ਚ । ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਭਰਤਮ੍ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪਤਿਰ੍ ਗੁਹਃ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਮਤਸ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੂਤ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਭਰਤਾਯ ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਅਥ ਵਿਨਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਨਮਰ ਰਥਚਾਲਕ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਏष ਜ੍ਞਾਤਿ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਪਤਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਕੁਸ਼ਲੋ ਦਣ੍ਡਕ ਅਰਣ੍ਯੇ ਵृਦ੍ਧੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਚ ਤੇ ਸਖਾ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਗੁਹਾ ਹੈ, ਮੁਖੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪੋ ਗੁਹਃ । ਅਸਮ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਵਿਜਾਨੀਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ॥੨-੮੪-
ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ ਤੁ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ ਭਰਤਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਗੁਹਃ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਮਾਮ੍ ਇਤਿ ॥੨-੮੪-
ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, 'ਗੁਹਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।'
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਅਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਮ੍ ਸਮ੍ਹृष੍ਟਃ ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਆਗਮ੍ਯ ਭਰਤਮ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਗੁਹੋ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਇਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਹਾ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਾਤ ਆਖੀ।
ਨਿष੍ਕੁਟਃ ਚੈਵ ਦੇਸ਼ੋ ਅਯਮ੍ ਵਨ੍ਚਿਤਾਃ ਚ ਅਪਿ ਤੇ ਵਯਮ੍ । ਨਿਵੇਦਯਾਮਃ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਕੇ ਦਾਸ਼ ਕੁਲੇ ਵਸ ॥੨-੮੪-
ਇਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੋ।
ਅਸ੍ਤਿ ਮੂਲਮ੍ ਫਲਮ੍ ਚੈਵ ਨਿषਾਦੈਃ ਸਮੁਪਾਹृਤਮ੍ । ਆਰ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਚ ਮਾਮ੍ਸਮ੍ ਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਚ ਵਨ੍ਯਮ੍ ਚ ਉਚ੍ਚ ਅਵਚਮ੍ ਮਹਤ੍ ॥੨-੮੪-
ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਉੱਚਾ-ਨੀਚਾ ਸਭ ਕੁਝ।