ਤਤਃ ਭਰਤਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਸ਼ਤ ਕ੍ਰਤੁਮ੍ ਇਵ ਅਮਰਾਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਯਥਾ ਦਸ਼ਰਥਮ੍ ਤਥਾ ॥੨-੮੧-
ਜਦ ਭਰਤ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹ੍ਰਦੈਵ ਤਿਮਿ ਨਾਗ ਸਮ੍ਵृਤਃ । ਸ੍ਤਿਮਿਤ ਜਲੋ ਮਣਿ ਸ਼ਨ੍ਖ ਸ਼ਰ੍ਕਰਃ । ਦਸ਼ਰਥ ਸੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਸਭਾ । ਸਦਸ਼ਰਥਾ ਇਵ ਬਭੌ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ॥੨-੮੧-
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸਭਾ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਕੰਢੇ ਮਣੀਆਂ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
thumb|ਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮ੍ ਆਰ੍ਯ ਗਣ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਮ੍ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਮ੍ ਸਭਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਬੁਦ੍ਧਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪੂਰ੍ਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ਇਵ ॥੨-੮੨-
ਭਰਤ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, noble ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਆਸਨਾਨਿ ਯਥਾ ਨ੍ਯਾਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਾਣਾਮ੍ ਵਿਸ਼ਤਾਮ੍ ਤਦਾ । ਅਦृਸ਼੍ਯਤ ਘਨ ਅਪਾਯੇ ਪੂਰ੍ਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੮੨-
ਜਦ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭਾ ਐਸਾ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟਣ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਲੀ ਰਾਤ।
ਸਾ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਸਭਾ ਸੁਰੁਚਿਰਾ ਤਦਾ । ਅਦृਸ਼੍ਯਤ ਘਨਾਪਾਯੇ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰੇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੮੨-
ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ, ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟਣ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰਾਜ੍ਞਃ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਇਦਮ੍ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਮृਦੁ ਚ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੮੨-
ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਤਾਤ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸ੍ਵਰ੍ ਗਤਃ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਆਚਰਨ੍ । ਧਨ ਧਾਨ੍ਯਵਤੀਮ੍ ਸ੍ਫੀਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਦਾਯ ਪृਥਿਵੀਮ੍ ਤਵ ॥੨-੮੨-
ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਾਸਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਰਾਮਃ ਤਥਾ ਸਤ੍ਯ ਧृਤਿਃ ਸਤਾਮ੍ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ । ਨ ਅਜਹਾਤ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਆਦੇਸ਼ਮ੍ ਸ਼ਸ਼ੀ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਮ੍ ਇਵ ਉਦਿਤਃ ॥੨-੮੨-
ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਢੀਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨੇ ਸਤਜਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਪਿਤ੍ਰਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਚ ਤੇ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਨਿਹਤ ਕਣ੍ਟਕਮ੍ । ਤਤ੍ ਭੁਨ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੁਦਿਤ ਅਮਾਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਅਭਿषੇਚਯ ॥੨-੮੨-
ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ-ਬਾਧਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਸ਼ ਅਮਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਤੇ ਜਲਦੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ।
ਉਦੀਚ੍ਯਾਃ ਚ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਃ ਚ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾਃ ਚ ਕੇਵਲਾਃ । ਕੋਟ੍ਯਾ ਅਪਰ ਅਨ੍ਤਾਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਅਭਿਹਰਨ੍ਤੁ ਤੇ ॥੨-੮੨-
ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਤੇ ਸਾਫ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਰਤਨ ਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਣ।
ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਸ਼ੋਕੇਨ ਅਭਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ । ਜਗਾਮ ਮਨਸਾ ਰਾਮਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮ ਕਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾ ॥੨-੮੨-
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੇ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
ਸ ਬਾष੍ਪ ਕਲਯਾ ਵਾਚਾ ਕਲ ਹਮ੍ਸ ਸ੍ਵਰਃ ਯੁਵਾ । ਵਿਲਲਾਪ ਸਭਾ ਮਧ੍ਯੇ ਜਗਰ੍ਹੇ ਚ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ॥੨-੮੨-
ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼, ਨੌਜਵਾਨ ਹੰਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ ਵਾਂਗ, ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਚਰਿਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸ੍ਯ ਕੋ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਹਰੇਤ੍ ॥੨-੮੨-
ਕੌਣ ਰਾਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਰਾਮ ਤੋਂ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਕਥਮ੍ ਦਸ਼ਰਥਾਜ੍ ਜਾਤਃ ਭਵੇਦ੍ ਰਾਜ੍ਯ ਅਪਹਾਰਕਃ । ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਚ ਅਹਮ੍ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਹ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੨-੮੨-
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਜ ਵੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਚ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਦਿਲੀਪ ਨਹੁष ਉਪਮਃ । ਲਬ੍ਧੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਦਸ਼ਰਥੋ ਯਥਾ ॥੨-੮੨-
ਰਾਮ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਦਿਲੀਪ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਜ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ।
ਅਨਾਰ੍ਯ ਜੁष੍ਟਮ੍ ਅਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਅਹਮ੍ ਯਦਿ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਲੋਕੇ ਭਵੇਯਮ੍ ਕੁਲ ਪਾਮ੍ਸਨਃ ॥੨-੮੨-
ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਅਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਕਲੰਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।
ਯਦ੍ਦ੍ ਹਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕृਤਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਨ ਅਹਮ੍ ਤਤ੍ ਅਭਿਰੋਚਯੇ । ਇਹਸ੍ਥੋ ਵਨ ਦੁਰ੍ਗਸ੍ਥਮ੍ ਨਮਸ੍ਯਾਮਿ ਕृਤ ਅਨ੍ਜਲਿਃ ॥੨-੮੨-
ਮਾਂ ਨੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁਰਗਮ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮਮ੍ ਏਵ ਅਨੁਗਚ੍ਚਾਮਿ ਸ ਰਾਜਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾਮ੍ ਵਰਃ । ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਲੋਕਾਨਾਮ੍ ਰਾਘਵੋ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ ॥੨-੮੨-
ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਰਾਘਵ ਰਾਜ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਧਰ੍ਮ ਸਮ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸਭਾਸਦਃ । ਹਰ੍षਾਨ੍ ਮੁਮੁਚੁਰ੍ ਅਸ਼੍ਰੂਣਿ ਰਾਮੇ ਨਿਹਿਤ ਚੇਤਸਃ ॥੨-੮੨-
ਇਹ ਧਰਮ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਆਂਸੂ ਵਹਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਯਦਿ ਤੁ ਆਰ੍ਯਮ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮ੍ ਵਨਾਤ੍ । ਵਨੇ ਤਤ੍ਰ ਏਵ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਆਰ੍ਯੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਤਥਾ ॥੨-੮੨-
ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।
ਸਰ੍ਵ ਉਪਾਯਮ੍ ਤੁ ਵਰ੍ਤਿष੍ਯੇ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਸਮਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਰ੍ਯ ਮਿਸ਼੍ਰਾਣਾਮ੍ ਸਾਧੂਨਾਮ੍ ਗੁਣ ਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ॥੨-੮੨-
ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬਲਪੂਰਵਕ, ਵੱਡਿਆਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
ਵਿष੍ਟਿਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੋਧਨਰਕ੍ਸ਼ਕਾਃ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਮਮ ਰੋਚਤੇ ॥੨-੮੨-
ਸਾਰੇ ਮਿਸਤਰੀ, ਰਸਤੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰਾਖੇਦਾਰ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੇਜ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਭਰਤਃ ਭ੍ਰਾਤृ ਵਤ੍ਸਲਃ । ਸਮੀਪਸ੍ਥਮ੍ ਉਵਾਚ ਇਦਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਕੋਵਿਦਮ੍ ॥੨-੮੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਉਤ੍ਥਾਯ ਗਚ੍ਚ ਤ੍ਵਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਯਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਪਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਬਲਮ੍ ਚੈਵ ਸਮਾਨਯ ॥੨-੮੨-
ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਕੇ ਚਲੋ; ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ ਤੇ ਸਾਰਾ ਲਸ਼ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਤੁ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਹृष੍ਟਃ ਸੋ ਅਦਿਸ਼ਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਯਥਾ ਸਮ੍ਦਿष੍ਟਮ੍ ਇष੍ਟਵਤ੍ ॥੨-੮੨-
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਤਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਬਲ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਬਲਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਸਮਾਜ੍ਞਪ੍ਤਾਮ੍ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਨੇ ॥੨-੮੨-
ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ, ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਃ ਯੋਧ ਅਨ੍ਗਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤृऋਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਗृਹੇ ਗृਹੇ । ਯਾਤ੍ਰਾ ਗਮਨਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਯ ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਹਰ੍षਿਤਾਃ ॥੨-੮੨-
ਫੌਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਤੇ ਹਯੈਃ ਗੋ ਰਥੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰੈਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੈਃ ਚ ਮਨੋ ਜਵੈਃ । ਸਹ ਯੋਧੈਃ ਬਲ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਬਲਮ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਚੋਦਯਨ੍ ॥੨-੮੨-
ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਯੋਧੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ, ਬਲਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਸਜ੍ਜਮ੍ ਤੁ ਤਤ੍ ਬਲਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਗੁਰੁ ਸਮ੍ਨਿਧੌ । ਰਥਮ੍ ਮੇ ਤ੍ਵਰਯਸ੍ਵ ਇਤਿ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੮੨-
ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਰਥ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ।'