ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਤਤ੍ ਵਚਨਮ੍ ਨृਪ ਆਤ੍ਮਜ । ਪ੍ਰਭਾषਿਤਮ੍ ਸਮ੍ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਜਾਃ ਤਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਬਾष੍ਪ ਬਿਨ੍ਦਵੋ । ਨਿਪੇਤੁਰ੍ ਆਰ੍ਯ ਆਨਨ ਨੇਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਾਃ ॥੨-੭੯-
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਊਚੁਸ੍ ਤੇ ਵਚਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਹृष੍ਟਾਃ । ਸਾਮਾਤ੍ਯਾਃ ਸਪਰਿषਦੋ ਵਿਯਾਤ ਸ਼ੋਕਾਃ । ਪਨ੍ਥਾਨਮ੍ ਨਰ ਵਰ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਜਨਃ ਚ । ਵ੍ਯਾਦਿष੍ਟਃ ਤਵ ਵਚਨਾਚ੍ ਚ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿ ਵਰ੍ਗਃ ॥੨-੭੯-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਸਭਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਿ ਉਠੇ: 'ਭਗਤ ਲੋਕ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਤੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।'
thumb|ਅਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਸੀਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਥ ਭੂਮਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜ੍ਞਾਃ ਸੂਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮ ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ । ਸ੍ਵ ਕਰ੍ਮ ਅਭਿਰਤਾਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਖਨਕਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਾਃ ਤਥਾ ॥੨-੮੦-
ਫਿਰ ਜਮੀਨ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਮਾਪਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੰਤਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਕਲ ਪਏ।
ਕਰ੍ਮ ਅਨ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਥਪਤਯਃ ਪੁਰੁषਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰ ਕੋਵਿਦਾਃ । ਤਥਾ ਵਰ੍ਧਕਯਃ ਚੈਵ ਮਾਰ੍ਗਿਣੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ ॥੨-੮੦-
ਉਥੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਲੁਹਾਰ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ।
ਕੂਪ ਕਾਰਾਃ ਸੁਧਾ ਕਾਰਾ ਵਮ੍ਸ਼ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਃ ਤਥਾ । ਸਮਰ੍ਥਾ ਯੇ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਃ ਪੁਰਤਃ ਤੇ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ॥੨-੮੦-
ਕੂਆਂ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ, ਚੂਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਨਕਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਸ ਤੁ ਹਰ੍षਾਤ੍ ਤਮ੍ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਮ੍ ਜਨ ਓਘੋ ਵਿਪੁਲਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ । ਅਸ਼ੋਭਤ ਮਹਾ ਵੇਗਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਇਵ ਪਰ੍ਵਣਿ ॥੨-੮੦-
ਉਹ ਵੱਡਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਜੂਮ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਤੇ ਸ੍ਵ ਵਾਰਮ੍ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੋਵਿਦਾਃ । ਕਰਣੈਃ ਵਿਵਿਧ ਉਪੇਤੈਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ॥੨-੮੦-
ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਲਤਾ ਵਲ੍ਲੀਃ ਚ ਗੁਲ੍ਮਾਮਃ ਚ ਸ੍ਥਾਣੂਨ੍ ਅਸ਼੍ਮਨਏਵ ਚ । ਜਨਾਃ ਤੇ ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਚਿਨ੍ਦਨ੍ਤਃ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ॥੨-੮੦-
ਬੈਲ, ਬੂਟੇ, ਝਾੜੀਆਂ, ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਲੋਕ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹਦੇ ਗਏ।
ਅਵृਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਚ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਕੇਚਿਤ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਅਰੋਪਯਨ੍ । ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਠਾਰੈਅਃ ਟਨ੍ਕੈਃ ਚ ਦਾਤ੍ਰੈਃ ਚਿਨ੍ਦਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥੨-੮੦-
ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਟੰਕੀਆਂ ਤੇ ਦਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ।
ਅਪਰੇ ਵੀਰਣ ਸ੍ਤਮ੍ਬਾਨ੍ ਬਲਿਨੋ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਃ । ਵਿਧਮਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਸ੍ਥਲਾਨਿ ਚ ਤਤਃ ਤਤਃ ॥੨-੮੦-
ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਨੇ ਵਣਾਂ ਦੇ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਕੱਟੜ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਪਰੇ ਅਪੂਰਯਨ੍ ਕੂਪਾਨ੍ ਪਾਮ੍ਸੁਭਿਃ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮ੍ ਆਯਤਮ੍ । ਨਿਮ੍ਨ ਭਾਗਾਮ੍ਸ੍ ਤਥਾ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਮਾਮਃ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥੨-੮੦-
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਥੱਲੇ ਪਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਮਃ ਚ ਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਯਾਨ੍ ਸਮ੍ਚੁਕ੍ਸ਼ੁਦੁਸ੍ ਤਦਾ । ਬਿਭਿਦੁਰ੍ ਭੇਦਨੀਯਾਮਃ ਚ ਤਾਮ੍ਸ੍ ਤਾਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਨਰਾਃ ਤਦਾ ॥੨-੮੦-
ਜੋ ਕੁਝ ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੰਨਿਆ; ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਅਚਿਰੇਣ ਏਵ ਕਾਲੇਨ ਪਰਿਵਾਹਾਨ੍ ਬਹੁ ਉਦਕਾਨ੍ । ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ਬਹੁ ਵਿਧ ਆਕਾਰਾਨ੍ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ॥੨-੮੦-
ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਅਪਕ ਸਨ।
ਨਿਰ੍ਜਲੇषੁ ਚ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਖਾਨਯਾਮਾਸੁਰੁਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਉਦਪਾਨਾਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਾਨ੍ ਵੇਦਿਕਾ ਪਰਿਮਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ ॥੨-੮੦-
ਸੁੱਕੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਵਾਲੇ ਕਈ ਖੂਹ ਖੋਦ ਦਿੱਤੇ।
ਸਸੁਧਾ ਕੁਟ੍ਟਿਮ ਤਲਃ ਪ੍ਰਪੁष੍ਪਿਤ ਮਹੀ ਰੁਹਃ । ਮਤ੍ਤ ਉਦ੍ਘੁष੍ਟ ਦ੍ਵਿਜ ਗਣਃ ਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ ਅਲਮ੍ਕृਤਃ ॥੨-੮੦-
ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਫਰਸ਼, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਰਖ਼ਤ, ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਰਸਤਾ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।
ਚਨ੍ਦਨ ਉਦਕ ਸਮ੍ਸਿਕ੍ਤਃ ਨਾਨਾ ਕੁਸੁਮ ਭੂषਿਤਃ । ਬਹ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੋਭਤ ਸੇਨਾਯਾਃ ਪਨ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਪਥ ਉਪਮਃ ॥੨-੮੦-
ਚੰਦਨ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਫੌਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ।
ਆਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਅਥ ਯਥਾ ਆਜ੍ਞਪ੍ਤਿ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਤੇ ਅਧਿਕृਤਾ ਨਰਾਃ । ਰਮਣੀਯੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਬਹੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਫਲੇषੁ ਚ ॥੨-੮੦-
ਫਿਰ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੋਹਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਏ।
ਯੋ ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਤੁ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਃ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਭੂਯਃ ਤਮ੍ ਸ਼ੋਭਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਭੂषਾਭਿਰ੍ ਭੂषਣ ਉਪਮਮ੍ ॥੨-੮੦-
ਜੋ ਵਸੇਬਾ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਗਰਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇषੁ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇषੁ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਃ । ਨਿਵੇਸ਼ਮ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੮੦-
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਚੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਜੀ ਲਈ ਵਸੇਬਾ ਬਣਾਇਆ।
ਬਹੁ ਪਾਮ੍ਸੁ ਚਯਾਃ ਚ ਅਪਿ ਪਰਿਖਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾਃ । ਤਨ੍ਤ੍ਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਕੀਲ ਪ੍ਰਤਿਮਾਃ ਪ੍ਰਤੋਲੀ ਵਰ ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ॥੨-੮੦-
ਉਹ ਥਾਂ ਉੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਥੰਮਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਮਾਲਾ ਸਮ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸੌਧ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਸਮ੍ਵृਤਾਃ । ਪਤਾਕਾ ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਨਿਰ੍ਮਿਤ ਮਹਾ ਪਥਾਃ ॥੨-੮੦-
ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ, ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਬਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ।
ਵਿਸਰ੍ਪਤ੍ਭਿਰ੍ ਇਵ ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਿਟਨ੍ਕ ਅਗ੍ਰ ਵਿਮਾਨਕੈਃ । ਸਮੁਚ੍ਚ੍ਰਿਤੈਃ ਨਿਵੇਸ਼ਾਃ ਤੇ ਬਭੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰ ਪੁਰ ਉਪਮਾਃ ॥੨-੮੦-
ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ, ਉਹ ਵਸੇਬੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
ਜਾਹ੍ਨਵੀਮ੍ ਤੁ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਵਿਧ ਦ੍ਰੁਮ ਕਾਨਨਾਮ੍ । ਸ਼ੀਤਲ ਅਮਲ ਪਾਨੀਯਾਮ੍ ਮਹਾ ਮੀਨ ਸਮਾਕੁਲਾਮ੍ ॥੨-੮੦-
ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਚਨ੍ਦ੍ਰ ਤਾਰਾ ਗਣ ਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ ਯਥਾ । ਨਭਃ ਕ੍ਸ਼ਪਾਯਾਮ੍ ਅਮਲਮ੍ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗਃ ਸ ਤਥਾ ਵ੍ਯਰਾਜਤ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਰਮ੍ਯਃ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ॥੨-੮੦-
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਰਮਲ ਆਸਮਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
thumb|ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਨਾਨ੍ਦੀ ਮੁਖੀਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਸੂਤ ਮਾਗਧਾਃ । ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ ਵਾਗ੍ ਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਤਵੈਃ ਮਨ੍ਗਲ ਸਮ੍ਹਿਤੈਃ ॥੨-੮੧-
ਫਿਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਰਤ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਲਈ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਾਗਧ ਲੋਕ, ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸੁਵਰ੍ਣ ਕੋਣ ਅਭਿਹਤਃ ਪ੍ਰਾਣਦਦ੍ ਯਾਮ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ । ਦਧ੍ਮੁਃ ਸ਼ਨ੍ਖਾਮਃ ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਵਾਦ੍ਯਾਮਃ ਚ ਉਚ੍ਚ ਅਵਚ ਸ੍ਵਰਾਨ੍ ॥੨-੮੧-
ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਘੰਟਾ ਗੂੰਜੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀਆਂ-ਹੌਲੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨ ਵਜਾਈ।
ਸ ਤੂਰ੍ਯ ਘੋषਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਦਿਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਭਰਤਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਭੂਯਃ ਸ਼ੋਕੈਃ ਅਰਨ੍ਧ੍ਰਯਤ੍ ॥੨-੮੧-
ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਮੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਭਰਤਃ ਤਮ੍ ਘੋषਮ੍ ਸਮ੍ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਚ । ਨ ਅਹਮ੍ ਰਾਜਾ ਇਤਿ ਚ ਅਪਿ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੮੧-
ਫਿਰ ਭਰਤ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਉਸ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ,' ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।