ਭृਸ਼ਮ੍ ਆਰ੍ਤਤਰਾ ਭੂਯਃ ਸਰ੍ਵਏਵ ਅਨੁਗਾਮਿਨਃ । ਤਤਃ ਵਿषਣ੍ਣੌ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਭਰਤਾਵ੍ ਉਭੌ ॥੨-੭੭-
ਜੋ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ, ਦੋਵੇਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਦਾਸ—
ਧਰਣ੍ਯਾਮ੍ ਸਮ੍ਵ੍ਯਚੇष੍ਟੇਤਾਮ੍ ਭਗ੍ਨ ਸ਼ृਨ੍ਗਾਵ੍ ਇਵ ऋषਭੌ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਏषਾਮ੍ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ॥੨-੭੭-
ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ, ਦੋ ਟੁੱਟੇ ਸੀੰਗ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਕਲੋਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੰਡਤ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ—
ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਰਤਮ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਮ੍ ਉਵਾਚ ਹ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋऽਯਮ੍ ਦਿਵਸਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਵਿਭੋ ॥੨-੭੭-
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੇਰਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ।'
ਸਾਵਸ਼ੇषਾਸ੍ਥਿਨਿਚਯੇ ਕਿਮਿਹ ਤ੍ਵਮ੍ ਵਿਲਮ੍ਬਸੇ । ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਭੂਤੇषੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਅਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੨-੭੭-
'ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਲਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।'
ਤੇषੁ ਚ ਅਪਰਿਹਾਰ੍ਯੇषੁ ਨ ਏਵਮ੍ ਭਵਿਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਚ ਅਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਅਭਿਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਚ ॥੨-੭੭-
'ਇਹਨਾਂ ਅਟੱਲ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ, ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।' ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤ ਭਵ ਅਭਵੌ । ਉਤ੍ਥਿਤੌ ਤੌ ਨਰ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੌ ॥੨-੭੭-
ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਾਈ; ਦੋਵੇਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਉਠ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠੇ।
ਵਰ੍ष ਆਤਪ ਪਰਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨੌ ਪृਥਗ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਧ੍ਵਜਾਵ੍ ਇਵ । ਅਸ਼੍ਰੂਣਿ ਪਰਿਮृਦ੍ਨਨ੍ਤੌ ਰਕ੍ਤ ਅਕ੍ਸ਼ੌ ਦੀਨ ਭਾषਿਣੌ ॥੨-੭੭-
ਮੀਂਹ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਪੂੰਝਦੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
thumb|ਅष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਅਤ੍ਰ ਯਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਸਮੀਹਨ੍ਤਮ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਅਨੁਜਃ । ਭਰਤਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੮-
ਜਦ ਭਰਤ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਗਤਿਰ੍ ਯਃ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਦੁਹ੍ਖੇ ਕਿਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ ਰਾਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਃ ਵਨਮ੍ ॥੨-੭੮-
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸਹੇਗਾ? ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਲਵਾਨ੍ ਵੀਰ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਨਾਮ ਯੋ ਅਪਿ ਅਸੌ । ਕਿਮ੍ ਨ ਮੋਚਯਤੇ ਰਾਮਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਪਿ ਪਿਤृ ਨਿਗ੍ਰਹਮ੍ ॥੨-੭੮-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪੈ ਜਾਵੇ?
ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਨਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਯ ਅਨਯੌ । ਉਤ੍ਪਥਮ੍ ਯਃ ਸਮਾਰੂਢੋ ਨਾਰ੍ਯਾ ਰਾਜਾ ਵਸ਼ਮ੍ ਗਤਃ ॥੨-੭੮-
ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣੇ ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਅਨੁਜੇ । ਪ੍ਰਾਗ੍ ਦ੍ਵਾਰੇ ਅਭੂਤ੍ ਤਦਾ ਕੁਬ੍ਜਾ ਸਰ੍ਵ ਆਭਰਣ ਭੂषਿਤਾ ॥੨-੭੮-
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਬਜਾ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਆਈ।
ਲਿਪ੍ਤਾ ਚਨ੍ਦਨ ਸਾਰੇਣ ਰਾਜ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਿਭ੍ਰਤੀ । ਵਿਵਿਧਮ੍ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭੂषਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਭੂषਿਤਾ ॥੨-੭੮-
ਉਹ ਚੰਦਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਲੇਪ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ, ਰਾਜਸੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੇਖਲਾ ਦਾਮਭਿਃ ਚਿਤ੍ਰੈ ਰਜ੍ਜੁ ਬਦ੍ਧਾ ਇਵ ਵਾਨਰੀ । ਬਭਾਸੇ ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧਾ ਰਜ੍ਜੁਬਦ੍ਦੇਵ ਵਾਨਰੀ ॥੨-੭੮-
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕਮਰਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਰੱਸੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗਹਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਾਮ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਹ੍ਸ੍ਥੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਅਕਰੁਣਮ੍ ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥੨-੭੮-
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਨਿਰਦਈ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਯਾਃ ਕृਤੇ ਵਨੇ ਰਾਮਃ ਨ੍ਯਸ੍ਤ ਦੇਹਃ ਚ ਵਃ ਪਿਤਾ । ਸਾ ਇਯਮ੍ ਪਾਪਾ ਨृਸ਼ਮ੍ਸਾ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੁਰੁ ਯਥਾ ਮਤਿ ॥੨-੭੮-
ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਇਹ ਉਹ ਪਾਪੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਹੈ — ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਚਾਹੋ ਕਰੋ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਚ ਤਤ੍ ਆਜ੍ਞਾਯ ਵਚਨਮ੍ ਭृਸ਼ ਦੁਹ੍ਖਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰ ਚਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਇਤਿ ਉਵਾਚ ਧृਤ ਵ੍ਰਤਃ ॥੨-੭੮-
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੀਵ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਭ੍ਰਾਤृऋਣਾਮ੍ ਮੇ ਤਥਾ ਪਿਤੁਃ । ਯਯਾ ਸਾ ਇਯਮ੍ ਨृਸ਼ਮ੍ਸਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤਾਮ੍ ॥੨-੭੮-
ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਚ ਤੇਨ ਆਸ਼ੁ ਸਖੀ ਜਨ ਸਮਾਵृਤਾ । ਗृਹੀਤਾ ਬਲਵਤ੍ ਕੁਬ੍ਜਾ ਸਾ ਤਤ੍ ਗृਹਮ੍ ਅਨਾਦਯਤ੍ ॥੨-੭੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕੁਬਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਤਤਃ ਸੁਭृਸ਼ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਃ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸਖੀ ਜਨਃ । ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਵ੍ਯਪਲਾਯਤ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥੨-੭੮-
ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਅਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਃ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ ਸਖੀ ਜਨਃ । ਯਥਾ ਅਯਮ੍ ਸਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਨਿਹ੍ਸ਼ੇषਮ੍ ਨਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੭੮-
ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।'
ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਮ੍ ਵਦਾਨ੍ਯਾਮ੍ ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਮ੍ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ਰਣਮ੍ ਯਾਮਃ ਸਾ ਹਿ ਨੋ ਅਸ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵਾ ਗਤਿਃ ॥੨-੭੮-
'ਆਓ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਦਇਆਵਾਨ, ਦਾਨੀ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਪੱਕੀ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗੀ।'
ਸ ਚ ਰੋषੇਣ ਤਾਮ੍ਰ ਅਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਤਾਪਨਃ । ਵਿਚਕਰ੍ष ਤਦਾ ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਮ੍ ਪृਥਿਵੀ ਤਲੇ ॥੨-੭੮-
ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰੋ ਰਹੀ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਦਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾ ਹਿ ਆਕृष੍ਯਮਾਣਾਯਾ ਮਨ੍ਥਰਾਯਾਃ ਤਤਃ ਤਤਃ । ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਬਹੁ ਵਿਧਮ੍ ਭਾਣ੍ਡਮ੍ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮ੍ ਤਤ੍ ਵ੍ਯਸ਼ੀਰ੍ਯਤ ॥੨-੭੮-
ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇधर-ਉਧਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜੀਬ ਗਹਿਣੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿੱਖਰ ਗਏ।
ਤੇਨ ਭਾਣ੍ਡੇਨ ਸਮ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਰਾਜ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਅਸ਼ੋਭਤ ਤਦਾ ਭੂਯਃ ਸ਼ਾਰਦਮ੍ ਗਗਨਮ੍ ਯਥਾ ॥੨-੭੮-
ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਜਦ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਹਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ ਬਲੀ ਬਲਵਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁष ऋषਭਃ । ਕੈਕੇਯੀਮ੍ ਅਭਿਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯ ਬਭਾषੇ ਪਰੁषਮ੍ ਵਚਃ ॥੨-੭੮-
ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਖਤ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਤੈਃ ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਪਰੁषੈਃ ਦੁਹ੍ਖੈਃ ਕੈਕੇਯੀ ਭृਸ਼ ਦੁਹ੍ਹਿਤਾ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਭਯ ਸਮ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਸ਼ਰਣਮ੍ ਆਗਤਾ ॥੨-੭੮-
ਉਹ ਕਰੜੇ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਆ ਪਈ।
ਤਾਮ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਰਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਵਧ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਤਿ ॥੨-੭੮-
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।'
ਹਨ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਪਾਪਾਮ੍ ਕੈਕੇਯੀਮ੍ ਦੁष੍ਟ ਚਾਰਿਣੀਮ੍ । ਯਦਿ ਮਾਮ੍ ਧਾਰ੍ਮਿਕੋ ਰਾਮਃ ਨ ਅਸੂਯੇਨ੍ ਮਾਤृ ਘਾਤਕਮ੍ ॥੨-੭੮-
ਜੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪੀ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦਾ।