ਉਦ੍ਧृਤਮ੍ ਤੈਲ ਸਮ੍ਕ੍ਲੇਦਾਤ੍ ਸ ਤੁ ਭੂਮੌ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍ । ਆਪੀਤ ਵਰ੍ਣ ਵਦਨਮ੍ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੰਗਹੀਣ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਸਮ੍ਵੇਸ਼੍ਯ ਸ਼ਯਨੇ ਚ ਅਗ੍ਰ੍ਯੇ ਨਾਨਾ ਰਤ੍ਨ ਪਰਿष੍ਕृਤੇ । ਤਤਃ ਦਸ਼ਰਥਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਹ੍ਖਿਤਃ ॥੨-੭੬-
ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਵਧੀਆ ਖਟ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਿਮ੍ ਤੇ ਵ੍ਯਵਸਿਤਮ੍ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਮਯ੍ਯ੍ ਅਨਾਗਤੇ । ਵਿਵਾਸ੍ਯ ਰਾਮਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਚ ਮਹਾ ਬਲਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਮਹਾ ਰਾਜ ਹਿਤ੍ਵਾ ਇਮਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਿਤਮ੍ ਜਨਮ੍ । ਹੀਨਮ੍ ਪੁਰੁष ਸਿਮ੍ਹੇਨ ਰਾਮੇਣ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥੨-੭੬-
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?
ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਤੁ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਕੋ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਪੁਰੇ । ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਸ੍ਵਃ ਤਾਤ ਰਾਮੇ ਚ ਵਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
ਵਿਧਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਰਾਜਮ੍ਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਨ ਰਾਜਤੇ । ਹੀਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਰਜਨੀ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਵਿਲਪਮਾਨਮ੍ ਤਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਦੀਨ ਮਾਨਸਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਚਨਮ੍ ਭੂਯੋ ਵਸਿष੍ਠਃ ਤੁ ਮਹਾਨ੍ ऋषਿਃ ॥੨-੭੬-
ਜਦ ਭਰਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਪ੍ਰੇਤ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਾਨਿ ਅਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇਃ । ਤਾਨਿ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਮਹਾ ਬਾਹੋ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ਅਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂੰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਠੱਲ-ਮੱਲ ਦੇ ਜਲਦੀ ਕਰ।
ਤਥਾ ਇਤਿ ਭਰਤਃ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਅਭਿਪੂਜ੍ਯ ਤਤ੍ । ऋਤ੍ਵਿਕ੍ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਚਾਰ੍ਯਾਮ੍ਸ੍ ਤ੍ਵਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥੨-੭੬-
ਭਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ', ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਡਤ, ਪਰੋਹਿਤ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ।
ਯੇ ਤੁ ਅਗ੍ਰਤਃ ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿ ਅਗਾਰਾਤ੍ ਬਹਿष੍ ਕृਤਾਃ । ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ ਯਾਜਕੈਃ ਚੈਵ ਤੇ ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਵਿਧਿ ॥੨-੭੬-
ਜੋ ਲੋਕ ਨਰਇੰਦਰ ਦੇ ਅਗਨਿ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ।
ਸ਼ਿਬਿਲਾਯਾਮ੍ ਅਥ ਆਰੋਪ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਗਤ ਚੇਤਨਮ੍ । ਬਾष੍ਪ ਕਣ੍ਠਾ ਵਿਮਨਸਃ ਤਮ੍ ਊਹੁਃ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸ਼ਿਬਿਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਬੂਲ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਗਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਨ ਉਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ।
ਹਿਰਣ੍ਯਮ੍ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਮ੍ ਚ ਵਾਸਾਮ੍ਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਕਿਰਨ੍ਤਃ ਜਨਾ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਨृਪਤੇਰ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ਯਯੁਃ ॥੨-੭੬-
ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਵੰਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਚਨ੍ਦਨ ਅਗੁਰੁ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਸਰਲਮ੍ ਪਦ੍ਮਕਮ੍ ਤਥਾ । ਦੇਵ ਦਾਰੂਣਿ ਚ ਆਹृਤ੍ਯ ਚਿਤਾਮ੍ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤਥਾ ਅਪਰੇ ॥੨-੭੬-
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਰਾਲ, ਸਰਲ, ਕਮਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਅੰਤਿਮ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਉਚ੍ਚ ਅਵਚਾਮਃ ਚ ਅਨ੍ਯਾਮ੍ਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਅਥ ਭੂਮਿਪਮ੍ । ਤਤਃ ਸਮ੍ਵੇਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸੁਃ ਚਿਤਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਮ੍ ऋਤ੍ਵਿਜਃ ॥੨-੭੬-
ਉਥੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਤਥਾ ਹੁਤ ਅਸ਼ਨਮ੍ ਹੁਤ੍ਵਾ ਜੇਪੁਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ऋਤ੍ਵਿਜਃ । ਜਗੁਃ ਚ ਤੇ ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨਿ ਸਾਮਗਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ; ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾਭਿਃ ਚ ਯਾਨੈਃ ਚ ਯਥਾ ਅਰ੍ਹਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ । ਨਗਰਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਵृਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤਾਃ ਤਦਾ ॥੨-੭੬-
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਲਕੀ ਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ।
ਪ੍ਰਸਵ੍ਯਮ੍ ਚ ਅਪਿ ਤਮ੍ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ऋਤ੍ਵਿਜੋ ਅਗ੍ਨਿ ਚਿਤਮ੍ ਨृਪਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਚ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਤਦਾ ॥੨-੭੬-
ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈਆਂ।
ਕ੍ਰੌਨ੍ਚੀਨਾਮ੍ ਇਵ ਨਾਰੀਣਾਮ੍ ਨਿਨਾਦਃ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ । ਆਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਕਰੁਣਮ੍ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੨-੭੬-
ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਕੌਂਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ, ਕਰੂਣਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਣੀ ਗਈ।
ਤਤਃ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਵਸ਼ਾ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਯਾਨੇਭ੍ਯਃ ਸਰਯੂ ਤੀਰਮ੍ ਅਵਤੇਰੁਰ੍ ਵਰ ਅਨ੍ਗਨਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ।
ਕृਤ ਉਦਕਮ੍ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ । ਨृਪ ਅਨ੍ਗਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿ ਪੁਰੋਹਿਤਾਃ ਚ । ਪੁਰਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਅਸ਼੍ਰੁ ਪਰੀਤ ਨੇਤ੍ਰਾ । ਭੂਮੌ ਦਸ਼ ਅਹਮ੍ ਵ੍ਯਨਯਨ੍ਤ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂ ਲੈ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿਨ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ।
thumb|ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤੱਤਰਾਂਵਾਂ ਸਿਰਗ, ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਦਸ਼ ਅਹੇ ਅਤਿਗਤੇ ਕृਤ ਸ਼ੌਚੋ ਨृਪ ਆਤ੍ਮਜਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਅਹਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਅਕਾਰਯਤ੍ ॥੨-੭੭-
ਦੱਸ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇ ਦਿਨ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਰਤ੍ਨਮ੍ ਧਨਮ੍ ਅਨ੍ਨਮ੍ ਚ ਪੁष੍ਕਲਮ੍ । ਵਾਸਾਮ੍ਸਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥੨-੭੭-
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਤਨ, ਧਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵੇਹਰ ਦਿੱਤੇ।
ਬਾਸ੍ਤਿਕਮ੍ ਬਹੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮ੍ ਚ ਗਾਃ ਚ ਅਪਿ ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਤਥਾ । ਦਾਸੀ ਦਾਸਮ੍ ਚ ਯਾਨਮ੍ ਚ ਵੇਸ਼੍ਮਾਨਿ ਸੁਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ॥੨-੭੭-
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਚਿੱਟੇ ਕੰਬਲ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗਾਂ, ਨੌਕਰ-ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਵਾਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਪੁਤ੍ਰਃ ਰਾਜ੍ਞਃ ਤਸ੍ਯ ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤ ਸਮਯੇ ਦਿਵਸੇ ਅਥ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ ॥੨-੭੭-
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤੀਹਵੇਂ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ, ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ।
ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾ ਬਾਹੁਰ੍ ਭਰਤਃ ਸ਼ੋਕ ਮੂਰ੍ਚਿਤਃ । ਸ਼ਬ੍ਦ ਅਪਿਹਿਤ ਕਣ੍ਠਃ ਚ ਸ਼ੋਧਨ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ ॥੨-੭੭-
ਭਰਤ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗਲ ਰੋਣ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਆਇਆ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਚਿਤਾ ਮੂਲੇ ਪਿਤੁਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਹ ਸੁਦੁਹ੍ਖਿਤਃ । ਤਾਤ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿषृष੍ਟਃ ਅਹਮ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਭ੍ਰਾਤਰਿ ਰਾਘਵੇ ॥੨-੭੭-
ਚਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ:
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਨਮ੍ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਅਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਤ੍ਵਯਾ । ਯਥਾ ਗਤਿਰ੍ ਅਨਾਥਾਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਃ ਵਨਮ੍ ॥੨-੭੭-
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਨਾਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮ੍ ਅਮ੍ਬਾਮ੍ ਤਾਤ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਮ੍ ਕ੍ਵ ਗਤਃ ਨृਪ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਸ੍ਮ ਅਰੁਣਮ੍ ਤਚ੍ ਚ ਦਗ੍ਧ ਅਸ੍ਥਿ ਸ੍ਥਾਨ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥੨-੭੭-
ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ? ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੇਖ ਕੇ—
ਪਿਤੁਃ ਸ਼ਰੀਰ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਨਿष੍ਟਨਨ੍ ਵਿषਸਾਦ ਹ । ਸ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੁਦਨ੍ ਦੀਨਃ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀ ਤਲੇ ॥੨-੭੭-
ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰੋਇਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।