ਤਥਾ ਤੁ ਸ਼ਪਥੈਃ ਕष੍ਟੈਃ ਸ਼ਪਮਾਨਮ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍ । ਭਰਤਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੫-
ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਕਠੋਰ ਸਪਥਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ।
ਮਮ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਇਦਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਭੂਯਃ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਸ਼ਪਥੈਃ ਸ਼ਪਮਾਨੋ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਉਪਰੁਣਤ੍ਸਿ ਮੇ ॥੨-੭੫-
ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਸਪਥਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਨ ਚਲਿਤਃ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਵਤ੍ਸ ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੋ ਮੇ ਸਤਾਮ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥੨-੭੫-
ਧੰਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਸਚਦੇ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਙ੍ਕਮਾਨੀਯ ਭਰਤਮ੍ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਮ੍ । ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੁਮ੍ ਰੁਰੋਦ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ ॥੨-੭੫-
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ।
ਏਵਮ੍ ਵਿਲਪਮਾਨਸ੍ਯ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮੋਹਾਚ੍ ਚ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਬਭੂਵ ਲੁਲਿਤਮ੍ ਮਨਃ ॥੨-੭੫-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਤੇ ਗਮ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਚੇਤਨਸ੍ਯ । ਪ੍ਰਨष੍ਟ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਭੂਮੌ । ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਰ੍ ਨਿਹ੍ਸ਼੍ਵਸਤਃ ਚ ਦੀਰ੍ਘਮ੍ । ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੇਨ ਜਗਾਮ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ॥੨-੭੫-
ਜਦ ਉਹ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼, ਸਮਝ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਰਾਤ ਗਮ ਵਿਚ ਲੰਘ ਗਈ।
thumb|षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛੱਤਤਰ ਸੱਤਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਮ੍ ਏਵਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਕੇਕਯੀ ਸੁਤਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਦਤਾਮ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਸਿष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਾਗ੍ ऋषਿਃ ॥੨-੭੬-
ਭਰਤ, ਕੇਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਗਮ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਅਲਮ੍ ਸ਼ੋਕੇਨ ਭਦ੍ਰਮ੍ ਤੇ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾ ਯਸ਼ਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਾਲਮ੍ ਨਰ ਪਤੇਃ ਕੁਰੁ ਸਮ੍ਯਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਲਈ ਆਖਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਧਾਰਣਾਮ੍ ਗਤਃ । ਪ੍ਰੇਤ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥੨-੭੬-
ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ।
ਉਦ੍ਧृਤਮ੍ ਤੈਲ ਸਮ੍ਕ੍ਲੇਦਾਤ੍ ਸ ਤੁ ਭੂਮੌ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍ । ਆਪੀਤ ਵਰ੍ਣ ਵਦਨਮ੍ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੰਗਹੀਣ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਸਮ੍ਵੇਸ਼੍ਯ ਸ਼ਯਨੇ ਚ ਅਗ੍ਰ੍ਯੇ ਨਾਨਾ ਰਤ੍ਨ ਪਰਿष੍ਕृਤੇ । ਤਤਃ ਦਸ਼ਰਥਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਹ੍ਖਿਤਃ ॥੨-੭੬-
ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਵਧੀਆ ਖਟ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਿਮ੍ ਤੇ ਵ੍ਯਵਸਿਤਮ੍ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਮਯ੍ਯ੍ ਅਨਾਗਤੇ । ਵਿਵਾਸ੍ਯ ਰਾਮਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਚ ਮਹਾ ਬਲਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਮਹਾ ਰਾਜ ਹਿਤ੍ਵਾ ਇਮਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਿਤਮ੍ ਜਨਮ੍ । ਹੀਨਮ੍ ਪੁਰੁष ਸਿਮ੍ਹੇਨ ਰਾਮੇਣ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥੨-੭੬-
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?
ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਤੁ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਕੋ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਪੁਰੇ । ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਸ੍ਵਃ ਤਾਤ ਰਾਮੇ ਚ ਵਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
ਵਿਧਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਰਾਜਮ੍ਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਨ ਰਾਜਤੇ । ਹੀਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਰਜਨੀ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਵਿਲਪਮਾਨਮ੍ ਤਮ੍ ਭਰਤਮ੍ ਦੀਨ ਮਾਨਸਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਚਨਮ੍ ਭੂਯੋ ਵਸਿष੍ਠਃ ਤੁ ਮਹਾਨ੍ ऋषਿਃ ॥੨-੭੬-
ਜਦ ਭਰਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਪ੍ਰੇਤ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਾਨਿ ਅਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇਃ । ਤਾਨਿ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਮਹਾ ਬਾਹੋ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ਅਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂੰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਠੱਲ-ਮੱਲ ਦੇ ਜਲਦੀ ਕਰ।
ਤਥਾ ਇਤਿ ਭਰਤਃ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਅਭਿਪੂਜ੍ਯ ਤਤ੍ । ऋਤ੍ਵਿਕ੍ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਚਾਰ੍ਯਾਮ੍ਸ੍ ਤ੍ਵਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥੨-੭੬-
ਭਰਤ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ', ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਡਤ, ਪਰੋਹਿਤ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ।
ਯੇ ਤੁ ਅਗ੍ਰਤਃ ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿ ਅਗਾਰਾਤ੍ ਬਹਿष੍ ਕृਤਾਃ । ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ ਯਾਜਕੈਃ ਚੈਵ ਤੇ ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਵਿਧਿ ॥੨-੭੬-
ਜੋ ਲੋਕ ਨਰਇੰਦਰ ਦੇ ਅਗਨਿ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ।
ਸ਼ਿਬਿਲਾਯਾਮ੍ ਅਥ ਆਰੋਪ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਗਤ ਚੇਤਨਮ੍ । ਬਾष੍ਪ ਕਣ੍ਠਾ ਵਿਮਨਸਃ ਤਮ੍ ਊਹੁਃ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸ਼ਿਬਿਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਬੂਲ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਗਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਨ ਉਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ।
ਹਿਰਣ੍ਯਮ੍ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਮ੍ ਚ ਵਾਸਾਮ੍ਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਕਿਰਨ੍ਤਃ ਜਨਾ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਨृਪਤੇਰ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ਯਯੁਃ ॥੨-੭੬-
ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਵੰਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਚਨ੍ਦਨ ਅਗੁਰੁ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਸਰਲਮ੍ ਪਦ੍ਮਕਮ੍ ਤਥਾ । ਦੇਵ ਦਾਰੂਣਿ ਚ ਆਹृਤ੍ਯ ਚਿਤਾਮ੍ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤਥਾ ਅਪਰੇ ॥੨-੭੬-
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਰਾਲ, ਸਰਲ, ਕਮਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਅੰਤਿਮ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਉਚ੍ਚ ਅਵਚਾਮਃ ਚ ਅਨ੍ਯਾਮ੍ਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਅਥ ਭੂਮਿਪਮ੍ । ਤਤਃ ਸਮ੍ਵੇਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸੁਃ ਚਿਤਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਮ੍ ऋਤ੍ਵਿਜਃ ॥੨-੭੬-
ਉਥੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਤਥਾ ਹੁਤ ਅਸ਼ਨਮ੍ ਹੁਤ੍ਵਾ ਜੇਪੁਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ऋਤ੍ਵਿਜਃ । ਜਗੁਃ ਚ ਤੇ ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨਿ ਸਾਮਗਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ; ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾਭਿਃ ਚ ਯਾਨੈਃ ਚ ਯਥਾ ਅਰ੍ਹਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ । ਨਗਰਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਵृਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤਾਃ ਤਦਾ ॥੨-੭੬-
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਲਕੀ ਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ।
ਪ੍ਰਸਵ੍ਯਮ੍ ਚ ਅਪਿ ਤਮ੍ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ऋਤ੍ਵਿਜੋ ਅਗ੍ਨਿ ਚਿਤਮ੍ ਨृਪਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਚ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਤਦਾ ॥੨-੭੬-
ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈਆਂ।
ਕ੍ਰੌਨ੍ਚੀਨਾਮ੍ ਇਵ ਨਾਰੀਣਾਮ੍ ਨਿਨਾਦਃ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ । ਆਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਕਰੁਣਮ੍ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੨-੭੬-
ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਕੌਂਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ, ਕਰੂਣਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਣੀ ਗਈ।
ਤਤਃ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਵਸ਼ਾ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਯਾਨੇਭ੍ਯਃ ਸਰਯੂ ਤੀਰਮ੍ ਅਵਤੇਰੁਰ੍ ਵਰ ਅਨ੍ਗਨਾਃ ॥੨-੭੬-
ਫਿਰ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ।
ਕृਤ ਉਦਕਮ੍ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ । ਨृਪ ਅਨ੍ਗਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿ ਪੁਰੋਹਿਤਾਃ ਚ । ਪੁਰਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਅਸ਼੍ਰੁ ਪਰੀਤ ਨੇਤ੍ਰਾ । ਭੂਮੌ ਦਸ਼ ਅਹਮ੍ ਵ੍ਯਨਯਨ੍ਤ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ॥੨-੭੬-
ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂ ਲੈ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿਨ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ।