thumb|ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਪਚਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ—ਸੁਣੋ।
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸਮ੍ਜ੍ਞਾਮ੍ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਦੀਨਾਮੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍ ॥੨-੭੫-
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਮਾਤ੍ਯਮਧ੍ਯੇਭਰਤੋ ਜਨਨੀਮਭ੍ਯਕੁਤ੍ਸਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਨ ਕਾਮਯੇ ਜਾਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇ ਨਾਪਿ ਮਾਤਰਮ੍ ॥੨-੭੫-
ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਅਭਿषੇਕਮ੍ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਯੋ.ਭੂਦ੍ਰਜ੍Jਨਾ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇ ਹ੍ਯਹਮ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਸਹਿਤੋऽਵਸਮ੍ ॥੨-੭੫-
'ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ।'
ਵਨਵਾਸਮ੍ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯਹਮ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਵਾਸਨਮ੍ ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇਃ ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਭਵਤ੍ ॥੨-੭੫-
'ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।'
ਤਥੈਵ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਃ ਤਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਯ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੫-
ਜਦ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ:
ਆਗਤਃ ਕ੍ਰੂਰ ਕਾਰ੍ਯਾਯਾਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਭਰਤਃ ਸੁਤਃ । ਤਮ੍ ਅਹਮ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਭਰਤਮ੍ ਦੀਰ੍ਘ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ॥੨-੭੫-
'ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।'
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਸਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਮਲਿਨ ਅਮ੍ਬਰਾ । ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਭਰਤਃ ਯਤ੍ਰ ਵੇਪਮਾਨਾ ਵਿਚੇਤਨਾ ॥੨-੭੫-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਕੀ ਤੇ ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼, ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ।
ਸ ਤੁ ਰਾਮ ਅਨੁਜਃ ਚ ਅਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਸਹਿਤਃ ਤਦਾ । ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਭਰਤਃ ਯਤ੍ਰ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੭੫-
ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਭਰਤੌ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਹ੍ਖਿਤੌ । ਪਰ੍ਯष੍ਵਜੇਤਾਮ੍ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾਮ੍ ਪਤਿਤਾਮ੍ ਨष੍ਟ ਚੇਤਨਾਮ੍ ॥੨-੭੫-
ਉਥੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਗਮੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ।
ਰੁਦਨ੍ਤੌ ਰੁਦਤੀਮ੍ ਦੁਃਖਾਤ੍ਸਮੇਤ੍ਯਾਰ੍ਯਾਮ੍ ਮਨਸ੍ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਭਰਤਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਇਦਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਭृਸ਼ ਦੁਹ੍ਖਿਤਾ ॥੨-੭੫-
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋਂਦੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ।
ਇਦਮ੍ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯ ਕਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਕਣ੍ਟਕਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਬਤ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਕ੍ਰੂਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥੨-੭੫-
ਹੁਣ, ਜੋ ਰਾਜ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚੀਰ ਵਸਨਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮੇ ਵਨ ਵਾਸਿਨਮ੍ । ਕੈਕੇਯੀ ਕਮ੍ ਗੁਣਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕ੍ਰੂਰ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ॥੨-੭੫-
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚੀਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਵੇਖਦੀ ਹੈ?
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਮਾਮ੍ ਅਪਿ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਹਿਰਣ੍ਯ ਨਾਭੋ ਯਤ੍ਰ ਆਸ੍ਤੇ ਸੁਤਃ ਮੇ ਸੁਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ ॥੨-੭੫-
ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਕੇਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਅਹਮ੍ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਅਨੁਚਰਾ ਸੁਖਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿ ਹੋਤ੍ਰਮ੍ ਪੁਰਃ ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੭੫-
ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਹੈ।
ਕਾਮਮ੍ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਅਦ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਮਾਮ੍ ਨੇਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਯਤ੍ਰ ਅਸੌ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਤਪ੍ਯਤੇ ਮੇ ਤਪਃ ਸੁਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਹਿ ਤਵ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮ੍ ਧਨ ਧਾਨ੍ਯ ਸਮਾਚਿਤਮ੍ । ਹਸ੍ਤਿ ਅਸ਼੍ਵ ਰਥ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿਤਮ੍ ਤਯਾ ॥੨-੭੫-
ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਭਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰੂਰੈਃ ਸਮ੍ਭਰ੍ਸ੍ਤਿਤੋऽਨਘਃ । ਵਿਵ੍ਯਥੇ ਭਰਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਤੁਦ੍ਯੇਵ ਸੂਚਿਨਾ ॥੨-੭੫-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ 'ਚ ਸੂਈ ਚੁਭੀ ਹੋਵੇ।
ਪਪਾਤ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਨਃ । ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਧਾऽਸਮ੍ਜ੍ਞੋ ਲਬ੍ਧਸਮ੍ਜ੍ਞ੍ਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥੨-੭੫-
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਰਤ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਬਹੁਤ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਵਮ੍ ਵਿਲਪਮਾਨਾਮ੍ ਤਾਮ੍ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਜਲਿਸ੍ ਤਦਾ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਇਦਮ੍ ਸ਼ੋਕੈਃ ਬਹੁਭਿਰ੍ ਆਵृਤਾਮ੍ ॥੨-੭੫-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ।
ਆਰ੍ਯੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਅਜਾਨਨ੍ਤਮ੍ ਗਰ੍ਹਸੇ ਮਾਮ੍ ਅਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ । ਵਿਪੁਲਾਮ੍ ਚ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਮ੍ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍ ਜਾਨਾਸਿ ਰਾਘਵੇ ॥੨-੭੫-
ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਬੇਖਬਰ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਡਾਂਟ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੀ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰੀ ਰਾਘਵ ਲਈ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਕृਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਅਨੁਗਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਮਾ ਭੂਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਦਾਚਨ । ਸਤ੍ਯ ਸਮ੍ਧਃ ਸਤਾਮ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਪ੍ਰੈष੍ਯਮ੍ ਪਾਪੀਯਸਾਮ੍ ਯਾਤੁ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਚ ਪ੍ਰਤਿ ਮੇਹਤੁ । ਹਨ੍ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਗਾਮ੍ ਸੁਪ੍ਤਾਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ—ਇਹ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਭਰ੍ਤਾ ਭृਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਕਮ੍ । ਅਧਰ੍ਮਃ ਯੋ ਅਸ੍ਯ ਸੋ ਅਸ੍ਯਾਃ ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੇ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ—ਇਹ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪਰਿਪਾਲਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭੂਤਾਨਿ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ । ਤਤਃ ਤੁ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯਤਾਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ ਹੋਏ, ਧੋਖਾ ਖਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਬਲਿ षਡ੍ ਭਾਗਮ੍ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਨृਪਸ੍ਯ ਅਰਕ੍ਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਧਰ੍ਮਃ ਯੋ ਅਸ੍ਯ ਸੋ ਅਸ੍ਯ ਅਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੇ ਰਾਜਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸਮ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯਃ ਸਤ੍ਰੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਤਾਮ੍ ਵਿਪ੍ਰਲਪਤਾਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਰੇ।
ਹਸ੍ਤਿ ਅਸ਼੍ਵ ਰਥ ਸਮ੍ਬਾਧੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰ ਸਮਾਕੁਲੇ । ਮਾ ਸ੍ਮ ਕਾਰ੍षੀਤ੍ ਸਤਾਮ੍ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਨਾ ਨਿਭਾਏ।
ਉਪਦਿष੍ਟਮ੍ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਸ ਨਾਸ਼ਯਤੁ ਦੁष੍ਟ ਆਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯੋ ਅਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁਖਮ ਅਰਥ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ।
ਮਾ ਚ ਤਮ੍ ਪ੍ਯੂਢਬਾਹ੍ਵਮ੍ਸਮ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਸਮ੍ਤੇਜਨਮ੍ । ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਮਾਸੀਨਮ੍ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥੨-੭੫-
ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਰਾਜਸੀ ਠਾਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ।