ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਿ ਪਿਤਾ ਮੇ.ਦ੍ਯ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਤੀਵ੍ਰਦੁਃਖਾਭਿਸਮ੍ਤਪ੍ਤੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨृਪਃ ॥੨-੭੩-
ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ, ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਮਹਾਰਾਜਃ ਪਿਤਾ ਮੇ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਰਾਮਃ ਕਸ੍ਮਾਦੇਵ ਵਨਮ੍ ਗਤਃ ॥੨-੭੩-
ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗਿਆ?
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਅਭਿਪੀਡਿਤੇ । ਦੁष੍ਕਰਮ੍ ਯਦਿ ਜੀਵੇਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਜਨਨੀਮ੍ ਮਮ ॥੨-੭੩-
ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਂ?
ਨਨੁ ਤੁ ਆਰ੍ਯੋ ਅਪਿ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਯਿ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਗੁਰੁ ਵृਤ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਯਥਾ ਮਾਤਰਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥੨-੭੩-
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਉਹ ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਧੀਆ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਹਿ ਮੇ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਦੀਰ੍ਘ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ । ਤ੍ਵਯਿ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਭਗਿਨ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥੨-੭੩-
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਕृਤ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਚੀਰ ਵਲ੍ਕਲ ਵਾਸਸਮ੍ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਨ ਵਾਸਾਯ ਕਥਮ੍ ਪਾਪੇ ਨ ਸ਼ੋਚਸਿ ॥੨-੭੩-
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਚੀਰ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਗਿਆ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ, ਪਾਪੀ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?
ਅਪਾਪ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ਸ਼ੂਰਮ੍ ਕृਤ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ । ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯ ਚੀਰ ਵਸਨਮ੍ ਕਿਮ੍ ਨੁ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਕਾਰਣਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੂਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਚੀਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?
ਲੁਬ੍ਧਾਯਾ ਵਿਦਿਤਃ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤੇ ਅਹਮ੍ ਰਾਘਵਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ । ਤਥਾ ਹਿ ਅਨਰ੍ਥੋ ਰਾਜ੍ਯ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਨੀਤਃ ਮਹਾਨ੍ ਅਯਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਲਾਲਚ ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ; ਰਾਜ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਸਾਡੇ ਘਰ 'ਤੇ ਲਿਆਈ।
ਅਹਮ੍ ਹਿ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਵ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਸਹੇ ॥੨-੭੩-
ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਵੰਞ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਤਮ੍ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਮਹਾ ਰਾਜੋ ਬਲਵਨ੍ਤਮ੍ ਮਹਾ ਬਲਃ । ਉਅਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਅਭੂਦ੍ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਮੇਰੁਰ੍ ਮੇਰੁ ਵਨਮ੍ ਯਥਾ ॥੨-੭੩-
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ਅਹਮ੍ ਕਥਮ੍ ਇਮਮ੍ ਭਾਰਮ੍ ਮਹਾ ਧੁਰ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਯਤਮ੍ । ਦਮ੍ਯੋ ਧੁਰਮ੍ ਇਵ ਆਸਾਦ੍ਯ ਸਹੇਯਮ੍ ਕੇਨ ਚ ਓਜਸਾ ॥੨-੭੩-
ਮੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਬੋਝ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਜੂਏ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਝੱਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਅਥ ਵਾ ਮੇ ਭਵੇਤ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਯੋਗੈਃ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬਲੇਨ ਵਾ । ਸਕਾਮਾਮ੍ ਨ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਗਰ੍ਧਿਨੀਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਪਸਿਆ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੈਂ।
ਨ ਮੇ ਵਿਕਾਙ੍ਖਾ ਜਾਯੇਤ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਾਮ੍ । ਯਦਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨਾਵੇਕ੍ਸ਼ਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਵਤ੍ਸਦਾ ॥੨-੭੩-
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਲਵੇ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤੁ ਕਥਮ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਵੇਯਮ੍ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਿ । ਸਾਧੁਚਾਰਿਤ੍ਰਵਿਭ੍ਰਾष੍ਟੇ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਨੋ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾ ॥੨-੭੩-
ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਓ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦੀ ਗਈ?
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ । ਅਪਰੇ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥੨-੭੩-
ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਭਰਾ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਮਨ੍ਯੇ ਨृਸ਼ਸੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ । ਗਤਿਮ੍ ਵਾ ਨ ਵਿਜਾਨਾਸਿ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਇਨਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਸਤਤਮ੍ ਰਾਜਵृਤ੍ਤੇ ਹਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ । ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਤਤ੍ਸਮਮ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮ੍ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੨-੭੩-
ਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੀਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਮ੍ ਧਰ੍ਮੈਕਰਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਕੁਲਚਾਰਿਤ੍ਰਯੋਗਿਨਾਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਚਾਰਿਤ੍ਰਸ਼ੌਣ੍ਡੀਰ੍ਯਮ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਮਾਣ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਤਵਾਪਿ ਸੁਮਹਾਭਾਗਾ ਜਨੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਕੁਲਪੂਰ੍ਵਗਾਃ । ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮੋਹਃ ਕਥਮਯਮ੍ ਸਮ੍ਭੂਤਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਗਰ੍ਹਿਤਃ ॥੨-੭੩-
ਤੂੰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਭੁੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਾ ਰਹੀ ਹੈ?
ਨ ਤੁ ਕਾਮਮ੍ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵਾऽਹ੍ਮ੍ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਸਨਮਾਰਬ੍ਧਮ੍ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰਮ੍ ਮਮ ॥੨-੭੩-
ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਏष ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮੇਵਾਹਮਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਮ੍ ਤਵਨਘਮ੍ । ਨਿਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਾਤ੍ ਭ੍ਰਾਤਰਮ੍ ਸ੍ਵਜਨ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ: ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਮਮ੍ ਚ ਤਸ੍ਯਾਹਮ੍ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਨਃ । ਦਾਸਭੂਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਸ੍ਥਿਰੇਣਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥੨-੭੩-
ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ।
ਇਤਿ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਪ੍ਰਿਯ ਇਤਰੈਃ ਵਾਕ੍ਯ ਗਣੈਅਃ ਤੁਦਮ੍ਸ੍ ਤਾਮ੍ । ਸ਼ੋਕ ਆਤੁਰਃ ਚ ਅਪਿ ਨਨਾਦ ਭੂਯਃ । ਸਿਮ੍ਹੋ ਯਥਾ ਪਰ੍ਵਤ ਗਹ੍ਵਰਸ੍ਥਃ ॥੨-੭੩-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਕਈ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਲਾਇਨ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਚੀਕਿਆ।
thumb|ਚਤੁਃਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਾਮ੍ ਤਥਾ ਗਰ੍ਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਤਰਮ੍ ਭਰਤਃ ਤਦਾ । ਰੋषੇਣ ਮਹਤਾ ਆਵਿष੍ਟਃ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਚਃ ॥੨-੭੪-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ, ਭਰਤ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ Dub ਕੇ, ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਾਤ੍ ਭ੍ਰਮ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਕੈਕੇਯਿ ਨृਸ਼ਮ੍ਸੇ ਦੁष੍ਟ ਚਾਰਿਣਿ । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਚ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮਾ ਮृਤਮ੍ ਰੁਦਤੀ ਭਵ ॥੨-੭੪-
ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ, ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਮੰਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਧਰਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮਰ ਕੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਬਣ।
ਕਿਮ੍ ਨੁ ਤੇ ਅਦੂषਯਦ੍ ਰਾਜਾ ਰਾਮਃ ਵਾ ਭृਸ਼ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਯਯੋਃ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਵਿਵਾਸਃ ਚ ਤ੍ਵਤ੍ ਕृਤੇ ਤੁਲ੍ਯਮ੍ ਆਗਤੌ ॥੨-੭੪-
ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜੰਗਲਵਾਸ ਆ ਗਿਆ?
ਭ੍ਰੂਣਹਤ੍ਯਾਮ੍ ਅਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਕੁਲਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਨਾਤ੍ । ਕੈਕੇਯਿ ਨਰਕਮ੍ ਗਚ੍ਚ ਮਾ ਚ ਭਰ੍ਤੁਃ ਸਲੋਕਤਾਮ੍ ॥੨-੭੪-
ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਗਰਭ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ; ਕੈਕੇਈ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੀਂ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਦृਸ਼ਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਕृਤਮ੍ ਘੋਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ ਮਮਾਪ੍ਯਾਪਾਦਿਤਮ੍ ਭਯਮ੍ ॥੨-੭੪-
ਤੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤ੍ਵਤ੍ ਕृਤੇ ਮੇ ਪਿਤਾ ਵृਤ੍ਤਃ ਰਾਮਃ ਚ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਅਯਸ਼ੋ ਜੀਵ ਲੋਕੇ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਅਹਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ ॥੨-੭੪-
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।