ਤਥਾ ਪृष੍ਟਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਤੁਮ੍ ਉਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਮਾਤਾ ਅਸ੍ਯ ਯੁਗਪਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਵਿਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਨ੍ਕਯਾ ॥੨-੭੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠੇ।
ਸ ਹਿ ਰਾਜ ਸੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਚੀਰ ਵਾਸਾ ਮਹਾ ਵਨਮ੍ । ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਅਨੁਚਰਃ ਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਲਕੜੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਦੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਸ਼ਨ੍ਕਯਾ । ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਵਮ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਵਧਮ੍ ਹृਤਮ੍ ਰਾਮੇਣ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਆਢ੍ਯੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਵਾ ਤੇਨ ਅਪਾਪੋ ਵਿਹਿਮ੍ਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਪਰਾਧ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਪਰ ਦਾਰਾਨ੍ ਵਾ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਃ ਅਭਿਮਨ੍ਯਤੇ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਦਣ੍ਡਕ ਅਰਣ੍ਯੇ ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਇਵ ਵਿਵਾਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਲਚਾਇਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਫਿਰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਣਹੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ?
ਅਥ ਅਸ੍ਯ ਚਪਲਾ ਮਾਤਾ ਤਤ੍ ਸ੍ਵ ਕਰ੍ਮ ਯਥਾ ਤਥਮ੍ । ਤੇਨ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮ੍ ਉਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਚੰਚਲ ਮਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਕੈਕੇਯੀ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਮ੍ ਹृष੍ਟਾ ਮੂਢਾ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨੀ ॥੨-੭੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕੈਕਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਪਰ ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਧਨਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ ਹृਤਮ੍ ਰਾਮੇਣ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਆਢ੍ਯੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਵਾ ਤੇਨ ਅਪਾਪੋ ਵਿਹਿਮ੍ਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਪਰਾਧ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਨ ਰਾਮਃ ਪਰ ਦਾਰਾਮਃ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਯਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਏਵ ਰਾਮਸ੍ਯ ਏਵ ਅਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ, ਪੁੱਤ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ,
ਯਾਚਿਤਃ ਤੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ । ਸ ਸ੍ਵ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪਿਤਾ ਤੇ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਅਕਰੋਤ੍ ॥੨-੭੨-
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਮੰਗੀ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹੀ ਕੀਤਾ।
ਰਾਮਃ ਚ ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰੇषਿਤਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਤਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮਹੀ ਪਾਲੋ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਪਰਿਦ੍ਯੂਨਃ ਪਨ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਪੇਦਿਵਾਨ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਤੁ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਰਾਜਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯਤਾਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ।
ਤ੍ਵਤ੍ ਕृਤੇ ਹਿ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਏਵਮ੍ ਵਿਧਮ੍ ਕृਤਮ੍ । ਮਾ ਸ਼ੋਕਮ੍ ਮਾ ਚ ਸਮ੍ਤਾਪਮ੍ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਨਾ ਦੁਖ ਕਰ, ਨਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰ; ਹੌਸਲਾ ਫੜ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ।
ਤ੍ਵਦਧੀਨਾ ਹਿ ਨਗਰੀ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਚੈਤਦਨਾਮਯਮ੍ । ਤਤ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਧਿਜ੍ਞੈਃ । ਵਸਿष੍ਠ ਮੁਖ੍ਯੈਃ ਸਹਿਤਃ ਦ੍ਵਿਜ ਇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ । ਸਮ੍ਕਾਲ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਅਦੀਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਰ੍ਵ੍ਯਾਮ੍ ਅਭਿषੇਚਯਸ੍ਵ ॥੨-੭੨-
ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ, ਜਲਦੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉ।
thumb|ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਹੱਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਤਰਮ੍ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਭ੍ਰਾਤਰੁ ਚ ਵਿਵਾਸਿਤੌ । ਭਰਤਃ ਦੁਹ੍ਖ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤੈਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੩-
ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਕਿਮ੍ ਨੁਣ੍ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਹਤਸ੍ਯ ਇਹ ਮਮ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਚਤਃ । ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਅਥ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤृ ਸਮੇਨ ਚ ॥੨-੭੩-
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਕਿਹੜਾ ਫਾਇਦਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਬੈਠਾ ਹਾਂ?
ਦੁਹ੍ਖੇ ਮੇ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਅਕਰੋਰ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਕ੍ਸ਼ਾਰਮ੍ ਇਵ ਆਦਧਾਃ । ਰਾਜਾਨਮ੍ ਪ੍ਰੇਤ ਭਾਵਸ੍ਥਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਮ੍ ਚ ਤਾਪਸਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ 'ਤੇ ਲੂਣ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਪਸੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭਾਵਾਯ ਕਾਲ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਇਵ ਆਗਤਾ । ਅਨ੍ਗਾਰਮ੍ ਉਪਗੂਹ੍ਯ ਸ੍ਮ ਪਿਤਾ ਮੇ ਨ ਅਵਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ॥੨-੭੩-
ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਆਈ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਤੂੰ ਸੀ।
ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪਾਦਿਤੋ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਿ । ਸੁਖਮ੍ ਪਰਿਹृਤਮ੍ ਮੋਹਾਤ੍ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲਪਾਮ੍ਸਨਿ ॥੨-੭੩-
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਓ ਮੰਦ-ਕਰਮ ਵਾਲੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੌਤ ਪਾਈ; ਤੇਰੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਇਆ।
ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਿ ਪਿਤਾ ਮੇ.ਦ੍ਯ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਤੀਵ੍ਰਦੁਃਖਾਭਿਸਮ੍ਤਪ੍ਤੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨृਪਃ ॥੨-੭੩-
ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ, ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਮਹਾਰਾਜਃ ਪਿਤਾ ਮੇ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਰਾਮਃ ਕਸ੍ਮਾਦੇਵ ਵਨਮ੍ ਗਤਃ ॥੨-੭੩-
ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗਿਆ?
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਅਭਿਪੀਡਿਤੇ । ਦੁष੍ਕਰਮ੍ ਯਦਿ ਜੀਵੇਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਜਨਨੀਮ੍ ਮਮ ॥੨-੭੩-
ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਂ?
ਨਨੁ ਤੁ ਆਰ੍ਯੋ ਅਪਿ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਯਿ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਗੁਰੁ ਵृਤ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਯਥਾ ਮਾਤਰਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥੨-੭੩-
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਉਹ ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਧੀਆ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਹਿ ਮੇ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਦੀਰ੍ਘ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ । ਤ੍ਵਯਿ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਭਗਿਨ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥੨-੭੩-
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਕृਤ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਚੀਰ ਵਲ੍ਕਲ ਵਾਸਸਮ੍ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਨ ਵਾਸਾਯ ਕਥਮ੍ ਪਾਪੇ ਨ ਸ਼ੋਚਸਿ ॥੨-੭੩-
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਚੀਰ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਗਿਆ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ, ਪਾਪੀ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?
ਅਪਾਪ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ਸ਼ੂਰਮ੍ ਕृਤ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ । ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯ ਚੀਰ ਵਸਨਮ੍ ਕਿਮ੍ ਨੁ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਕਾਰਣਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੂਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਚੀਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?
ਲੁਬ੍ਧਾਯਾ ਵਿਦਿਤਃ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤੇ ਅਹਮ੍ ਰਾਘਵਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ । ਤਥਾ ਹਿ ਅਨਰ੍ਥੋ ਰਾਜ੍ਯ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਨੀਤਃ ਮਹਾਨ੍ ਅਯਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਲਾਲਚ ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ; ਰਾਜ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਸਾਡੇ ਘਰ 'ਤੇ ਲਿਆਈ।
ਅਹਮ੍ ਹਿ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਵ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਸਹੇ ॥੨-੭੩-
ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਵੰਞ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਤਮ੍ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਮਹਾ ਰਾਜੋ ਬਲਵਨ੍ਤਮ੍ ਮਹਾ ਬਲਃ । ਉਅਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਅਭੂਦ੍ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਮੇਰੁਰ੍ ਮੇਰੁ ਵਨਮ੍ ਯਥਾ ॥੨-੭੩-
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।