ਕ੍ਵ ਸ ਪਾਣਿਃ ਸੁਖ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਤਾਤਸ੍ਯ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟ ਕਰ੍ਮਣਃ । ਯੇਨ ਮਾਮ੍ ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਮ੍ ਅਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਤਿ ॥੨-੭੨-
ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਹੱਥ, ਜੋ ਛੂਹਣ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਫ ਸੂਥਰੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪੋਂਛਦਾ ਸੀ?
ਯੋ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਪਿਤਾ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਯਸ੍ਯ ਦਾਸੋ ਅਸ੍ਮਿ ਧੀਮਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਮਾਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਹਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟ ਕਰ੍ਮਣਃ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ — ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸ।
ਪਿਤਾ ਹਿ ਭਵਤਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਆਰ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਨਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਾਮਿ ਸ ਹਿ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਗਤਿਰ੍ ਮਮ ॥੨-੭੨-
ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ । ਆਰ੍ਯੇ ਕਿਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਮੇ ਸਤ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥੨-੭੨-
ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਹੇ ਆਦਰਯ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ਸਾਧੁ ਸਮ੍ਦੇਸ਼ਮ੍ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਇਤਿ ਪृष੍ਟਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਕੈਕੇਯੀ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੨-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਚੰਗਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਮ ਇਤਿ ਰਾਜਾ ਵਿਲਪਨ੍ ਹਾ ਸੀਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਇਤਿ ਚ । ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮ੍ ਲੋਕਮ੍ ਗਤਃ ਗਤਿਮਤਾਮ੍ ਵਰਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਜਾ 'ਰਾਮ! ਹੇ ਸੀਤਾ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਇਮਾਮ੍ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ ਵਾਚਮ੍ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪਿਤਾ ਤਵ । ਕਾਲ ਧਰ੍ਮ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਪਾਸ਼ੈਃ ਇਵ ਮਹਾ ਗਜਃ ॥੨-੭੨-
ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾਃ ਤੁ ਨਰਾ ਰਾਮਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ਸੀਤਯਾ ਸਹ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਚ ਮਹਾ ਬਾਹੁਮ੍ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਤਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖਣਗੇ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਇਆ ਵੇਖਣਗੇ।
ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿषਸਾਦ ਏਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਮ੍ਸਨਾਤ੍ । ਵਿषਣ੍ਣ ਵਦਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਚ ਮਾਤਰਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਲੂਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕ੍ਵ ਚ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਸ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਕੌਸਲ੍ਯ ਆਨਨ੍ਦ ਵਰ੍ਧਨਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸੀਤਯਾ ਚ ਸਮਮ੍ ਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਹੁਣ ਉਹ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਤਥਾ ਪृष੍ਟਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਤੁਮ੍ ਉਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਮਾਤਾ ਅਸ੍ਯ ਯੁਗਪਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਵਿਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਨ੍ਕਯਾ ॥੨-੭੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠੇ।
ਸ ਹਿ ਰਾਜ ਸੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਚੀਰ ਵਾਸਾ ਮਹਾ ਵਨਮ੍ । ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਅਨੁਚਰਃ ਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਲਕੜੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਦੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਸ਼ਨ੍ਕਯਾ । ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਵਮ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਵਧਮ੍ ਹृਤਮ੍ ਰਾਮੇਣ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਆਢ੍ਯੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਵਾ ਤੇਨ ਅਪਾਪੋ ਵਿਹਿਮ੍ਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਪਰਾਧ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਪਰ ਦਾਰਾਨ੍ ਵਾ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਃ ਅਭਿਮਨ੍ਯਤੇ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਦਣ੍ਡਕ ਅਰਣ੍ਯੇ ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਇਵ ਵਿਵਾਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਲਚਾਇਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਫਿਰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਣਹੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ?
ਅਥ ਅਸ੍ਯ ਚਪਲਾ ਮਾਤਾ ਤਤ੍ ਸ੍ਵ ਕਰ੍ਮ ਯਥਾ ਤਥਮ੍ । ਤੇਨ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮ੍ ਉਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਚੰਚਲ ਮਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਕੈਕੇਯੀ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਮ੍ ਹृष੍ਟਾ ਮੂਢਾ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨੀ ॥੨-੭੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕੈਕਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਪਰ ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਧਨਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ ਹृਤਮ੍ ਰਾਮੇਣ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਆਢ੍ਯੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਵਾ ਤੇਨ ਅਪਾਪੋ ਵਿਹਿਮ੍ਸਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਪਰਾਧ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਨ ਰਾਮਃ ਪਰ ਦਾਰਾਮਃ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਯਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਏਵ ਰਾਮਸ੍ਯ ਏਵ ਅਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ, ਪੁੱਤ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ,
ਯਾਚਿਤਃ ਤੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ । ਸ ਸ੍ਵ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪਿਤਾ ਤੇ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਅਕਰੋਤ੍ ॥੨-੭੨-
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਮੰਗੀ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹੀ ਕੀਤਾ।
ਰਾਮਃ ਚ ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰੇषਿਤਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਤਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮਹੀ ਪਾਲੋ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਮ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਪਰਿਦ੍ਯੂਨਃ ਪਨ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਪੇਦਿਵਾਨ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਤੁ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਰਾਜਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯਤਾਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ।
ਤ੍ਵਤ੍ ਕृਤੇ ਹਿ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਏਵਮ੍ ਵਿਧਮ੍ ਕृਤਮ੍ । ਮਾ ਸ਼ੋਕਮ੍ ਮਾ ਚ ਸਮ੍ਤਾਪਮ੍ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਨਾ ਦੁਖ ਕਰ, ਨਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰ; ਹੌਸਲਾ ਫੜ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ।
ਤ੍ਵਦਧੀਨਾ ਹਿ ਨਗਰੀ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਚੈਤਦਨਾਮਯਮ੍ । ਤਤ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਧਿਜ੍ਞੈਃ । ਵਸਿष੍ਠ ਮੁਖ੍ਯੈਃ ਸਹਿਤਃ ਦ੍ਵਿਜ ਇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ । ਸਮ੍ਕਾਲ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਅਦੀਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਰ੍ਵ੍ਯਾਮ੍ ਅਭਿषੇਚਯਸ੍ਵ ॥੨-੭੨-
ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ, ਜਲਦੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉ।
thumb|ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਹੱਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਤਰਮ੍ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਭ੍ਰਾਤਰੁ ਚ ਵਿਵਾਸਿਤੌ । ਭਰਤਃ ਦੁਹ੍ਖ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤੈਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੩-
ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਕਿਮ੍ ਨੁਣ੍ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਹਤਸ੍ਯ ਇਹ ਮਮ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਚਤਃ । ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਅਥ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤृ ਸਮੇਨ ਚ ॥੨-੭੩-
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਕਿਹੜਾ ਫਾਇਦਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਬੈਠਾ ਹਾਂ?
ਦੁਹ੍ਖੇ ਮੇ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਅਕਰੋਰ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਕ੍ਸ਼ਾਰਮ੍ ਇਵ ਆਦਧਾਃ । ਰਾਜਾਨਮ੍ ਪ੍ਰੇਤ ਭਾਵਸ੍ਥਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਮ੍ ਚ ਤਾਪਸਮ੍ ॥੨-੭੩-
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ 'ਤੇ ਲੂਣ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਪਸੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭਾਵਾਯ ਕਾਲ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਇਵ ਆਗਤਾ । ਅਨ੍ਗਾਰਮ੍ ਉਪਗੂਹ੍ਯ ਸ੍ਮ ਪਿਤਾ ਮੇ ਨ ਅਵਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ॥੨-੭੩-
ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਆਈ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਤੂੰ ਸੀ।
ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪਾਦਿਤੋ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਿ । ਸੁਖਮ੍ ਪਰਿਹृਤਮ੍ ਮੋਹਾਤ੍ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲਪਾਮ੍ਸਨਿ ॥੨-੭੩-
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਓ ਮੰਦ-ਕਰਮ ਵਾਲੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੌਤ ਪਾਈ; ਤੇਰੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਇਆ।