ਅਪਸ਼੍ਯਮ੍ਸ੍ ਤੁ ਤਤਃ ਤਤ੍ਰ ਪਿਤਰਮ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਆਲਯੇ । ਜਗਾਮ ਭਰਤਃ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਮਾਤਰਮ੍ ਮਾਤੁਰ੍ ਆਲਯੇ ॥੨-੭੨-
ਪਰ ਉਥੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।
ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਤੁ ਤਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰੋषਿਤਮ੍ ਸੁਤਮ੍ । ਉਤ੍ਪਪਾਤ ਤਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਣ ਮਾਨਸਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਜਦੋਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਨਵਾਸ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀਟ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਏਵ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵ ਗृਹਮ੍ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਭਰਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਜਨਨ੍ਯਾਃ ਚਰਣੌ ਸ਼ੁਭੌ ॥੨-੭੨-
ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਚਮਕ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਸਾ ਤਮ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ । ਅਙ੍ਕੇ ਭਰਤਮ੍ ਆਰੋਪ੍ਯ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਣੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਤੇ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ।
ਅਦ੍ਯ ਤੇ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯਕ ਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । ਅਪਿ ਨ ਅਧ੍ਵ ਸ਼੍ਰਮਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਰਥੇਨ ਆਪਤਤਃ ਤਵ ॥੨-੭੨-
ਪੁੱਤਰ, ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ? ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਥਕਾਵਟ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰੀ?
ਆਰ੍ਯਕਃ ਤੇ ਸੁਕੁਸ਼ਲੋ ਯੁਧਾ ਜਿਨ੍ ਮਾਤੁਲਃ ਤਵ । ਪ੍ਰਵਾਸਾਚ੍ ਚ ਸੁਖਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਮੇ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੨-੭੨-
ਤੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਏਵਮ੍ ਪृष੍ਠਃ ਤੁ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਨਨ੍ਦਨਃ । ਆਚष੍ਟ ਭਰਤਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਮਾਤ੍ਰੇ ਰਾਜੀਵ ਲੋਚਨਃ ॥੨-੭੨-
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਪ੍ਤਮੀ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯਕ ਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । ਅਮ੍ਬਾਯਾਃ ਕੁਸ਼ਲੀ ਤਾਤਃ ਯੁਧਾਜਿਨ੍ ਮਾਤੁਲਃ ਚ ਮੇ ॥੨-੭੨-
ਮਾਂ, ਅੱਜ ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆਂ ਸੱਤਵੀਂ ਰਾਤ ਹੈ। ਦਾਦਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਹਨ।
ਯਨ੍ ਮੇ ਧਨਮ੍ ਚ ਰਤ੍ਨਮ੍ ਚ ਦਦੌ ਰਾਜਾ ਪਰਮ੍ ਤਪਃ । ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਪਥਿ ਅਭਵਤ੍ ਤਤਃ ਅਹਮ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਰਸਤੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰਾਜ ਵਾਲ੍ਯ ਹਰੈਃ ਦੂਤੈਅਃ ਤ੍ਵਰ੍ਯਮਾਣੋ ਅਹਮ੍ ਆਗਤਃ । ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਤਤ੍ ਅਮ੍ਬਾ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੨-੭੨-
ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਅਯਮ੍ ਸ਼ਯਨੀਯਃ ਤੇ ਪਰ੍ਯਨ੍ਕੋ ਹੇਮ ਭੂषਿਤਃ । ਨ ਚ ਅਯਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਜਨਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ ॥੨-੭੨-
ਤੇਰਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਲੰਗ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।
ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਭੂਯਿष੍ਠ੍ਗਮ੍ ਇਹ ਅਮ੍ਬਾਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ । ਤਮ੍ ਅਹਮ੍ ਨ ਅਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਨ੍ਨ੍ ਇਹ ਆਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਮਾਂ, ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਪਿਤੁਰ੍ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯੇ ਚਰਣੌ ਤਮ੍ ਮਮ ਆਖ੍ਯਾਹਿ ਪृਚ੍ਚਤਃ । ਆਹੋਸ੍ਵਿਦ੍ ਅਮ੍ਬ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯਾਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ॥੨-੭੨-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੈ?
ਤਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰਿਯਵਦ੍ ਘੋਰਮ੍ ਅਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਜਾਨਨ੍ਤਮ੍ ਪ੍ਰਜਾਨਨ੍ਤੀ ਰਾਜ੍ਯ ਲੋਭੇਨ ਮੋਹਿਤਾ ॥੨-੭੨-
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਸੱਚ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ।
ਯਾ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਤਾਮ੍ ਗਤਿਮ੍ ਤੇ ਪਿਤਾ ਗਤਃ । ਰਾਜਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਯਾਯਜੂਕਃ ਸਤਾਮ੍ ਗਤਿਃ ॥੨-੭੨-
ਜੋ ਹਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ। ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਧਰ੍ਮ ਅਭਿਜਨਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਪਪਾਤ ਸਹਸਾ ਭੂਮੌ ਪਿਤृ ਸ਼ੋਕ ਬਲ ਅਰ੍ਦਿਤਃ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚ ਘਰ ਦਾ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਠੱਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਹਾ ਹਾਤੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਕृਪਣਾਮ੍ ਦੀਨਾਮ੍ ਵਾਚਮੁਦੀਰਯਨ੍ । ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਬਾਹੁ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਬੇਚਾਰਗੀ ਨਾਲ 'ਹਾਏ, ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!' ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਬਾਹਾਂ ਫੈਲ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਮ੍ਵੀਤਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਮਰਣ ਦੁਹ੍ਖਿਤਃ । ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾ ਤੇਜਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ ਆਕੁਲਿਤ ਚੇਤਨਃ ॥੨-੭੨-
ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਭਰਤ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗਾ।
ਏਤਤ੍ ਸੁਰੁਚਿਰਮ੍ ਭਾਤਿ ਪਿਤੁਰ੍ ਮੇ ਸ਼ਯਨਮ੍ ਪੁਰਾ । ਸ਼ਸ਼ਿਨੇਵਾਮਲਮ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗਗਨਮ੍ ਤੋਯਦਾਤ੍ਯਯੇ ॥੨-੭੨-
ਇਹ ਪਲੰਗ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੀ, ਚੰਨ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ ਇਦਮ੍ ਨ ਵਿਭਾਤਿ ਅਦ੍ਯ ਵਿਹੀਨਮ੍ ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਵ੍ਯੋਮੇਵ ਸ਼੍ਸ਼ਿਨਾ ਹੀਨਮਪ੍ਭੁष੍ਕ ਇਵ ਸਾਗਰਃ ॥੨-੭੨-
ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਜ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ—ਚੰਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ।
ਬਾष੍ਪਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਣ੍ਠੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਪਰਿਪੀਡਿਤਃ । ਆਚ੍ਚਾਦ੍ਯ ਵਦਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਜਯਤਾਮ੍ ਵਰਃ ॥੨-੭੨-
ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਕੇ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਤਮ੍ ਆਰ੍ਤਮ੍ ਦੇਵ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ਮ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਤਿਤਮ੍ ਭੁਵਿ । ਨਿਕृਤ੍ਤਮਿਵ ਸਾਲਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਮ੍ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਵਨੇ ॥੨-੭੨-
ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਡਾਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।
ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਸਮ੍ਕਾਸ਼ਮ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਸਦृਸ਼ਮ੍ ਭੁਵਃ । ਉਤ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕ ਆਰ੍ਤਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਚ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੭੨-
ਉਹ, ਜੋ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਠਾ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਿਮ੍ ਸ਼ੇषੇ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾ ਯਸ਼ਃ । ਤ੍ਵਦ੍ ਵਿਧਾ ਨ ਹਿ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ ਸਦਸਿ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ॥੨-੭੨-
ਉਠੋ, ਉਠੋ! ਤੂੰ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ? ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਦਾਨਯਜ੍ਞਾਧਿਕਾਰਾ ਹਿ ਸ਼ੀਲਸ਼੍ਰੁਤਿਵਚੋਨੁਗਾ । ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਪ੍ਰਭੇਵਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰੇ ॥੨-੭੨-
ਤੂੰ ਦਾਨ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਹੱਕ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਚਲਣ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੋਲ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮਹਲ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ ਰੁਦਤ੍ਯਾ ਚਿਰਮ੍ ਕਾਲਮ੍ ਭੂਮੌ ਵਿਪਰਿਵृਤ੍ਯ ਚ । ਜਨਨੀਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਇਦਮ੍ ਸ਼ੋਕੈਃ ਬਹੁਭਿਰ੍ ਆਵृਤਃ ॥੨-੭੨-
ਉਹ, ਜੋ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਲਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਅਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਰਾਮਮ੍ ਤੁ ਰਾਜਾ ਯਜ੍ਞਮ੍ ਨੁ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤਿ ਅਹਮ੍ ਕृਤ ਸਮ੍ਕਲ੍ਪੋ ਹृष੍ਟਃ ਯਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਅਯਾਸਿषਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ ਇਦਮ੍ ਹਿ ਅਨ੍ਯਥਾ ਭੂਤਮ੍ ਵ੍ਯਵਦੀਰ੍ਣਮ੍ ਮਨੋ ਮਮ । ਪਿਤਰਮ੍ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਹਿਤੇ ਰਤਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਪਰ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਅਮ੍ਬ ਕੇਨ ਅਤ੍ਯਗਾਤ੍ ਰਾਜਾ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਮਯ੍ਯ੍ ਅਨਾਗਤੇ । ਧਨ੍ਯਾ ਰਾਮ ਆਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੈਃ ਪਿਤਾ ਸਮ੍ਸ੍ਕृਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਮਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਨੇ ਖੁਦ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ।
ਨ ਨੂਨਮ੍ ਮਾਮ੍ ਮਹਾ ਰਾਜਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਜਾਨਾਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਉਪਜਿਘ੍ਰੇਦ੍ਦ੍ ਹਿ ਮਾਮ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤਾਤਃ ਸਮ੍ਨਮ੍ਯ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਨਾਮੀ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕ ਕੇ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ।