ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਪਵਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕਿਮ੍ ਨੁ ਨਾਦ੍ਯ ਯਥਾਪੁਰਮ੍ । ਭੇਰੀਮृਦਙ੍ਗਵੀਣਾਨਾਮ੍ ਕੋਣਸਮ੍ਘਟ੍ਟਿਤਃ ਪੁਨਃ ॥੨-੭੧-
"ਕਿਉਂ ਅੱਜ ਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ, ਜੋ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ?"
ਕਿਮਦ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਰਤਃ ਸਦਾऽਦੀਨਗਤਿਃ ਪੁਰਾ । ਅਨਿष੍ਟਾਨਿ ਚ ਪਾਪਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥੨-੭੧-
"ਕਿਉਂ ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਲਸੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮੰਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਤੇਨ ਸੀਦਤਿ ਤੇ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਕੁਸ਼ਲਮ੍ ਸੂਤ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ਮਮ ਬਨ੍ਧੁषੁ ॥੨-੭੧-
"ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਾਰਥੀ, ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ-ਸਾਲਾਮਤੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।"
ਤਥਾ ਹ੍ਯਸਤਿ ਸਮ੍ਮੋਹੇ ਹृਦਯਮ੍ ਸੀਦਤੀਵ ਮੇ । ਵਿषਣ੍ਣਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਹृਦਯਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਸੁਲੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੭੧-
"ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਦਿਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਇੰਦਰੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।"
ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਸ਼ੁ ਪੁਰੀਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪਾਲਿਤਾਮ੍ । ਦ੍ਵਾਰੇਣ ਵੈਜਯਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ ਵਾਹਨਃ ॥੨-੭੧-
ਭਰਤ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਵੈਜਯੰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਲੰਬੇ ਸਫਰ ਤੋਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਦ੍ਵਾਹ੍ਸ੍ਥੈਃ ਉਤ੍ਥਾਯ ਵਿਜਯਮ੍ ਪृष੍ਟਃ ਤੈਃ ਸਹਿਤਃ ਯਯੌ । ਸ ਤੁ ਅਨੇਕ ਅਗ੍ਰ ਹृਦਯੋ ਦ੍ਵਾਹ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਤਮ੍ ਜਨਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜੇ ਦਾਰੂਗਾ ਉਠ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤਮ੍ ਅਸ਼੍ਵ ਪਤੇਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਰਾਘਵਃ । ਕਿਮਹਮ੍ ਤ੍ਵਰਯਾਨੀਤਃ ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾਨਘ ॥੨-੭੧-
ਉਥੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਰਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?'
ਅਸ਼ੁਭਾਸ਼ਙ੍ਕਿ ਹृਦਯਮ੍ ਸ਼ੀਲਮ੍ ਚ ਪਤਤੀਵ ਮੇ । ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਨੋ ਯਾਦृਸ਼ਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਨृਪਤੀਨਾਮ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਨੇ ॥੨-੭੧-
'ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਅਸ਼ੁਭ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਵੀ ਢਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।'
ਆਕਾਰਾਃ ਤਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਰਥੇ । ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨਵਿਹੀਨਾਨਿ ਪਰੁषਾਣ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥੨-੭੧-
'ਹੇ ਰਥੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਗਲੀਆਂ ਅਣਸੁਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਰੁੱਖੀ ਹਾਲਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।'
ਅਸਮ੍ਯਤਕਵਾਟਾਨਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਹੀਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਬਲਿਕਰ੍ਮਵਿਹੀਨਾਨਿ ਧੂਪਸਮ੍ਮੇਦਨੇਨ ਚ ॥੨-੭੧-
'ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭੋਗ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਬੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹਵਾ ਹੈ।'
ਅਨਾਸ਼ਿਤਕੁਟੁਮ੍ਬਾਨਿ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨਜਨਾਨਿ ਚ । ਅਲਕ੍ਸ੍ਮੀਕਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਭਵਨਾਨ੍ਯਹਮ੍ ॥੨-੭੧-
'ਮੈਂ ਉਹ ਘਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ।'
ਅਪੇਤਮਾਲ੍ਯਸ਼ੋਭਾਨਿ ਅਸਮ੍ਮृष੍ਟਾਜਿਰਾਣਿ ਚ । ਦੇਵਾਗਾਰਾਣਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਨ ਚਾਭਾਨ੍ਤਿ ਯਥਾਪੁਰਮ੍ ॥੨-੭੧-
'ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ-ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅੰਗਣ ਗੰਦਲੇ ਹਨ, ਦੇਵ-ਸਥਾਨ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ।'
ਦੇਵਤਾਰ੍ਚਾਃ ਪ੍ਰਵਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞ੍ਗੋष੍ਠ੍ਯਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾਃ । ਮਾਲ੍ਯਾਪਣੇषੁ ਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਾਦ੍ਯ ਪਣ੍ਯਾਨਿ ਵਾ ਤਥਾ ॥੨-੭੧-
'ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਚੌਕ-ਚੌਕ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ।'
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਣਿਜੋऽਪ੍ਯਦ੍ਯ ਨ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਤ੍ਰਵੈ । ਧ੍ਯਾਨਸਮ੍ਵਿਗ੍ਨਹृਦਯਾਃ ਨष੍ਟਵ੍ਯਾਪਾਰਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ ॥੨-੭੧-
'ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਦੇਵਾਯਤਨਚੈਤ੍ਯੇषੁਦੀਨਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥੨-੭੧-
'ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਚੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਉਦਾਸ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।'
ਮਲਿਨਮ੍ ਚ ਅਸ਼੍ਰੁ ਪੂਰ੍ਣ ਅਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਦੀਨਮ੍ ਧ੍ਯਾਨ ਪਰਮ੍ ਕृਸ਼ਮ੍ । ਸਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪੁਮ੍ਸਮ੍ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਨਮ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਮ੍ ਪੁਰੇ ॥੨-੭੧-
'ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਪਤਲੇ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।'
ਇਤਿ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਰਤਃ ਸੂਤਮ੍ ਤਮ੍ ਦੀਨ ਮਾਨਸਃ । ਤਾਨਿ ਅਨਿष੍ਟਾਨਿ ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਜ ਗृਹਮ੍ ਯਯੌ ॥੨-੭੧-
ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਾਮ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸ਼ृਨ੍ਗ ਅਟਕ ਵੇਸ਼੍ਮ ਰਥ੍ਯਾਮ੍ । ਰਜੋ ਅਰੁਣ ਦ੍ਵਾਰ ਕਪਾਟ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਰੀਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਮ੍ । ਦੁਹ੍ਖੇਨ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਰਃ ਬਭੂਵ ॥੨-੭੧-
ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਪਰ ਖਾਲੀ ਮੀਨਾਰਾਂ, ਸੁੰਨੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ, ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਕਿਵਾੜ, ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਹੂਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਨਸੋ ਅਪ੍ਰਿਯਾਣਿ । ਯਾਨਿ ਅਨ੍ਨ੍ਯਦਾ ਨ ਅਸ੍ਯ ਪੁਰੇ ਬਭੂਵੁਃ । ਅਵਾਕ੍ ਸ਼ਿਰਾ ਦੀਨ ਮਨਾ ਨਹृष੍ਟਃ । ਪਿਤੁਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਵੇਸ਼੍ਮ ॥੨-੭੧-
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਈ ਅਣਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ, ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, ਮਨ ਉਦਾਸ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
thumb|ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਪਸ਼੍ਯਮ੍ਸ੍ ਤੁ ਤਤਃ ਤਤ੍ਰ ਪਿਤਰਮ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਆਲਯੇ । ਜਗਾਮ ਭਰਤਃ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਮਾਤਰਮ੍ ਮਾਤੁਰ੍ ਆਲਯੇ ॥੨-੭੨-
ਪਰ ਉਥੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।
ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਤੁ ਤਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰੋषਿਤਮ੍ ਸੁਤਮ੍ । ਉਤ੍ਪਪਾਤ ਤਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਣ ਮਾਨਸਮ੍ ॥੨-੭੨-
ਜਦੋਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਨਵਾਸ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀਟ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਏਵ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵ ਗृਹਮ੍ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਭਰਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਜਨਨ੍ਯਾਃ ਚਰਣੌ ਸ਼ੁਭੌ ॥੨-੭੨-
ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਚਮਕ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਸਾ ਤਮ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ । ਅਙ੍ਕੇ ਭਰਤਮ੍ ਆਰੋਪ੍ਯ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੨-੭੨-
ਉਹ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਣੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਤੇ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ।
ਅਦ੍ਯ ਤੇ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯਕ ਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । ਅਪਿ ਨ ਅਧ੍ਵ ਸ਼੍ਰਮਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਰਥੇਨ ਆਪਤਤਃ ਤਵ ॥੨-੭੨-
ਪੁੱਤਰ, ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ? ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਥਕਾਵਟ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰੀ?
ਆਰ੍ਯਕਃ ਤੇ ਸੁਕੁਸ਼ਲੋ ਯੁਧਾ ਜਿਨ੍ ਮਾਤੁਲਃ ਤਵ । ਪ੍ਰਵਾਸਾਚ੍ ਚ ਸੁਖਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਮੇ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੨-੭੨-
ਤੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਏਵਮ੍ ਪृष੍ਠਃ ਤੁ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਨਨ੍ਦਨਃ । ਆਚष੍ਟ ਭਰਤਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਮਾਤ੍ਰੇ ਰਾਜੀਵ ਲੋਚਨਃ ॥੨-੭੨-
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਪ੍ਤਮੀ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਆਰ੍ਯਕ ਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । ਅਮ੍ਬਾਯਾਃ ਕੁਸ਼ਲੀ ਤਾਤਃ ਯੁਧਾਜਿਨ੍ ਮਾਤੁਲਃ ਚ ਮੇ ॥੨-੭੨-
ਮਾਂ, ਅੱਜ ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆਂ ਸੱਤਵੀਂ ਰਾਤ ਹੈ। ਦਾਦਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਹਨ।
ਯਨ੍ ਮੇ ਧਨਮ੍ ਚ ਰਤ੍ਨਮ੍ ਚ ਦਦੌ ਰਾਜਾ ਪਰਮ੍ ਤਪਃ । ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਪਥਿ ਅਭਵਤ੍ ਤਤਃ ਅਹਮ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ ॥੨-੭੨-
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਰਸਤੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰਾਜ ਵਾਲ੍ਯ ਹਰੈਃ ਦੂਤੈਅਃ ਤ੍ਵਰ੍ਯਮਾਣੋ ਅਹਮ੍ ਆਗਤਃ । ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਤਤ੍ ਅਮ੍ਬਾ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੨-੭੨-
ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।