ਬਲੇਨ ਗੁਪ੍ਤਃ ਭਰਤਃ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਸਹ ਆਰ੍ਯਕਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮ ਸਮੈਃ ਅਮਾਤ੍ਯੈਃ । ਆਦਾਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਅਪੇਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ । ਗृਹਾਤ੍ ਯਯੌ ਸਿਦ੍ਧੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਲੋਕਾਤ੍ ॥੨-੭੦-
ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਘਰ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ।
thumb|ਏਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਪ੍ਰਾਨ੍ ਮੁਖੋ ਰਾਜ ਗृਹਾਤ੍ ਅਭਿਨਿਰ੍ਯਾਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਤਤਃ ਸੁਦਾਮਾਮ੍ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਸਮ੍ਤੀਰ੍ਵਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ; ਫਿਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਦਾਮਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਹ੍ਲਾਦਿਨੀਮ੍ ਦੂਰ ਪਾਰਾਮ੍ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਃ ਤਰਨ੍ਗਿਣੀਮ੍ । ਸ਼ਤਦ੍ਰੂਮ੍ ਅਤਰਤ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਦੀਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਨਨ੍ਦਨਃ ॥੨-੭੧-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁੱਤਰ, ਦੂਰਲੇ, ਵਿਰਲੇ, ਪਿੱਛੇ ਵਹਿੰਦੇ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਏਲ ਧਾਨੇ ਨਦੀਮ੍ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਅਪਰ ਪਰ੍ਪਟਾਨ੍ । ਸ਼ਿਲਾਮ੍ ਆਕੁਰ੍ਵਤੀਮ੍ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾਆਗ੍ਨੇਯਮ੍ ਸ਼ਲ੍ਯ ਕਰ੍ਤਨਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਏਲਾ-ਧਾਨੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਸਤ੍ਯ ਸਮ੍ਧਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਸ਼ਿਲਾ ਵਹਾਮ੍ । ਅਤ੍ਯਯਾਤ੍ ਸ ਮਹਾ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਵਨਮ੍ ਚੈਤ੍ਰ ਰਥਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ॥੨-੭੧-
ਸੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਪੱਥਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਚੈਤਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍ ਚ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਚ ਉਗ੍ਮੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਚ । ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ਵੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਭਾਰੁਣ੍ਡਮ੍ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ਵਨਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਤਸਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰੁੰਡਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵੇਗਿਨੀਮ੍ ਚ ਕੁਲਿਨ੍ਗ ਆਖ੍ਯਾਮ੍ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀਮ੍ ਪਰ੍ਵਤ ਆਵृਤਾਮ੍ । ਯਮੁਨਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਬਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਤ੍ ਤਦਾ ॥੨-੭੧-
ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਯਮੁਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਲਿੰਗਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੀਤੀਕृਤ੍ਯ ਤੁ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਵਾਜਿਨਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚ ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ ਆਦਾਯ ਚ ਉਦਕਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਠੰਡੀ ਕਰ ਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ; ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪੀ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲ ਪਏ।
ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਃ ਮਹਾ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਅਨਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਉਪਸੇਵਿਤਮ੍ । ਭਦ੍ਰਃ ਭਦ੍ਰੇਣ ਯਾਨੇਨ ਮਾਰੁਤਃ ਖਮ੍ ਇਵ ਅਤ੍ਯਯਾਤ੍ ॥੨-੭੧-
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੱਡੇ, ਵਿਰਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਚੰਗੇ ਰਥ 'ਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਭਾਗੀਰਥੀਮ੍ ਦੁष੍ਪ੍ਰਤਰਾਮਮ੍ਸ਼ੁਧਾਨੇ ਮਹਾਨਦੀਮ੍ । ਉਪਾਯਾਦ੍ਰਾਘਵਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਟੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ ਪੁਰੇ ॥੨-੭੧-
ਰਾਘਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਦਰਿਆ, ਪੂਰਬਲੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਗਰੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਸ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਟ੍E ਤੀਰ੍ਤ੍ਵੇ ਸਮਾਯਾਤ੍ਕੁਟਿਕੋष੍ਠਿਕਾਮ੍ । ਸਬਲਸ੍ਤਾਮ੍ ਸ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾਥ ਸਮਾਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪੂਰਬਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਟਿਕੋਸ਼ਠਿਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮਵਰਧਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਤੋਰਣਮ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਅਰ੍ਧੇਨ ਜਮ੍ਬੂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍ ਉਪਾਗਮਤ੍ । ਵਰੂਥਮ੍ ਚ ਯਯੌ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਗ੍ਰਾਮਮ੍ ਦਸ਼ਰਥ ਆਤ੍ਮਜਃ ॥੨-੭੧-
ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਜੰਬੂਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੁਹਣੇ ਪਿੰਡ ਵਰੂਥਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਤਤ੍ਰ ਰਮ੍ਯੇ ਵਨੇ ਵਾਸਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਸੌ ਪ੍ਰਾਨ੍ ਮੁਖੋ ਯਯੌ । ਉਦ੍ਯਾਨਮ੍ ਉਜ੍ਜਿਹਾਨਾਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਕਾ ਯਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਃ ॥੨-੭੧-
ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉੱਜਿਹਾਨਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰੇ ਰੁੱਖ ਹਨ।
ਸਾਲਾਮ੍ਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਨ੍ ਆਸ੍ਥਾਯ ਵਾਜਿਨਃ । ਅਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਅਥ ਭਰਤਃ ਵਾਹਿਨੀਮ੍ ਤ੍ਵਰਿਤਃ ਯਯੌ ॥੨-੭੧-
ਪਿਆਰੇ ਸਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਵਾਸਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਉਤ੍ਤਾਨਕਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਅਨ੍ਯਾ ਨਦੀਃ ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਯੈਅਃ ਤੁਰਮ੍ ਗਮੈਃ ॥੨-੭੧-
ਹਰ ਇਕ ਘਾਟ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਤਤਾਨਕਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰੀ, ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਹਸ੍ਤਿ ਪृष੍ਠਕਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕੁਟਿਕਾਮ੍ ਅਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ । ਤਤਾਰ ਚ ਨਰ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਲੌਹਿਤ੍ਯੇ ਸ ਕਪੀਵਤੀਮ੍ ॥੨-੭੧-
ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੋਲ ਬਣੀ ਕੁਟੀਆ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਲੌਹਿਤਿਆ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਕਪੀਵਤ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਏਕ ਸਾਲੇ ਸ੍ਥਾਣੁਮਤੀਮ੍ ਵਿਨਤੇ ਗੋਮਤੀਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਕਲਿਨ੍ਗ ਨਗਰੇ ਚ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਾਲ ਵਨਮ੍ ਤਦਾ ॥੨-੭੧-
ਉਸ ਨੇ ਏਕਸਾਲਾ, ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਭਰਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਆਗਚ੍ਚਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ ਵਾਹਨਃ । ਵਨਮ੍ ਚ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਆਸ਼ੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਮ੍ ਅਰੁਣ ਉਦਯੇ ॥੨-੭੧-
ਭਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਵਾਹਨ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਮਨੁਨਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ । ਤਾਮ੍ ਪੁਰੀਮ੍ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸਪ੍ਤ ਰਾਤ੍ਰ ਉषਿਟਃ ਪਥਿ ॥੨-੭੧-
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਾਹ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਵੇਖਿਆ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਥੇ ਸਾਰਥਿਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏषਾ ਨ ਅਤਿਪ੍ਰਤੀਤਾ ਮੇ ਪੁਣ੍ਯ ਉਦ੍ਯਾਨਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥੨-੭੧-
ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੀ-ਪਹਚਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।"
ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੂਰਾਤ੍ ਸਾਰਥੇ ਪਾਣ੍ਡੁ ਮृਤ੍ਤਿਕਾ । ਯਜ੍ਵਭਿਰ੍ ਗੁਣ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਵੇਦ ਪਾਰਗੈਃ ॥੨-੭੧-
"ਸਾਰਥੀ, ਦੂਰੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਪਾਂਡੂ ਮਿੱਟੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।"
ਭੂਯਿष੍ਠਮ੍ ऋषੈਃ ਆਕੀਰ੍ਣਾ ਰਾਜ ऋषਿ ਵਰ ਪਾਲਿਤਾ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮ੍ ਪੁਰਾ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤੁਮੁਲੋ ਮਹਾਨ੍ ॥੨-੭੧-
"ਕਦੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ; ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।"
ਸਮਨ੍ਤਾਨ੍ ਨਰ ਨਾਰੀਣਾਮ੍ ਤਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਨ ਸ਼ृਣੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਹਿ ਸਾਯ ਅਹ੍ਨੇ ਕ੍ਰੀਡਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਤੈਃ ਨਰੈਃ ॥੨-੭੧-
"ਪਰ ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਗਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੁਣ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।"
ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਵਿਪ੍ਰਧਾਵਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਮਮ ਅਨ੍ਯਦਾ । ਤਾਨਿ ਅਦ੍ਯ ਅਨੁਰੁਦਨ੍ਤਿ ਇਵ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾਨਿ ਕਾਮਿਭਿਃ ॥੨-੭੧-
"ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਗਾਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਇਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।"
ਅਰਣ੍ਯ ਭੂਤਾ ਇਵ ਪੁਰੀ ਸਾਰਥੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ । ਨ ਹਿ ਅਤ੍ਰ ਯਾਨੈਃ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਗਜੈਃ ਨ ਚ ਵਾਜਿਭਿਃ ॥੨-੭੧-
"ਸਾਰਥੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਹਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਘੋੜੇ।"
ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਵਾ ਅਭਿਯਾਨ੍ਤਃ ਵਾ ਨਰ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਪੁਰਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਤਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਨਿ ਚ ॥੨-੭੧-
"ਪਹਿਲਾਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਜਾਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।"
ਜਨਾਨਾਮ੍ ਰਤਿਸਮ੍ਯੋਗੇष੍ਵਤ੍ਯਨ੍ਤਗੁਣਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਦ੍ਯ ਵਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥੨-੭੧-
"ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬਾਗਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਮਿਲਣ-ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨੇ ਤੇ ਬੇਰੰਗ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।"
ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਰ੍ਣੈਰਨੁਪਥਮ੍ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਦ੍ਭਿਰਿਵ ਦ੍ਰੁਮੈਃ । ਨਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ॥੨-੭੧-
"ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਝੜਨ ਨਾਲ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਇਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਹੁਣ ਵੀ ਮਸਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ।"
ਸਮ੍ਰਕ੍ਤਾਮ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ ਵਾਣੀਮ੍ ਕਲਮ੍ ਵ੍ਯਾਹਰਤਾਮ੍ ਬਹੁ । ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਸਮ੍ਪृਕ੍ਤੋ ਧੂਪਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚਿਤੋऽਤੁਲਃ ॥੨-੭੧-
"ਮਿੱਠੀਆਂ, ਹੌਲੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਧੂਪ ਵਿਚ ਰਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀਆਂ।"