ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਤਾਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਅਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਃ ਰਾਜ ਅਧਿਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਭृਸ਼ਮ੍ ਪਰ੍ਯਤਪ੍ਯਤ ॥੨-੬੯-
ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਪ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਵਯਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯ ਵਾਦਿਨਃ । ਆਯਾਸਮ੍ ਹਿ ਵਿਨੇष੍ਯਨ੍ਤਃ ਸਭਾਯਾਮ੍ ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਕਥਾਃ ॥੨-੬੯-
ਉਸ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ, ਉਸਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਲਾਸਯਨ੍ਤਿ ਅਪਿ ਚ ਅਪਰੇ । ਨਾਟਕਾਨਿ ਅਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਹਾਸ੍ਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥੨-੬੯-
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਨੱਚਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ।
ਸ ਤੈਃ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤਃ ਸਖਿਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯ ਵਾਦਿਭਿਃ । ਗੋष੍ਠੀ ਹਾਸ੍ਯਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਹृष੍ਯਤ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੬੯-
ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਤਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਸਖੋ ਭਰਤਮ੍ ਸਖਿਭਿਰ੍ ਵृਤਮ੍ । ਸੁਹृਦ੍ਭਿਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸੀਨਃ ਕਿਮ੍ ਸਖੇ ਨ ਅਨੁਮੋਦਸੇ ॥੨-੬੯-
ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ, ਸਖੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸਖੀ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?'
ਏਵਮ੍ ਬ੍ਰੁਵਾਣਮ੍ ਸੁਹृਦਮ੍ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਮ੍ ਯਨ੍ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਮੇ ਦੈਨ੍ਯਮ੍ ਏਤਤ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ ॥੨-੬੯-
ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਣ, ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।'
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪਿਤਰਮ੍ ਅਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਮਲਿਨਮ੍ ਮੁਕ੍ਤ ਮੂਰ੍ਧਜਮ੍ । ਪਤਨ੍ਤਮ੍ ਅਦ੍ਰਿ ਸ਼ਿਖਰਾਤ੍ ਕਲੁषੇ ਗੋਮਯੇ ਹ੍ਰਦੇ ॥੨-੬੯-
'ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੰਦੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗੰਦੇ, ਗੋਮਏ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ।'
ਪ੍ਲਵਮਾਨਃ ਚ ਮੇ ਦृष੍ਟਃ ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗੋਮਯ ਹ੍ਰਦੇ । ਪਿਬਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਜਲਿਨਾ ਤੈਲਮ੍ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ ॥੨-੬੯-
'ਉਹ ਗੋਮਏ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀਂਦੇ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।'
ਤਤਃ ਤਿਲੋਦਨਮ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਅਧਃ ਸ਼ਿਰਾਃ । ਤੈਲੇਨ ਅਭ੍ਯਕ੍ਤ ਸਰ੍ਵ ਅਨ੍ਗਃ ਤੈਲਮ੍ ਏਵ ਅਵਗਾਹਤ ॥੨-੬੯-
'ਫਿਰ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਲੱਡੂ ਖਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ।'
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਅਪਿ ਸਾਗਰਮ੍ ਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਚ ਪਤਿਤਮ੍ ਭੁਵਿ । ਸਹਸਾ ਚ ਅਪਿ ਸਮ੍ਸ਼ਨ੍ਤਮ੍ ਜ੍ਵਲਿਤਮ੍ ਜਾਤ ਵੇਦਸਮ੍ ॥੨-੬੯-
'ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।'
ਔਪਵਾਹ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਗਸ੍ਯ ਵਿषਾਣਮ੍ ਸ਼ਕਲੀਕृਤਮ੍ । ਸਹਸਾ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਜ੍ਵਲਿਤਮ੍ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍ ॥੨-੬੯-
'ਰਾਜਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰਡ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ ਵੇਖੀ।'
ਅਵਦੀਰ੍ਣਾਮ੍ ਚ ਪृਥਿਵੀਮ੍ ਸ਼ੁष੍ਕਾਮਃ ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ । ਅਹਮ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਧੂਮਾਮਃ ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਵਤਾਨ੍ ॥੨-੬੯-
'ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੱਟੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਿਆ।'
ਪੀਠੇ ਕਾਰ੍ष੍ਣਾਯਸੇ ਚ ਏਨਮ੍ ਨਿषਣ੍ਣਮ੍ ਕृष੍ਣ ਵਾਸਸਮ੍ । ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਕृष੍ਣ ਪਿਨ੍ਗਲਾਃ ॥੨-੬੯-
ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੀਠ ਤੇ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤ੍ਵਰਮਾਣਃ ਚ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਰਕ੍ਤ ਮਾਲ੍ਯ ਅਨੁਲੇਪਨਃ । ਰਥੇਨ ਖਰ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਮੁਖਃ ॥੨-੬੯-
ਧਰਮਵਾਨ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰ (ਗਧੇ) ਜੋੜੀ ਰਥ 'ਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤੀਵ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਪ੍ਰਮਦਾ ਰਕ੍ਤਵਾਸਿਨੀ । ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਤੀ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਵਿਕृਤਾਸਨਾ ॥੨-੬੯-
ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ ਭਯ ਆਵਹਾਮ੍ । ਅਹਮ੍ ਰਾਮਃ ਅਥ ਵਾ ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵਾ ਮਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੬੯-
ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ; ਹੁਣ ਜਾਂ ਮੈਂ, ਜਾਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।
ਨਰਃ ਯਾਨੇਨ ਯਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਖਰ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਤਿ ਹਿ । ਅਚਿਰਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਧੂਮ ਅਗ੍ਰਮ੍ ਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥੨-੬੯-
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਗਧਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਨੋਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਨ੍ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ਦੀਨੋ ਅਹਮ੍ ਤਨ੍ ਨ ਵਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਯੇ । ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਇਵ ਚ ਮੇ ਕਣ੍ਠੋ ਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਮੇ ਮਨਃ ॥੨-੬੯-
ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਚੈਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਯਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਭਯਮ੍ ਚੈਵੋਪਧਾਰਯੇ । ਭ੍ਰष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਯੋਗੋ ਮੇ ਚਾਯਾ ਚੋਪਹਤਾ ਮਮ ॥੨-੬੯-
ਮੈਂ ਡਰ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਛਾਂ ਵੀ ਮਧਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਜੁਗੁਪ੍ਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਚ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਾਰਣਮ੍ । ਇਮਾਮ੍ ਹਿ ਦੁਹ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਗਤਿਮ੍ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯ ਤਾਮ੍ । ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਮ੍ ਅਵਿਤਰ੍ਕਿਤਾਮ੍ ਪੁਰਾ । ਭਯਮ੍ ਮਹਤ੍ ਤਦ੍ਦ੍ ਹृਦਯਾਨ੍ ਨ ਯਾਤਿ ਮੇ । ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੬੯-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਚਾਲਾਂ ਹਨ, ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਜੀਬ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
thumb|ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਭਰਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਦੂਤਾਃ ਤੇ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤ ਵਾਹਨਾਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਅਸਹ੍ਯ ਪਰਿਖਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਰਾਜ ਗृਹਮ੍ ਪੁਰਮ੍ ॥੨-੭੦-
ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੂਤਾਂ ਆਪਣੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਟੱਲ ਖਾਈ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚ ਅਰ੍ਚਿਤਾਃ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਦੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਮ੍ ਊਚੁਰ੍ ਭਰਤਮ੍ ਵਚਃ ॥੨-੭੦-
ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਪੁਰੋਹਿਤਃ ਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਲਮ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਤ੍ਵਰਮਾਣਃ ਚ ਨਿਰ੍ਯਾਹਿ ਕृਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਯਯਿਕਮ੍ ਤ੍ਵਯਾ ॥੨-੭੦-
ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਭੇਜੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ।
ਇਮਾਨਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍Yਆਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਤੁਲਸ੍ਯ ਚ ਦਾਪਯ ॥੨-੭੦-
ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਲਓ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦਿਓ।
ਅਤ੍ਰ ਵਿਮ੍ਸ਼ਤਿ ਕੋਟ੍ਯਃ ਤੁ ਨृਪਤੇਰ੍ ਮਾਤੁਲਸ੍ਯ ਤੇ । ਦਸ਼ ਕੋਟ੍ਯਃ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਤਥੈਵ ਚ ਨृਪ ਆਤ੍ਮਜ ॥੨-੭੦-
ਇੱਥੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਲਈ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦਸ ਕਰੋੜ ਪੂਰੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਸ੍ਵਨੁਰਕ੍ਤਃ ਸੁਹृਜ੍ ਜਨੇ । ਦੂਤਾਨ੍ ਉਵਾਚ ਭਰਤਃ ਕਾਮੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਤਾਨ੍ ॥੨-੭੦-
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ, ਭਰਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਕੁਸ਼ਲੀ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਮ । ਕਚ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਅਰਾਗਤਾ ਰਾਮੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ॥੨-੭੦-
ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਮ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?
ਆਰ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮ ਨਿਰਤਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ । ਅਰੋਗਾ ਚ ਅਪਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥੨-੭੦-
ਕੀ ਆਦਰਯੋਗ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਤੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਬਿਮਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਜਨਨੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਯਾ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸਾਰੋਗਾ ਚ ਅਪਿ ਮਧ੍ਯਮਾ ॥੨-੭੦-
ਕੀ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵੀਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?