ਏਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਹ ਅਮਾਤ੍ਯੈਃ ਪृਥਗ੍ ਵਾਚਮ੍ ਉਦੀਰਯਨ੍ । ਵਸਿष੍ਠਮ੍ ਏਵ ਅਭਿਮੁਖਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ॥੨-੬੭-
ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਯਾ ਨੋ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤ ਉਪਮਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਨ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ॥੨-੬੭-
ਇਹ ਰਾਤ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਲੱਗੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਤੱਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ ਗਤਃ ਚ ਮਹਾ ਰਾਜੋ ਰਾਮਃ ਚ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਚ ਅਪਿ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਰਾਮੇਣ ਏਵ ਗਤਃ ਸਹ ॥੨-੬੭-
ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਭੌ ਭਰਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੌ ਕ੍ਕੇਕਯੇषੁ ਪਰਮ੍ ਤਪੌ । ਪੁਰੇ ਰਾਜ ਗृਹੇ ਰਮ੍ਯੇ ਮਾਤਾਮਹ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ॥੨-੬੭-
ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮ੍ ਇਹ ਅਦ੍ਯ ਏਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ । ਅਰਾਜਕਮ੍ ਹਿ ਨੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮ੍ ਨ ਵਿਨਾਸ਼ਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥੨-੬੭-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨ ਅਰਾਜਲੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ ਮਾਲੀ ਮਹਾ ਸ੍ਵਨਃ । ਅਭਿਵਰ੍षਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਮਹੀਮ੍ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਵਰਸਦਾ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਬੀਜ ਮੁष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਤੇ । ਨ ਅਰਾਕਕੇ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਸ਼ੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਵੱਝਦੇ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰਾਜਕੇ ਧਨਮ੍ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਪਿ ਅਰਾਜਕੇ । ਇਦਮ੍ ਅਤ੍ਯਾਹਿਤਮ੍ ਚ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕੁਤਃ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਰਾਜਕੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਐਸਾ ਵਿਗਾੜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਕਾਰਯਨ੍ਤਿ ਸਭਾਮ੍ ਨਰਾਃ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਹृष੍ਟਾਃ ਪੁਣ੍ਯ ਗृਹਾਣਿ ਚ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਲੋਕ ਸਭਾ-ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੀਲਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਸਤ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਵਾਸਤੇ ਦਾਨ੍ਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਮ੍ਸ਼ਿਤ ਵ੍ਰਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇषੁ ਯਜ੍ਵਨਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਸੁਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸृਜਨ੍ਤ੍ਯਾਪ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਿਆਂ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯੋਗ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਪ੍ਰਭੂਤ ਨਟ ਨਰ੍ਤਕਾਃ । ਉਤ੍ਸਵਾਃ ਚ ਸਮਾਜਾਃ ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਾष੍ਟ੍ਰ ਵਰ੍ਧਨਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਨਚਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਦੇ ਹਨ।
ਨ ਅਰਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ । ਕਥਾਭਿਰ੍ ਅਨੁਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਥਾ ਸ਼ੀਲਾਃ ਕਥਾ ਪ੍ਰਿਯੈਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਸਮਾਗਤਾਃ । ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਰੀਡਿਤੁਮ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੁਮਾਰ੍ਯੋ ਹੇਮਭੂषਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਾਹਨੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਗਾਮਿਭਿਃ । ਨਰਾ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਅਰਣ੍ਯਾਨਿ ਨਾਰੀਭਿਃ ਸਹ ਕਾਮਿਨਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਕਜੇ ਜਨ ਪਦੇ ਧਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸ਼ੇਰਤੇ ਵਿਵृਤ ਦ੍ਵਾਰਾਃ ਕृषਿ ਗੋ ਰਕ੍ਸ਼ ਜੀਵਿਨਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਧਨਵਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦਰਵਾਜੇ ਖੁੱਲੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਬਦ੍ਦਘਣ੍ਟਾ ਵਿषਾਣੀਨਃ । ਆਟਨ੍ਤਿ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਕੁਞ੍ਜਰਾਃ षष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਘੰਟੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਸਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਸ਼ਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਤਤਮਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਲਨਿਰ੍ਘੋष ਇष੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੁਪਾਸਨੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਣਿਜੋ ਦੂਰ ਗਾਮਿਨਃ । ਗਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਬਹੁ ਪੁਣ੍ਯ ਸਮਾਚਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਚਰਤਿ ਏਕ ਚਰਃ ਵਸ਼ੀ । ਭਾਵਯਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਸਾਯਮ੍ ਗृਹੋ ਮੁਨਿਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਇਕੱਲਾ ਤਪस्वੀ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੰਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਨ ਚ ਅਪਿ ਅਰਾਜਕੇ ਸੇਨਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ ਵਿषਹਤੇ ਯੁਧਿ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਫੌਜ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਹृष੍ਟੈਃ ਪਰਮਵਾਜਿਭਿਃ । ਨਰਾਃ ਸਮ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਹਸਾ ਰਥੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਮਣ੍ਡਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਲੋਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਨਰਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ । ਸਮ੍ਪਦਨ੍ਤੋऽਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਵਨੇषੂਪਵਨੇषੁ ਚ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਮਾਲ੍ਯਮੋਦਕਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ । ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਾਰ੍ਥਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਯਤੈਰ੍ਜਨੈਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਨਿਯਮਤ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮਾਲਾ, ਮਿਠਾਈ ਤੇ ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਰੂषਿਤਾਃ । ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਵਸਨ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ਾਖਿਨਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਹਿ ਅਨੁਦਕਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਥਾ ਵਾ ਅਪਿ ਅਤृਣਮ੍ ਵਨਮ੍ । ਅਗੋਪਾਲਾ ਯਥਾ ਗਾਵਃ ਤਥਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮ੍ ਅਰਾਜਕਮ੍ ॥੨-੬੭-
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਘਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਗੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ।
ਧ੍ਵਜੋ ਰਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਧੂਮੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । ਤੇषਾਮ੍ ਯੋ ਨੋ ਧ੍ਵਜੋ ਰਾਜ ਸ ਦੇਵਤ੍ਵਮਿਤੋ ਗਤਃ ॥੨-੬੭-
ਰਥ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਧੂੰਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਥੋਂ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਸ੍ਵਕਮ੍ ਭਵਤਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਇਵ ਨਰਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇਹਿ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਃ ਚਿਨ੍ਨ ਸਮ੍ਸ਼ਯਾਃ । ਤੇ ਅਪਿ ਭਾਵਾਯ ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਰਾਜ ਦਣ੍ਡ ਨਿਪੀਡਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਦੇਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦृष੍ਟਿਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਥਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਯੋਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਲਈ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।