ਨਿਸ਼ਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਹੀਨਾ ਇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਇਵ ਭਰ੍ਤृ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਪੁਰੀ ਨ ਅਰਾਜਤ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕੀ ਨਹੀਂ।
ਬਾष੍ਪ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲ ਜਨਾ ਹਾਹਾ ਭੂਤ ਕੁਲ ਅਨ੍ਗਨਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਚਤ੍ਵਰ ਵੇਸ਼੍ਮ ਅਨ੍ਤਾ ਨ ਬਭ੍ਰਾਜ ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਜਨਤਾ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਘਰ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਹਾ ਹਾ' ਕਰਦੀਆਂ, ਚੌਕ ਤੇ ਘਰ ਸੁੰਨੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ।
ਗਤ ਪ੍ਰਭਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ਵਿਨਾ । ਵ੍ਯਪੇਤ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਗਣਾ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ । ਨਿਵृਤ੍ਤਚਾਰਃ ਸਹਸਾ ਗਤੋ ਰਵਿਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਾਰਾ ਰਾਜਨੀ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋਤੇ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਦਹਨਮ੍ ਮਹੀਪਤੇ । ਰ੍ਨਰੋਚਯਨ੍ਤੇ ਸੁਹृਦਃ ਸਮਾਗਤਾਃ । ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਯਨੇ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯ । ਨ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੇਜ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਗਤਪ੍ਰਭਾ ਦ੍ਯੌਰਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ਵਿਨਾ । ਵ੍ਯਪੇਤਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗਣੇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ । ਪੁਰੀ ਬਭਾਸੇ ਰਹਿਤਾ ਮਹ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਨ ਚ ਅਸ੍ਰ ਕਣ੍ਠ ਆਕੁਲ ਮਾਰ੍ਗ ਚਤ੍ਵਰਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਰਾਃ ਚ ਨਾਰ੍ਯਃ ਚ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਘਸ਼ੋ । ਵਿਗਰ੍ਹਮਾਣਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਦਾ ਨਗਰ੍ਯਾਮ੍ ਨਰ ਦੇਵ ਸਮ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਬਭੂਵੁਰ੍ ਆਰ੍ਤਾ ਨ ਚ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲੇਭਿਰੇ ॥੨-੬੬-
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
thumb|ਸਪ੍ਤषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਸਾਸ੍ਰਕਮ੍ਠਜਨਾਵਿਲਾ । ਆਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮਤਿਤਤਾ ਸਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੬੭-
ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਗਮ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ।
ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮ੍ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਉਦਯੇ ਤਤਃ । ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਜ ਕਰ੍ਤਾਰਃ ਸਭਾਮ੍ ਈਯੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ॥੨-੬੭-
ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ।
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਅਥ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯੋ ਵਾਮਦੇਵਃ ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ । ਕਾਤ੍ਯਯਨੋ ਗੌਤਮਃ ਚ ਜਾਬਾਲਿਃ ਚ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ ॥੨-੬੭-
ਮਾਰਕੰਡੇ, ਮੌਦਗਲ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਾਸ਼ਿਆਪ, ਕਾਟਿਆਨ, ਗੌਤਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਜਾਬਾਲੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਏਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਹ ਅਮਾਤ੍ਯੈਃ ਪृਥਗ੍ ਵਾਚਮ੍ ਉਦੀਰਯਨ੍ । ਵਸਿष੍ਠਮ੍ ਏਵ ਅਭਿਮੁਖਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ॥੨-੬੭-
ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਯਾ ਨੋ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤ ਉਪਮਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਨ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ॥੨-੬੭-
ਇਹ ਰਾਤ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਲੱਗੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਤੱਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ ਗਤਃ ਚ ਮਹਾ ਰਾਜੋ ਰਾਮਃ ਚ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਚ ਅਪਿ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਰਾਮੇਣ ਏਵ ਗਤਃ ਸਹ ॥੨-੬੭-
ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਭੌ ਭਰਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੌ ਕ੍ਕੇਕਯੇषੁ ਪਰਮ੍ ਤਪੌ । ਪੁਰੇ ਰਾਜ ਗृਹੇ ਰਮ੍ਯੇ ਮਾਤਾਮਹ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ॥੨-੬੭-
ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮ੍ ਇਹ ਅਦ੍ਯ ਏਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ । ਅਰਾਜਕਮ੍ ਹਿ ਨੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮ੍ ਨ ਵਿਨਾਸ਼ਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥੨-੬੭-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨ ਅਰਾਜਲੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ ਮਾਲੀ ਮਹਾ ਸ੍ਵਨਃ । ਅਭਿਵਰ੍षਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਮਹੀਮ੍ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਵਰਸਦਾ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਬੀਜ ਮੁष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਤੇ । ਨ ਅਰਾਕਕੇ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਸ਼ੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਵੱਝਦੇ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰਾਜਕੇ ਧਨਮ੍ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਪਿ ਅਰਾਜਕੇ । ਇਦਮ੍ ਅਤ੍ਯਾਹਿਤਮ੍ ਚ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕੁਤਃ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਰਾਜਕੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਐਸਾ ਵਿਗਾੜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਕਾਰਯਨ੍ਤਿ ਸਭਾਮ੍ ਨਰਾਃ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਹृष੍ਟਾਃ ਪੁਣ੍ਯ ਗृਹਾਣਿ ਚ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਲੋਕ ਸਭਾ-ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੀਲਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਸਤ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਵਾਸਤੇ ਦਾਨ੍ਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਮ੍ਸ਼ਿਤ ਵ੍ਰਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇषੁ ਯਜ੍ਵਨਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਸੁਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸृਜਨ੍ਤ੍ਯਾਪ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਿਆਂ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯੋਗ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਪ੍ਰਭੂਤ ਨਟ ਨਰ੍ਤਕਾਃ । ਉਤ੍ਸਵਾਃ ਚ ਸਮਾਜਾਃ ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਾष੍ਟ੍ਰ ਵਰ੍ਧਨਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਨਚਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਦੇ ਹਨ।
ਨ ਅਰਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ । ਕਥਾਭਿਰ੍ ਅਨੁਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਥਾ ਸ਼ੀਲਾਃ ਕਥਾ ਪ੍ਰਿਯੈਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਸਮਾਗਤਾਃ । ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਰੀਡਿਤੁਮ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੁਮਾਰ੍ਯੋ ਹੇਮਭੂषਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਾਹਨੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਗਾਮਿਭਿਃ । ਨਰਾ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਅਰਣ੍ਯਾਨਿ ਨਾਰੀਭਿਃ ਸਹ ਕਾਮਿਨਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਕਜੇ ਜਨ ਪਦੇ ਧਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸ਼ੇਰਤੇ ਵਿਵृਤ ਦ੍ਵਾਰਾਃ ਕृषਿ ਗੋ ਰਕ੍ਸ਼ ਜੀਵਿਨਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਧਨਵਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦਰਵਾਜੇ ਖੁੱਲੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਬਦ੍ਦਘਣ੍ਟਾ ਵਿषਾਣੀਨਃ । ਆਟਨ੍ਤਿ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਕੁਞ੍ਜਰਾਃ षष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਘੰਟੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਸਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨਪਦੇ ਸ਼ਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਤਤਮਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਲਨਿਰ੍ਘੋष ਇष੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੁਪਾਸਨੇ ॥੨-੬੭-
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਵਣਿਜੋ ਦੂਰ ਗਾਮਿਨਃ । ਗਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਬਹੁ ਪੁਣ੍ਯ ਸਮਾਚਿਤਾਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਨ ਅਰਾਜਕੇ ਜਨ ਪਦੇ ਚਰਤਿ ਏਕ ਚਰਃ ਵਸ਼ੀ । ਭਾਵਯਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਸਾਯਮ੍ ਗृਹੋ ਮੁਨਿਃ ॥੨-੬੭-
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਇਕੱਲਾ ਤਪस्वੀ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੰਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।