ਵਿਹਾਯ ਮਾਮ੍ ਗਤਃ ਰਾਮਃ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ ਗਤਃ ਮਮ । ਵਿਪਥੇ ਸਾਰ੍ਥ ਹੀਨਾ ਇਵ ਨ ਅਹਮ੍ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਸਹੇ ॥੨-੬੬-
ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਫਲਾ, ਮੈਂ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।
ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਤਮ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦੈਵਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਇਚ੍ਚੇਜ੍ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਤ੍ਯਕ੍ਤ ਧਰ੍ਮਣਃ ॥੨-੬੬-
ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਕੈਕੇਈ ਵਰਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਨ ਲੁਬ੍ਧੋ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਦੋषਾਨ੍ ਕਿਮ੍ ਪਾਕਮ੍ ਇਵ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ । ਕੁਬ੍ਜਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਰਾਘਵਾਣਾਨ੍ ਕੁਲਮ੍ ਹਤਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਲੋਭੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ; ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਘਵਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਨਿਯੋਗੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਰਾਮਮ੍ ਵਿਵਾਸਿਤਮ੍ । ਸਭਾਰ੍ਯਮ੍ ਜਨਕਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਅਹਮ੍ ਯਥਾ ॥੨-੬੬-
ਰਾਜੇ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਜਨਕ ਇਹ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ ਮਾਮਨਾਥਾਮ੍ ਵਿਧਵਾਮ੍ ਨਾਦ੍ਯ ਜਾਨਾਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਰਾਮਃ ਕਮਲ ਪਤ੍ਰ ਅਕ੍ਸ਼ੋ ਜੀਵ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਇਤਃ ਗਤਃ ॥੨-੬੬-
ਹੁਣ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਵਿਦੇਹ ਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਤਹਾ ਸੀਤਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ । ਦੁਹ੍ਖਸ੍ਯ ਅਨੁਚਿਤਾ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਵਨੇ ਪਰ੍ਯੁਦ੍ਵਿਜਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੬੬-
ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।
ਨਦਤਾਮ੍ ਭੀਮ ਘੋषਾਣਾਮ੍ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਮृਗ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ ਸਮ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਰਾਘਵਮ੍ ਸਮ੍ਸ਼੍ਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੬੬-
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਵੇਗੀ।
ਵृਦ੍ਧਃ ਚੈਵ ਅਲ੍ਪ ਪੁਤ੍ਰਃ ਚ ਵੈਦੇਹੀਮ੍ ਅਨਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਸੋ ਅਪਿ ਸ਼ੋਕ ਸਮਾਵਿष੍ਟਃ ਨਨੁ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਜਨਕ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਘੱਟ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸਾਹਮਦ੍ਯੈਵ ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਤਮ੍ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ । ਇਦਮ੍ ਸ਼ਰੀਰਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤ ਪਾ ਲਾਂਗੀ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।
ਤਾਮ੍ ਤਤਃ ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀਮ੍ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਵ੍ਯਪਨਿਨ੍ਯੁਃ ਸੁਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਵ੍ਯਾਵਹਾਰਿਕਾਃ ॥੨-੬੬-
ਫਿਰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।
ਤੈਲ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍ ਅਥ ਅਮਾਤ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਵੇਸ਼੍ਯ ਜਗਤੀ ਪਤਿਮ੍ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਅਥ ਆਦਿष੍ਟਾਃ ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਡੌਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ, ਸਾਰੇ ਅਗਲੇ ਕਰਮ ਕਰੇ।
ਨ ਤੁ ਸਮ੍ਕਲਨਮ੍ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਃ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਈषੁਸ੍ ਤੇ ਤਤਃ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਪਰ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਸਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਤੈਲ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍ ਤੁ ਸਚਿਵੈਃ ਸ਼ਾਯਿਤਮ੍ ਤਮ੍ ਨਰ ਅਧਿਪਮ੍ । ਹਾ ਮृਤਃ ਅਯਮ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ॥੨-੬੬-
ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਡੌਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਬਾਹੂਨ੍ ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਕृਪਣਾ ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੈਃ ਮੁਖੈਃ । ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ੋਕ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਕृਪਣਮ੍ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ॥੨-੬੬-
ਉਹ ਬੇਚਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮੇਣ ਸਤਤਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾ । ਵਿਹੀਨਾਃ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇਨ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਵਿਜਹਾਸਿ ਨਃ ॥੨-੬੬-
ਹਾ ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਗਿਆ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਦੁष੍ਟਭਾਵਾਯਾ ਰਾਘਵੇਣ ਵਿਯੋਜਿਤਾਃ । ਕਥਮ੍ ਪਤਿਘ੍ਨ੍ਯਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਸਮੀਪੇ ਵਿਧਵਾ ਵਯਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਦ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਪਤੀ-ਘਾਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੀਆਂ?
ਸ ਹਿ ਨਾਥਃ ਸਦਾਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਤਵ ਚ ਪ੍ਰਭੁਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਵਨਮ੍ ਰਾਮੋ ਗਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਨृਪਤਿਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਡਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਰਾਮ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤ੍ਵਯਾ ਤੇਨ ਚ ਵੀਰੇਣ ਵਿਨਾ ਵ੍ਯਸਨਮੋਹਿਤਾਃ । ਕਥਮ੍ ਵਯਮ੍ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦੂषਿਤਾਃ ॥੨-੬੬-
ਤੂੰ ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਲਾ ਵੀਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੀਆਂ?
ਯਯਾ ਤੁ ਰਾਜਾ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ । ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਸਮ੍ਤ੍ਯ੍ਕ੍ਤਾਃ ਸਾ ਕਮਨ੍ਯਮ੍ ਨ ਹਾਸ੍ਯਤਿ ॥੨-੬੬-
ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਤਾਕਤਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ?
ਤਾ ਬਾष੍ਪੇਣ ਚ ਸਮ੍ਵੀਤਾਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨ ਚ । ਵ੍ਯਵੇष੍ਟਨ੍ਤ ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀਯਃ ॥੨-੬੬-
ਰਾਘਵ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ, ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਨਿਸ਼ਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਹੀਨਾ ਇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਇਵ ਭਰ੍ਤृ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਪੁਰੀ ਨ ਅਰਾਜਤ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕੀ ਨਹੀਂ।
ਬਾष੍ਪ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲ ਜਨਾ ਹਾਹਾ ਭੂਤ ਕੁਲ ਅਨ੍ਗਨਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਚਤ੍ਵਰ ਵੇਸ਼੍ਮ ਅਨ੍ਤਾ ਨ ਬਭ੍ਰਾਜ ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਜਨਤਾ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਘਰ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਹਾ ਹਾ' ਕਰਦੀਆਂ, ਚੌਕ ਤੇ ਘਰ ਸੁੰਨੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ।
ਗਤ ਪ੍ਰਭਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ਵਿਨਾ । ਵ੍ਯਪੇਤ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਗਣਾ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ । ਨਿਵृਤ੍ਤਚਾਰਃ ਸਹਸਾ ਗਤੋ ਰਵਿਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਾਰਾ ਰਾਜਨੀ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋਤੇ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਦਹਨਮ੍ ਮਹੀਪਤੇ । ਰ੍ਨਰੋਚਯਨ੍ਤੇ ਸੁਹृਦਃ ਸਮਾਗਤਾਃ । ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਯਨੇ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯ । ਨ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੬੬-
ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੇਜ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਗਤਪ੍ਰਭਾ ਦ੍ਯੌਰਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ਵਿਨਾ । ਵ੍ਯਪੇਤਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗਣੇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ । ਪੁਰੀ ਬਭਾਸੇ ਰਹਿਤਾ ਮਹ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਨ ਚ ਅਸ੍ਰ ਕਣ੍ਠ ਆਕੁਲ ਮਾਰ੍ਗ ਚਤ੍ਵਰਾ ॥੨-੬੬-
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਰਾਃ ਚ ਨਾਰ੍ਯਃ ਚ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਘਸ਼ੋ । ਵਿਗਰ੍ਹਮਾਣਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਦਾ ਨਗਰ੍ਯਾਮ੍ ਨਰ ਦੇਵ ਸਮ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਬਭੂਵੁਰ੍ ਆਰ੍ਤਾ ਨ ਚ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲੇਭਿਰੇ ॥੨-੬੬-
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
thumb|ਸਪ੍ਤषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਸਾਸ੍ਰਕਮ੍ਠਜਨਾਵਿਲਾ । ਆਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮਤਿਤਤਾ ਸਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੬੭-
ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਗਮ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ।
ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮ੍ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਉਦਯੇ ਤਤਃ । ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਜ ਕਰ੍ਤਾਰਃ ਸਭਾਮ੍ ਈਯੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ॥੨-੬੭-
ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ।
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਅਥ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯੋ ਵਾਮਦੇਵਃ ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ । ਕਾਤ੍ਯਯਨੋ ਗੌਤਮਃ ਚ ਜਾਬਾਲਿਃ ਚ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ ॥੨-੬੭-
ਮਾਰਕੰਡੇ, ਮੌਦਗਲ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਾਸ਼ਿਆਪ, ਕਾਟਿਆਨ, ਗੌਤਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਜਾਬਾਲੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।