ਯਾਮ੍ ਗਤਿਮ੍ ਸਗਰਃ ਸ਼ੈਬ੍ਯੋ ਦਿਲੀਪੋ ਜਨਮੇਜਯਃ । ਨਹੁषੋ ਧੁਨ੍ਧੁਮਾਰਃ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਤਾਮ੍ ਗਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥੨-੬੪-
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਜਾ, ਜੋ ਸਗਰ, ਸ਼ੈਬਯ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਯਾ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਵ ਸਾਧੂਨਾਮ੍ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਪਤਸਃ ਚ ਯਾ । ਭੂਮਿਦਸ੍ਯ ਆਹਿਤ ਅਗ੍ਨੇਃ ਚਏਕ ਪਤ੍ਨੀ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਚ ॥੨-੬੪-
ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ, ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਧਰਤੀ ਦਾਨੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੋ ਸਹਸ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਤृऋਣਾਮ੍ ਯਾ ਯਾ ਗੁਰੁਭृਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਦੇਹ ਨ੍ਯਾਸ ਕृਤਾਮ੍ ਯਾ ਚ ਤਾਮ੍ ਗਤਿਮ੍ ਗਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥੨-੬੪-
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਜਾ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਤੁ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਗਚ੍ਚਤਿ ਅਕੁਸ਼ਲਾਮ੍ ਗਤਿਮ੍ । ਸ ਤੁ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਮ੍ ਨਿਹਤੋ ਮਮ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾੜੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਵਮ੍ ਸ ਕृਪਣਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਤ ਅਸਕृਤ੍ । ਤਤਃ ਅਸ੍ਮੈ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਉਦਕਮ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਇਆ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਰੂਪੇਣ ਮੁਨਿ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਧ੍ਯਾਰੁਹਤ੍ ਖ੍षਿਪ੍ਰਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਖਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥੨-੬੪-
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮুনি ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਵਰਗ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਆਬਭਾषੇ ਚ ਵृਦ੍ਧੌ ਤੌ ਸਹ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਤਾਪਸਃ । ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਤੁ ਪਿਤਰੌ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੪-
ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ:
ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਮਹਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਭਵਤੋਹ੍ ਪਰਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਭਵਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਪਿ ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਮਮ ਮੂਲਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਃ ॥੨-੬੪-
ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਿਮਾਨੇਨ ਵਪੁष੍ਮਤਾ । ਆਰੁਰੋਹ ਦਿਵਮ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਮੁਨਿ ਪੁਤ੍ਰਃ ਜਿਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮুনি ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵਿਆ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਉਦਕਮ੍ ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਤਾਪਸਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਮਾਮ੍ ਉਵਾਚ ਮਹਾ ਤੇਜਾਃ ਕृਤ ਅਨ੍ਜਲਿਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ; ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਦ੍ਯ ਏਵ ਜਹਿ ਮਾਮ੍ ਰਾਜਨ੍ ਮਰਣੇ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵ੍ਯਥਾ । ਯਤ੍ ਸ਼ਰੇਣ ਏਕ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮਾਮ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਾਰ੍षੀਰ੍ ਅਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਰਾਜਾ ਜੀ; ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਤੁ ਯਦ੍ ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਿਹਤਃ ਮੇ ਸੁਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਅਭਿਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਅਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪੁਤ੍ਰ ਵ੍ਯਸਨਜਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਯਦ੍ ਏਤਨ੍ ਮਮ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਏਵਮ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕੇਨ ਰਾਜਨ੍ ਕਾਲਮ੍ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ॥੨-੬੪-
ਜੋ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹੀ ਦੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਆਵੇਗਾ।
ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤੁ ਹਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤ੍ਵਯਾ ਮੁਨਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ ਨਾਵਿਸ਼ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ ॥੨-੬੪-
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ।
ਤ੍ਵਾਮਪ੍ਯੇਤਾਦृਸ਼ੋ ਭਾਵਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰੋ ਘੋਰੋ ਦਾਤਾਰਮਿਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ॥੨-੬੪-
ਪਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ—ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਤਕਦੀਰ—ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਸ਼ਾਪਮ੍ ਮਯਿ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਲਪ੍ਯ ਕਰੁਣਮ੍ ਬਹੁ । ਚਿਤਾਮਾਰੋਪ੍ਯ ਦੇਹਮ੍ ਤਨ੍ਮਿਥੁਨਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਭ੍ਯਯਾਤ੍ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਦੇਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਨੇਨ ਸ੍ਮऋਤਮ੍ ਪਾਪਮ੍ ਮਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਦਾ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ਕृਤਮ੍ ਦੇਵਿ ਸ਼ਬ੍ਦਵੇਧ੍ਯਨੁਕਰ੍षਿਣਾ ॥੨-੬੪-
ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੁਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਯਮ੍ ਕਰ੍ਮਣੋ ਦੇਵਿ ਵਿਪਾਕਃ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਪਥ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰਨ੍ਨਰਸੇ ਯਥਾ ॥੨-੬੪-
ਇਹ, ਦੇਵੀ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਲਤ ਖਾਣ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ਭਦ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯ ਉਦਾਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵਚਃ । ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਮ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਲਈ, ਭਲੀਏ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ: ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਸਾਧੁ ਮਾਮ੍ਸ੍ਫृਸ਼ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਰੁਦਮ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਮਾਹ ਚ ਭੂਮਿਪਃ ॥੨-੬੪-
ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਪਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਦੇਵਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਰਾਘਵੇ ਕृਤਮ੍ । ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਤਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯੈਵ ਯਦਨੇਨ ਕृਤਮ੍ ਮਯਿ ॥੨-੬੪-
ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।
ਯਦਿ ਮਾਮ੍ ਸਮ੍ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ ਰਾਮਃ ਸਕृਦਦ੍ਯ ਲਭੇਤ ਵਾ । ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਹਿ ਮਾਨਵਾਃ ॥੨-੬੪-
ਜੇ ਰਾਮ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਸਮਝਦੇ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਮਮ ਵਿਲੁਪ੍ਯਤੇ । ਦੂਤਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਏਤੇ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਤਃ ਤੁ ਕਿਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਤਰਮ੍ ਯਦ੍ ਅਹਮ੍ ਜੀਵਿਤ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਸਤ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਯਮਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?
ਤਸ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜਃ ਸ਼ੋਕਃ ਸੁਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਃ । ਉਚ੍ਚੋषਯਤਿ ਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਤੋਕਮਿਵਾਤਵਃ ॥੨-੬੪-
ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾ ਦੇਵਾਃ ਤੇ ਯੇ ਚਾਰੁ ਸ਼ੁਭ ਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ । ਮੁਖਮ੍ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਰ੍षੇ ਪਨ੍ਚ ਦਸ਼ੇ ਪੁਨਃ ॥੨-੬੪-
ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਚਿਹਰਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮ ਪਤ੍ਰ ਈਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸੁਭ੍ਰੁ ਸੁਦਮ੍ष੍ਟ੍ਰਮ੍ ਚਾਰੁ ਨਾਸਿਕਮ੍ । ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਾਰਾ ਅਧਿਪ ਨਿਭਮ੍ ਮੁਖਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ, ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਨੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਧਨਿਆ ਹਨ।
ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਸ਼ਾਰਦਸ੍ਯ ਇਨ੍ਦੋਹ੍ ਫੁਲ੍ਲਸ੍ਯ ਕਮਲਸ੍ਯ ਚ । ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਮਮ ਨਾਥਸ੍ਯ ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ ਮੁਖਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਧਨਿਆ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤ ਵਨ ਵਾਸਮ੍ ਤਮ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਖਿਨੋ ਰਾਮਮ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ ਮਾਰ੍ਗ ਗਤਮ੍ ਯਥਾ ॥੨-੬੪-
ਜੋ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅਯੋਧਿਆ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਤ ਮੋਹੇਨ ਹृਦਯਮ੍ ਸੀਦਤੀਵ ਮੇ । ਵੇਦਯੇ ਨ ਚ ਸਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰਸਾਨਹਮ੍ ॥੨-੬੪-
ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।