ਸੋ ਅਹਮ੍ ਆਮ੍ਰ ਵਣਮ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਲਾਸ਼ਾਮਃ ਚ ਨ੍ਯषੇਚਯਮ੍ । ਰਾਮਮ੍ ਫਲ ਆਗਮੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥੨-੬੩-
ਮੈਂ ਵੀ ਆਮ ਦਾ ਬਾਗ ਕੱਟ ਕੇ, ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਲਬ੍ਧ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਕੁਮਾਰੇਣ ਧਨੁष੍ਮਤਾ । ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਵੇਧੀ ਇਤਿ ਮਯਾ ਪਾਪਮ੍ ਇਦਮ੍ ਕृਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਕੌਸਲਿਆ, ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, 'ਧੁਨੀ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ' ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ ਇਦਮ੍ ਮੇ ਅਨੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਦੇਵਿ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਕृਤਮ੍ । ਸਮ੍ਮੋਹਾਤ੍ ਇਹ ਬਾਲੇਨ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ਵਿषਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਵਿਅੰਗ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਨ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਲਾਸ਼ੈਰ੍ਮੋਓਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਏਵਮ੍ ਮਮ ਅਪਿ ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦ ਵੇਧ੍ਯਮਯਮ੍ ਫਲਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਅਣਜਾਣਿਆ ਫਲ ਮਿਲਿਆ।
ਦੇਵ੍ਯ੍ ਅਨੂਢਾ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭਵੋ ਯੁਵ ਰਾਜੋ ਭਵਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮਦ ਕਾਮ ਵਿਵਰ੍ਧਿਨੀ ॥੨-੬੩-
ਰਾਣੀਏ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਵਿਆਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਫਿਰ ਮੀਂਹਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਗਿਆ।
ਉਪਾਸ੍ਯਹਿ ਰਸਾਨ੍ ਭੌਮਾਮ੍ਸ੍ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਜਗਦ੍ ਅਮ੍ਸ਼ੁਭਿਃ । ਪਰੇਤ ਆਚਰਿਤਾਮ੍ ਭੀਮਾਮ੍ ਰਵਿਰ੍ ਆਵਿਸ਼ਤੇ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਜਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਲਏ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਪਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ।
ਉष੍ਣਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਧੇ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਦਦृਸ਼ਿਰੇ ਘਨਾਃ । ਤਤਃ ਜਹृषਿਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭੇਕ ਸਾਰਨ੍ਗ ਬਰ੍ਹਿਣਃ ॥੨-੬੩-
ਉਹਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਦਲ ਆ ਗਏ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੇਡਕ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਮੋਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਪਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਕृਚ੍ਚ੍ਰਾਦਿਵ ਵਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਵृष੍ਟਿਵਾਤਾਵਧੂਤਾਗ੍ਰਾਨ੍ ਪਾਦਪਾਨਭਿਪੇਦਿਰੇ ॥੨-੬੩-
ਭਿੱਜੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਣ, ਪੰਛੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੇ ਹੋਏ, ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ।
ਪਤਿਤੇਨ ਅਮ੍ਭਸਾ ਚਨ੍ਨਃ ਪਤਮਾਨੇਨ ਚ ਅਸਕृਤ੍ । ਆਬਭੌ ਮਤ੍ਤ ਸਾਰਨ੍ਗਃ ਤੋਯ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਇਵ ਅਚਲਃ ॥੨-੬੩-
ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿੱਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਮਸਤ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਰੁਣਵਰ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਰੋਓਤਾਮ੍ਸਿ ਵਿਮਲਾਨ੍ਯਪਿ । ਸੁਸ੍ਰੁਵੁਰ੍ਗਿਰਿਧਾਤੁਭ੍ਯਃ ਸਭਸ੍ਮਾਨਿ ਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍ ॥੨-੬੩-
ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਧਾਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ, ਰਾਖ ਮਿਲੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਆਕੁਲਾਰੁਣਤੋਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਓਤਾਮ੍ਸਿ ਵਿਮਲਾਨ੍ਯਪਿ । ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਜਲਵਾਹੀਨਿ ਬਭੂਵੁਰ੍ਜਲਦਾਗਮੇ ॥੨-੬੩-
ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਤਿਸੁਖੇ ਕਾਲੇ ਧਨੁष੍ਮਾਨ੍ ਇषੁਮਾਨ੍ ਰਥੀ । ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਕृਤ ਸਮ੍ਕਲ੍ਪਃ ਸਰਯੂਮ੍ ਅਨ੍ਵਗਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਕਸਰਤ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਥ ਚਲਾਇਆ।
ਨਿਪਾਨੇ ਮਹਿषਮ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗਜਮ੍ ਵਾ ਅਭ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਅਨ੍ਯਮ੍ ਵਾ ਸ਼੍ਵਾ ਪਦਮ੍ ਕਮ੍ਚਿਜ੍ ਜਿਘਾਮ੍ਸੁਰ੍ ਅਜਿਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੬੩-
ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਆਏ ਹੋਏ ਮੱਝ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਣ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਿਆ ਤੇ ਘਾਤ ਲਾਇਆ।
ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਹਮੇਕਾਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਵृਤਕਾਰ੍ਮੁਕਃ । ਤਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਸਮ੍ਵृਤਮ੍ ਵਨ੍ਯਮ੍ ਹਤਵਾਮ੍ਸ੍ਤੀਰਮਾਗਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਉਥੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਏ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਨ੍ਯਮ੍ ਚਾਪਿ ਮृਗਮ੍ ਹਿਮ੍ਸ੍ਰਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭੁ ਪਾਗਤਮ੍ । ਅਥ ਅਨ੍ਧ ਕਾਰੇ ਤੁ ਅਸ਼੍ਰੌषਮ੍ ਜਲੇ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਤਃ ॥੨-੬੩-
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਘੜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਹਿਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਵਿषਯੇ ਘੋषਮ੍ ਵਾਰਣਸ੍ਯ ਇਵ ਨਰ੍ਦਤਃ । ਤਤਃ ਅਹਮ੍ ਸ਼ਰਮ੍ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ੀ ਵਿष ਉਪਮਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪਰ ਕੰਨੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚੀਕ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਗਜਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰਭਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਪਾਤਯਮ੍ । ਅਮੁਨ੍ਚਮ੍ ਨਿਸ਼ਿਤਮ੍ ਬਾਣਮ੍ ਅਹਮ੍ ਆਸ਼ੀ ਵਿष ਉਪਮਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਹਾਥੀ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਤੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤ੍ਰ ਵਾਗ੍ ਉषਸਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ ਆਸੀਦ੍ ਵਨ ਓਕਸਃ । ਹਾ ਹਾ ਇਤਿ ਪਤਤਃ ਤੋਯੇ ਬਾਣਾਭਿਹਤਮਰ੍ਮਣਃ ॥੨-੬੩-
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਆਦਮੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਜੋ 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਕਰਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਤੀਰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਬਾਣੇ ਵਾਗਭੂਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮਾਨੁषੀ । ਕਥਮ੍ ਅਸ੍ਮਦ੍ ਵਿਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਨਿਪਤੇਤ੍ ਤੁ ਤਪਸ੍ਵਿਨਿ ॥੨-੬੩-
ਜਦ ਤੀਰ ਲੱਗਾ, ਉਥੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: 'ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਤਪੱਸਵੀ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ?'
ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਤਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਾਵ੍ ਉਦਾਹਾਰਃ ਅਹਮ੍ ਆਗਤਃ । ਇषੁਣਾ ਅਭਿਹਤਃ ਕੇਨ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਕਿਮ੍ ਕृਤਮ੍ ਮਯਾ ॥੨-੬੩-
'ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਨ-ਸਾਂਝ ਦਰਿਆ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਆਇਆ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ?'
ऋषੇਰ੍ ਹਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤ ਦਣ੍ਡਸ੍ਯ ਵਨੇ ਵਨ੍ਯੇਨ ਜੀਵਤਃ । ਕਥਮ੍ ਨੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਧੋ ਮਦ੍ ਵਿਧਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥੨-੬੩-
'ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਿੰਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਜਟਾ ਭਾਰ ਧਰਸ੍ਯ ਏਵ ਵਲ੍ਕਲ ਅਜਿਨ ਵਾਸਸਃ । ਕੋ ਵਧੇਨ ਮਮ ਅਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਮ੍ ਵਾ ਅਸ੍ਯ ਅਪਕृਤਮ੍ ਮਯਾ ॥੨-੬੩-
'ਮੈਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੌਣ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ?'
ਏਵਮ੍ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ਆਰਬ੍ਧਮ੍ ਕੇਵਲ ਅਨਰ੍ਥ ਸਮ੍ਹਿਤਮ੍ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ ਯਥੈਵ ਗੁਰੁ ਤਲ੍ਪਗਮ੍ ॥੨-੬੩-
'ਇਹ ਕੰਮ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਜੋਗ ਹੈ।'
ਨਹਮ੍ ਤਥਾ ਅਨੁਸ਼ੋਚਾਮਿ ਜੀਵਿਤ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਮਾਤਰਮ੍ ਪਿਤਰਮ੍ ਚ ਉਭਾਵ੍ ਅਨੁਸ਼ੋਚਾਮਿ ਮਦ੍ ਵਿਧੇ ॥੨-੬੩-
'ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।'
ਤਤ੍ ਏਤਾਨ੍ ਮਿਥੁਨਮ੍ ਵृਦ੍ਧਮ੍ ਚਿਰ ਕਾਲਭृਤਮ੍ ਮਯਾ । ਮਯਿ ਪਨ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੇ ਕਾਮ੍ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੬੩-
'ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਜੋੜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?'
ਵृਦ੍ਧੌ ਚ ਮਾਤਾ ਪਿਤਰਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਚ ਏਕ ਇषੁਣਾ ਹਤਃ । ਕੇਨ ਸ੍ਮ ਨਿਹਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਬਾਲੇਨ ਅਕृਤ ਆਤ੍ਮਨਾ ॥੨-੬੩-
'ਮੇਰੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਉ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ—all ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ।'
ਤਮ੍ ਗਿਰਮ੍ ਕਰੁਣਾਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਮ ਧਰ੍ਮ ਅਨੁਕਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਕਰਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਸਸ਼ਰਮ੍ ਚਾਪਮ੍ ਵ੍ਯਥਿਤਸ੍ਯ ਅਪਤਤ੍ ਭੁਵਿ ॥੨-੬੩-
ਉਹ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧਰਮ ਲਈ ਤੜਪ ਉਠੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਤਸ੍ਯਾਹਮ੍ ਕਰੁਣਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ਲਾਲਪਤੋ ਬਹੁ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨਤਃ ਸ਼ੋਕਵੇਗੇਨ ਭृਸ਼ਮਾਸ ਵਿਚੇਤਨਃ ॥੨-੬੩-
ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰੁਣ ਭਰੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਤੇ ਗਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਮ੍ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਅਹਮ੍ ਆਗਮ੍ਯ ਦੀਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸੁਦੁਰ੍ਮਨਾਃ । ਅਪਸ਼੍ਯਮ੍ ਇषੁਣਾ ਤੀਰੇ ਸਰਯ੍ਵਾਃ ਤਾਪਸਮ੍ ਹਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ।
ਅਵਕੀਰ੍ਣਜਟਾਭਾਰਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਦ੍ਧਕਲਸ਼ੋਦਕਮ੍ । ਪਾਸੁਸ਼ੋਣਿਤਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਮ੍ ਸ਼ਯਾਨਮ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਪੀਡਿਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕਮੰਡਲ ਢੁੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।