ਪ੍ਰਸੀਦ ਸ਼ਿਰਸਾ ਯਾਚੇ ਭੂਮੌ ਨਿਤਤਿਤਾ ਅਸ੍ਮਿ ਤੇ । ਯਾਚਿਤਾ ਅਸ੍ਮਿ ਹਤਾ ਦੇਵ ਹਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਅਹਮ੍ ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਯਾ ॥੨-੬੨-
ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਮਾਰ।
ਨ ਏषਾ ਹਿ ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਉਭਯੋਃ ਲੋਕਯੋਃ ਵੀਰ ਪਤ੍ਯਾ ਯਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤੇ ॥੨-੬੨-
ਜੋ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਧਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਜਾਨਾਮਿ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਜਾਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਆਰ੍ਤਯਾ ਤਤ੍ ਤੁ ਮਯਾ ਕਿਮ੍ ਅਪਿ ਭਾषਿਤਮ੍ ॥੨-੬੨-
ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਣਉਚਿਤ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੋਕੋ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਸ਼ੋਕੋ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸ਼ੋਕੋ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ੋਕ ਸਮਃ ਰਿਪੁਃ ॥੨-੬੨-
ਦੁਖ ਹੌਸਲਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਖ ਗਿਆਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਖ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਦੁਖ ਵਰਗਾ ਵੈਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਕ੍ਯਮ੍ ਆਪਤਿਤਃ ਸੋਢੁਮ੍ ਪ੍ਰਹਰਃ ਰਿਪੁ ਹਸ੍ਤਤਃ । ਸੋਢੁਮ੍ ਆਪਤਿਤਃ ਸ਼ੋਕਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਅਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ॥੨-੬੨-
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਈ ਚੋਟ ਸਹਿ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਖ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਥੋੜਾ ਹੋਵੇ, ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਰ੍ਮਜ੍ਞਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚਿਨ੍ਨਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਮ੍ਸ਼ਯਾਃ । ਯਤਯੋ ਵੀਰ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਕਸਮ੍ਮੂਢਚੇਤਸਃ ॥੨-੬੨-
ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਯਤੀ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਨ ਵਾਸਾਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਨ੍ਚ ਰਾਤ੍ਰਃ ਅਦ੍ਯ ਗਣ੍ਯਤੇ । ਯਃ ਸ਼ੋਕ ਹਤ ਹਰ੍षਾਯਾਃ ਪਨ੍ਚ ਵਰ੍ष ਉਪਮਃ ਮਮ ॥੨-੬੨-
ਅੱਜ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਤਮ੍ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਾਯਾਃ ਸ਼ੋਕੋ ਅਯਮ੍ ਹृਦਿ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਦੀਨਾਮ੍ ਇਵ ਵੇਗੇਨ ਸਮੁਦ੍ਰ ਸਲਿਲਮ੍ ਮਹਤ੍ ॥੨-੬੨-
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ।
ਏਵਮ੍ ਹਿ ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਤੁ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਵਚਃ । ਮਨ੍ਦ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਸੁਰ੍ਯੋ ਰਜਨੀ ਚ ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੬੨-
ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਇੰਝ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ।
ਤਥ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਿਤਃ ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਦੇਵ੍ਯਾ ਕੌਸਲ੍ਯਯਾ ਨृਪਃ । ਸ਼ੋਕੇਨ ਚ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਵਸ਼ਮ੍ ਏਯਿਵਾਨ੍ ॥੨-੬੨-
ਇੰਝ, ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
thumb|ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਿਰਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧੋ ਮੁਹੁਰ੍ ਤੇਨ ਸ਼ੋਕ ਉਪਹਤ ਚੇਤਨਃ । ਅਥ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਾਮ੍ ਅਭ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ॥੨-੬੩-
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਗਦਾ, ਫਿਰ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਯੋਃ ਚੈਵ ਵਿਵਾਸਾਤ੍ ਵਾਸਵ ਉਪਮਮ੍ । ਆਵਿਵੇਸ਼ ਉਪਸਰ੍ਗਃ ਤਮ੍ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਆਸੁਰਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸਭਾਰ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਕੋਸਲੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਵਕ੍ਸ਼ੁਰਸਿਤਾਪਾਙ੍ਗਾਮ੍ ਸ੍ਮृਵਾ ਦੁष੍ਕृਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੬੩-
ਜਦ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸ ਰਾਜਾ ਰਜਨੀਮ੍ षष੍ਠੀਮ੍ ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਵਨਮ੍ । ਅਰ੍ਧ ਰਾਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸਮ੍ਸ੍ਮਰਨ੍ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ ਕृਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਛੇਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਰਾਜਾ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਦੁष੍ਕृਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਆਰ੍ਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੩-
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯਦ੍ ਆਚਰਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਅਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਤ੍ ਏਵ ਲਭਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਮਜਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੬੩-
ਮੈਰੀ ਚੰਗੀਏ, ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੁ ਲਾਘਵਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਆਰਮ੍ਭੇ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਫਲਮ੍ । ਦੋषਮ੍ ਵਾ ਯੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸ ਬਾਲੈਤਿ ਹ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥੨-੬੩-
ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਵਧ ਘਟ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਆਮ੍ਰ ਵਣਮ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਲਾਸ਼ਾਮਃ ਚ ਨਿषਿਨ੍ਚਤਿ । ਪੁष੍ਪਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਫਲੇ ਗृਧ੍ਨੁਃ ਸ ਸ਼ੋਚਤਿ ਫਲ ਆਗਮੇ ॥੨-੬੩-
ਕੋਈ ਆਮ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਫੁੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਫਲ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਫਲਮ੍ ਯੋ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵੇਵਾਨੁਧਾਵਤਿ । ਸ ਸ਼ੋਚੇਤ੍ਫਲਵੇLਆਯਾਮ੍ ਯਥਾ ਕਿਮ੍ਸ਼ੁਕਸੇਚਕਃ ॥੨-੬੩-
ਜੋ ਬੰਦਾ ਫਲ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਆਉਣ ਤੇ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਕਿੰਸੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ਅਹਮ੍ ਆਮ੍ਰ ਵਣਮ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਲਾਸ਼ਾਮਃ ਚ ਨ੍ਯषੇਚਯਮ੍ । ਰਾਮਮ੍ ਫਲ ਆਗਮੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥੨-੬੩-
ਮੈਂ ਵੀ ਆਮ ਦਾ ਬਾਗ ਕੱਟ ਕੇ, ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਲਬ੍ਧ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਕੁਮਾਰੇਣ ਧਨੁष੍ਮਤਾ । ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਵੇਧੀ ਇਤਿ ਮਯਾ ਪਾਪਮ੍ ਇਦਮ੍ ਕृਤਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਕੌਸਲਿਆ, ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, 'ਧੁਨੀ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ' ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ ਇਦਮ੍ ਮੇ ਅਨੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਦੇਵਿ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਕृਤਮ੍ । ਸਮ੍ਮੋਹਾਤ੍ ਇਹ ਬਾਲੇਨ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ਵਿषਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਵਿਅੰਗ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਨ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਲਾਸ਼ੈਰ੍ਮੋਓਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਏਵਮ੍ ਮਮ ਅਪਿ ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦ ਵੇਧ੍ਯਮਯਮ੍ ਫਲਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਅਣਜਾਣਿਆ ਫਲ ਮਿਲਿਆ।
ਦੇਵ੍ਯ੍ ਅਨੂਢਾ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭਵੋ ਯੁਵ ਰਾਜੋ ਭਵਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮਦ ਕਾਮ ਵਿਵਰ੍ਧਿਨੀ ॥੨-੬੩-
ਰਾਣੀਏ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਵਿਆਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਫਿਰ ਮੀਂਹਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਗਿਆ।
ਉਪਾਸ੍ਯਹਿ ਰਸਾਨ੍ ਭੌਮਾਮ੍ਸ੍ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਜਗਦ੍ ਅਮ੍ਸ਼ੁਭਿਃ । ਪਰੇਤ ਆਚਰਿਤਾਮ੍ ਭੀਮਾਮ੍ ਰਵਿਰ੍ ਆਵਿਸ਼ਤੇ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥੨-੬੩-
ਜਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਲਏ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਪਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ।
ਉष੍ਣਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਧੇ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਦਦृਸ਼ਿਰੇ ਘਨਾਃ । ਤਤਃ ਜਹृषਿਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭੇਕ ਸਾਰਨ੍ਗ ਬਰ੍ਹਿਣਃ ॥੨-੬੩-
ਉਹਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਦਲ ਆ ਗਏ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੇਡਕ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਮੋਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਪਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਕृਚ੍ਚ੍ਰਾਦਿਵ ਵਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਵृष੍ਟਿਵਾਤਾਵਧੂਤਾਗ੍ਰਾਨ੍ ਪਾਦਪਾਨਭਿਪੇਦਿਰੇ ॥੨-੬੩-
ਭਿੱਜੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਣ, ਪੰਛੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੇ ਹੋਏ, ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ।
ਪਤਿਤੇਨ ਅਮ੍ਭਸਾ ਚਨ੍ਨਃ ਪਤਮਾਨੇਨ ਚ ਅਸਕृਤ੍ । ਆਬਭੌ ਮਤ੍ਤ ਸਾਰਨ੍ਗਃ ਤੋਯ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਇਵ ਅਚਲਃ ॥੨-੬੩-
ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿੱਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਮਸਤ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਰੁਣਵਰ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਰੋਓਤਾਮ੍ਸਿ ਵਿਮਲਾਨ੍ਯਪਿ । ਸੁਸ੍ਰੁਵੁਰ੍ਗਿਰਿਧਾਤੁਭ੍ਯਃ ਸਭਸ੍ਮਾਨਿ ਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍ ॥੨-੬੩-
ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਧਾਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ, ਰਾਖ ਮਿਲੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।