ਰਾਮਸ਼ੋਕਮਹਾਭੋਗਃ ਸੀਤਾਵਿਰਹਪਾਰਗਃ । ਸ਼੍ਵਸਿਤੋਰ੍ਮਿਮਹਾਵਰ੍ਤੋ ਬਾष੍ਪਫੇਨਜਲਾਵਿਲਃ ॥੨-੫੯-
ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੰਢਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਸਦੇ ਆਹ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਂਸੂਆਂ ਦੀ ਝੱਗ ਹੈ।
ਬਾਹੁਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਮੀਨੌਘੋ ਵਿਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਮਹਾਸ੍ਵਨਃ । ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੇਸ਼ਸ਼ੈਵਾਲਃ ਕੈਕੇਯੀਬਡਬਾਮੁਖਃ ॥੨-੫੯-
ਇਸਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝਟਕਾਂ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਹੈ, ਵੈਲਾਂ ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਇਸਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮਮਾਸ਼੍ਰੁਵੇਗਪ੍ਰਭਵਃ ਕੁਬ੍ਜਾਵਾਕ੍ਯਮਹਾਗ੍ਰਹਃ । ਵਰਵੇਲੋ ਨृਸ਼ਮ੍ਸਾਯਾ ਰਾਮਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਾਯਤਃ ॥੨-੫੯-
ਮੇਰੇ ਆਂਸੂਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਬੋਲ ਵੱਡਾ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਕਠੋਰ ਵਰਦਾਨ ਉਸਦਾ ਕੰਢਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਉਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਤ ਨਿਮਗ੍ਨੋऽਹਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਰਾਘਵਮ੍ ਵਿਨਾ । ਦੁਸ੍ਤਰਃ ਜੀਵਤਾ ਦੇਵਿ ਮਯਾ ਅਯਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਾਗਰਃ ॥੨-੫੯-
ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਚਮੁਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਸ਼ੋਭਨਮ੍ ਯੋ ਅਹਮ੍ ਇਹ ਅਦ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਨ ਲਭੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ਇਤਿ ਇਵ ਰਾਜਾ ਵਿਲਪਨ੍ ਮਹਾ ਯਹਾਸ਼ਃਪਪਾਤ ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਸ਼ਯਨੇ ਸ ਮੂਰ੍ਚਿਤਃ ॥੨-੫੯-
ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਵਿਲਪਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ । ਕਰੁਣਤਰਮ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮ੍ ਚ ਰਾਮ ਹੇਤੋਃ । ਵਚਨਮ੍ ਅਨੁਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵੀ । ਭਯਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਰਾਮ ਮਾਤਾ ॥੨-੫੯-
ਜਦ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।
thumb|षष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਾਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਤਃ ਭੂਤ ਉਪਸृष੍ਟਾ ਇਵ ਵੇਪਮਾਨਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਧਰਣ੍ਯਾਮ੍ ਗਤ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਇਵ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੂਤਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੦-
ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਭੂਤ ਲੱਗ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਨਯ ਮਾਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸੀਤਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਤਾਨ੍ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਅਤ੍ਰ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ਨ ਉਤ੍ਸਹੇ ਹਿ ਅਹਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਚਲ ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤਸਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯ ਰਥਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਨਯ ਮਾਮ੍ ਅਪਿ । ਅਥ ਤਾਨ੍ ਨ ਅਨੁਗਚ੍ਚਾਮਿ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਰਥ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੰਡਕ ਵਨ ਲੈ ਚਲ; ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।
ਬਾष੍ਪ ਵੇਗੌਪਹਤਯਾ ਸ ਵਾਚਾ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ । ਇਦਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ ਦੇਵੀਮ੍ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਜਲਿਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੦-
ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਥੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਤ੍ਯਜ ਸ਼ੋਕਮ੍ ਚ ਮੋਹਮ੍ ਚ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਜਮ੍ ਤਥਾ । ਵ੍ਯਵਧੂਯ ਚ ਸਮ੍ਤਾਪਮ੍ ਵਨੇ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੬੦-
ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਣ ਛੱਡੋ, ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਲਕਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣ ਲੋ ਕਿ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਚ ਅਪਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਪਰਿਚਰਨ੍ ਵਨੇ । ਆਰਾਧਯਤਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਪਰ ਲੋਕਮ੍ ਜਿਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੬੦-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜਨੇ ਅਪਿ ਵਨੇ ਸੀਤਾ ਵਾਸਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗृਹੇष੍ਵ੍ ਇਵ । ਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਮ੍ ਲਭਤੇ ਅਭੀਤਾ ਰਾਮੇ ਸਮ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤ ਮਾਨਸਾ ॥੨-੬੦-
ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਪਾਸੇ ਵੀ, ਸੀਤਾ ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਲੱਭ ਕੇ, ਰਾਮ 'ਤੇ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਅਸ੍ਯਾ ਦੈਨ੍ਯਮ੍ ਕृਤਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮ੍ ਅਪਿ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਉਚਿਤਾ ਇਵ ਪ੍ਰਵਾਸਾਨਾਮ੍ ਵੈਦੇਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ॥੨-੬੦-
ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਰਤਾ ਭੀ ਥੋੜਾ ਵੀ ਉਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਾਸ-ਵਾਸ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਰਾਣੀ ਜੀ।
ਨਗਰ ਉਪਵਨਮ੍ ਗਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਸ੍ਮ ਰਮਤੇ ਪੁਰਾ । ਤਥੈਵ ਰਮਤੇ ਸੀਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇषੁ ਵਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ॥੨-੬੦-
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ।
ਬਾਲਾ ਇਵ ਰਮਤੇ ਸੀਤਾ ਬਾਲ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਨਿਭ ਆਨਨਾ । ਰਾਮਾ ਰਾਮੇ ਹਿ ਅਦੀਨ ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਜਨੇ ਅਪਿ ਵਨੇ ਸਤੀ ॥੨-੬੦-
ਚੰਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਲ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ; ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਗਤਮ੍ ਹृਦਯਮ੍ ਹਿ ਅਸ੍ਯਾਃ ਤਤ੍ ਅਧੀਨਮ੍ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਅਪਿ ਭਵੇਤ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਰਾਮ ਹੀਨਾ ਤਥਾ ਵਨਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਕੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਰਾਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਪਰਿ ਪृਚ੍ਚਤਿ ਵੈਦੇਹੀ ਗ੍ਰਾਮਾਮਃ ਚ ਨਗਰਾਣਿ ਚ । ਗਤਿਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਦੀਨਾਮ੍ ਚ ਪਾਦਪਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਅਪਿ ॥੨-੬੦-
ਵੈਦੇਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਮ੍ ਹਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਨਮ੍ ਵਾਪਿ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਾਨਾਤਿ ਜਾਨਤੀ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਵਿਹਾਰਮਿਵ ਸਮ੍ਸ਼੍ਰਿਤਾ ॥੨-੬੦-
ਰਾਮ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਹ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮੇਵ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਹਸੈਵੋਪਜਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਕੈਕੇਯੀਸਮ੍ਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਨੇਦਾਨੀਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਸਦੇ ਕਈਕੇਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਚਾਨਕ ਕਹੇ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।
ਧ੍ਵਮ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਪਰ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਹ੍ਲਦਨਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਸੂਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਧੁਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੦-
ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਰਥੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਅਧ੍ਵਨਾ ਵਾਤ ਵੇਗੇਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇਣ ਆਤਪੇਨ ਚ । ਨ ਹਿ ਗਚ੍ਚਤਿ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਃ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਅਮ੍ਸ਼ੁ ਸਦृਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾ ॥੨-੬੦-
ਰਸਤੇ ਦੀ ਹਵਾ, ਘਬਰਾਹਟ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਚੰਨ-ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਨੂੰ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਸ਼ਤ ਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਪਮ ਪ੍ਰਭਮ੍ । ਵਦਨਮ੍ ਤਤ੍ ਵਦਾਨ੍ਯਾਯਾ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਤੇ ॥੨-੬੦-
ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਪੂਰੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਤੇ ਪੂਰੇ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਆਪਣੀ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ।
ਅਲਕ੍ਤ ਰਸ ਰਕ੍ਤ ਅਭਾਵ੍ ਅਲਕ੍ਤ ਰਸ ਵਰ੍ਜਿਤੌ । ਅਦ੍ਯ ਅਪਿ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਦ੍ਮ ਕੋਸ਼ ਸਮ ਪ੍ਰਭੌ ॥੨-੬੦-
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਲਾਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੱਕ ਦੀ ਰੰਗਤ ਨਹੀਂ।
ਨੂਪੁਰ ਉਦ੍ਘੁष੍ਟ ਹੇਲਾ ਇਵ ਖੇਲਮ੍ ਗਚ੍ਚਤਿ ਭਾਮਿਨੀ । ਇਦਾਨੀਮ੍ ਅਪਿ ਵੈਦੇਹੀ ਤਤ੍ ਰਾਗਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤ ਭੂषਣਾ ॥੨-੬੦-
ਵੈਦੇਹੀ, ਹੁਣ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਫਿਰ ਵੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਜਾਬੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਗਜਮ੍ ਵਾ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਿਮ੍ਹਮ੍ ਵਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ ਵਾ ਵਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਨ ਆਹਾਰਯਤਿ ਸਮ੍ਤ੍ਰਾਸਮ੍ ਬਾਹੂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਸ਼੍ਰਿਤਾ ॥੨-੬੦-
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਬਾਘ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਡਰ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਾਃ ਤੇ ਨ ਚ ਆਤ੍ਮਾ ਤੇ ਸ਼ੋਚ੍ਯੋ ਨ ਅਪਿ ਜਨ ਅਧਿਪਃ । ਇਦਮ੍ ਹਿ ਚਰਿਤਮ੍ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਨ ਤੁਸੀਂ, ਨ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪ, ਨ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਚਲਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਂਗ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ।
ਵਿਧੂਯ ਸ਼ੋਕਮ੍ ਪਰਿਹृष੍ਟ ਮਾਨਸਾ । ਮਹਰ੍षਿ ਯਾਤੇ ਪਥਿ ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਨੇ ਰਤਾ ਵਨ੍ਯ ਫਲ ਅਸ਼ਨਾਃ ਪਿਤੁਃ । ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮ੍ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥੨-੬੦-
ਉਹ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਅਪਿ ਸੂਤੇਨ ਸੁਯੁਕ੍ਤ ਵਾਦਿਨਾ । ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਾ ਸੁਤ ਸ਼ੋਕ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਨ ਚੈਵ ਦੇਵੀ ਵਿਰਰਾਮ ਕੂਜਿਤਾਤ੍ । ਪ੍ਰਿਯ ਇਤਿ ਪੁਤ੍ਰ ਇਤਿ ਚ ਰਾਘਵ ਇਤਿ ਚ ॥੨-੬੦-
ਫਿਰ ਵੀ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੰਗੀ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਗਲਤ ਹੋਈ ਰਾਣੀ ਆਪਣੀ ਰੋਣੀ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, 'ਪਿਆਰੇ! ਪੁੱਤਰ! ਰਾਘਵ!' ਕਹਿ ਕਹਿ ਕੇ।