ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਲੀਨਵਿਹਗਾਨਿ ਚ । ਨ ਚਾਭਿਰਾਮਾਨਾਰਾਮਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੁਜਰ੍षਭ ॥੨-੫੯-
ਇਥੇ ਬਾਗਾਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇ ਉਪਵਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਮ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਮਾਮ੍ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ । ਨਰਾ ਰਾਮਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਨਿਹ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ ॥੨-੫੯-
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਲੋਕ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵ ਰਾਜਰਥਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਾ ਰਾਮਮਿਹਾਗਤਮ੍ । ਦੁਃਖਾਦਸ਼੍ਰੁਮੁਖਃ ਸਰ੍ਵੋ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਗਤੋ ਜਨਃ ॥੨-੫੯-
ਰਾਜ ਰਥ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਵਿਚ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਰ੍ਮ੍ਯੈਃ ਵਿਮਾਨੈਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਃ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਥਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਹਾਹਾ ਕਾਰ ਕृਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਰਾਮ ਅਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥੨-੫੯-
ਹਵੈਲੀ, ਮਹਲ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ 'ਚੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਯਤੈਃ ਵਿਮਲੈਃ ਨੇਤ੍ਰੈਃ ਅਸ਼੍ਰੁ ਵੇਗ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤੈਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਵੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਆਰ੍ਤਤਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੫੯-
ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਸਾਫ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ।
ਨ ਅਮਿਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਉਦਾਸੀਨ ਜਨਸ੍ਯ ਚ । ਅਹਮ੍ ਆਰ੍ਤਤਯਾ ਕਮ੍ਚਿਤ੍ ਵਿਸ਼ੇषਮ੍ ਨ ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥੨-੫੯-
ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਵੈਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਪ੍ਰਹृष੍ਟ ਮਨੁष੍ਯਾ ਚ ਦੀਨ ਨਾਗ ਤੁਰਮ੍ਗਮਾ । ਆਰ੍ਤ ਸ੍ਵਰ ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਾ ਵਿਨਿਹ੍ਸ਼੍ਵਸਿਤ ਨਿਹ੍ਸ੍ਵਨਾ ॥੨-੫੯-
ਲੋਕ ਉਦਾਸ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਮਹਾ ਰਾਜ ਰਾਮ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨ ਆਤੁਲਾ । ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹੀਨਾ ਇਵਾਯੋਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ਮਾ ॥੨-੫੯-
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਮੈਨੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਝੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੰਨੀ।
ਸੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾ ਪਰਮ ਦੀਨਯਾ । ਬਾष੍ਪ ਉਪਹਤਯਾ ਰਾਜਾ ਤਮ੍ ਸੂਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੯-
ਸੂਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪਾਪ ਅਭਿਜਨ ਭਾਵਯਾ । ਮਯਾ ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਕੁਸ਼ਲੈਃ ਵृਦ੍ਧੈਃ ਸਹ ਸਮਰ੍ਥਿਤਮ੍ ॥੨-੫੯-
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਵਿਚ ਸੀ, ਲਾਏਆ।
ਨ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ ਨ ਚ ਅਮਾਤ੍ਯੈਃ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਨ ਨੈਗਮੈਃ । ਮਯਾ ਅਯਮ੍ ਅਰ੍ਥਃ ਸਮ੍ਮੋਹਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਹੇਤੋਹ੍ ਸਹਸਾ ਕृਤਃ ॥੨-੫੯-
ਮੈਂ ਨਾ ਦੋਸਤਾਂ, ਨਾ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲੇ ਵਿਚ ਤੇ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅਚਾਨਕ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਭਵਿਤਵ੍ਯਤਯਾ ਨੂਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਾ ਵ੍ਯਸਨਮ੍ ਮਹਤ੍ । ਕੁਲਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਸੂਤ ਯਦृਚ੍ਚਯਾ ॥੨-੫੯-
ਸੂਤ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੇ ਕਿਮ੍ਚਿਨ੍ ਮਯਾ ਅਪਿ ਸੁਕृਤਮ੍ ਕृਤਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਪ੍ਰਾਪਯ ਆਸ਼ੁ ਮਾਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਮ੍ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ॥੨-੫੯-
ਸੂਤ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲ; ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਾ ਅਪਿ ਮਮ ਏਵ ਆਜ੍ਞਾ ਨਿਵਰ੍ਤਯਤੁ ਰਾਘਵਮ੍ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਨਾ ਰਾਮ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ॥੨-੫੯-
ਮੇਰੀ ਜੋ ਵੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦੇ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਅਥਵਾ ਅਪਿ ਮਹਾ ਬਾਹੁਰ੍ ਗਤਃ ਦੂਰਮ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਮਾਮ੍ ਏਵ ਰਥਮ੍ ਆਰੋਪ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਰਾਮਾਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ॥੨-੫੯-
ਜੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜਾ ਕੇ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ।
ਵृਤ੍ਤ ਦਮ੍ष੍ਟ੍ਰਃ ਮਹਾ ਇष੍ਵਾਸਃ ਕ੍ਵ ਅਸੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਯਦਿ ਜੀਵਾਮਿ ਸਾਧ੍ਵ੍ ਏਨਮ੍ ਪਸ਼੍ਯੇਯਮ੍ ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥੨-੫੯-
ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਵੱਕੜ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਜੀਵੀਂ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
ਲੋਹਿਤ ਅਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਮਹਾ ਬਾਹੁਮ੍ ਆਮੁਕ੍ਤ ਮਣਿ ਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ । ਰਾਮਮ੍ ਯਦਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ॥੨-੫੯-
ਜੇ ਮੈਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।
ਅਤਃ ਨੁ ਕਿਮ੍ ਦੁਹ੍ਖਤਰਮ੍ ਯੋ ਅਹਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਨਨ੍ਦਨਮ੍ । ਇਮਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੋ ਨ ਇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੫੯-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਜੇਹੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਥੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੀ—ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾ ਰਾਮ ਰਾਮ ਅਨੁਜ ਹਾ ਹਾ ਵੈਦੇਹਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ । ਨ ਮਾਮ੍ ਜਾਨੀਤ ਦੁਹ੍ਖੇਨ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਮ੍ ਅਨਾਥਵਤ੍ ॥੨-੫੯-
ਹਾ ਰਾਮ! ਹਾ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹਾ ਵੈਦੇਹੀ ਤਪਸਵਿਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਮਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਸ ਤੇਨ ਰਾਜਾ ਦੁਃਖੇਨ ਭृਸ਼ਮਰ੍ਪਿਤਚੇਤਨਃ । ਅਵਗਾਢਃ ਸੁਦੁष੍ਪਾਰਮ੍ ਸ਼ੋਕਸਾਗਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੯-
ਰਾਜਾ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ 'ਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ।
ਰਾਮਸ਼ੋਕਮਹਾਭੋਗਃ ਸੀਤਾਵਿਰਹਪਾਰਗਃ । ਸ਼੍ਵਸਿਤੋਰ੍ਮਿਮਹਾਵਰ੍ਤੋ ਬਾष੍ਪਫੇਨਜਲਾਵਿਲਃ ॥੨-੫੯-
ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੰਢਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਸਦੇ ਆਹ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਂਸੂਆਂ ਦੀ ਝੱਗ ਹੈ।
ਬਾਹੁਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਮੀਨੌਘੋ ਵਿਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਮਹਾਸ੍ਵਨਃ । ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੇਸ਼ਸ਼ੈਵਾਲਃ ਕੈਕੇਯੀਬਡਬਾਮੁਖਃ ॥੨-੫੯-
ਇਸਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝਟਕਾਂ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਹੈ, ਵੈਲਾਂ ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਇਸਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮਮਾਸ਼੍ਰੁਵੇਗਪ੍ਰਭਵਃ ਕੁਬ੍ਜਾਵਾਕ੍ਯਮਹਾਗ੍ਰਹਃ । ਵਰਵੇਲੋ ਨृਸ਼ਮ੍ਸਾਯਾ ਰਾਮਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਾਯਤਃ ॥੨-੫੯-
ਮੇਰੇ ਆਂਸੂਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਬੋਲ ਵੱਡਾ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਕਠੋਰ ਵਰਦਾਨ ਉਸਦਾ ਕੰਢਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਉਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਤ ਨਿਮਗ੍ਨੋऽਹਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਰਾਘਵਮ੍ ਵਿਨਾ । ਦੁਸ੍ਤਰਃ ਜੀਵਤਾ ਦੇਵਿ ਮਯਾ ਅਯਮ੍ ਸ਼ੋਕ ਸਾਗਰਃ ॥੨-੫੯-
ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਚਮੁਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਸ਼ੋਭਨਮ੍ ਯੋ ਅਹਮ੍ ਇਹ ਅਦ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਨ ਲਭੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ਇਤਿ ਇਵ ਰਾਜਾ ਵਿਲਪਨ੍ ਮਹਾ ਯਹਾਸ਼ਃਪਪਾਤ ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਸ਼ਯਨੇ ਸ ਮੂਰ੍ਚਿਤਃ ॥੨-੫੯-
ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਵਿਲਪਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ । ਕਰੁਣਤਰਮ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮ੍ ਚ ਰਾਮ ਹੇਤੋਃ । ਵਚਨਮ੍ ਅਨੁਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵੀ । ਭਯਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਰਾਮ ਮਾਤਾ ॥੨-੫੯-
ਜਦ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।
thumb|षष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਾਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਤਃ ਭੂਤ ਉਪਸृष੍ਟਾ ਇਵ ਵੇਪਮਾਨਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਧਰਣ੍ਯਾਮ੍ ਗਤ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਇਵ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੂਤਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੬੦-
ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਭੂਤ ਲੱਗ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਨਯ ਮਾਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸੀਤਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਤਾਨ੍ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਅਤ੍ਰ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ਨ ਉਤ੍ਸਹੇ ਹਿ ਅਹਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਚਲ ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤਸਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯ ਰਥਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਨਯ ਮਾਮ੍ ਅਪਿ । ਅਥ ਤਾਨ੍ ਨ ਅਨੁਗਚ੍ਚਾਮਿ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ॥੨-੬੦-
ਰਥ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੰਡਕ ਵਨ ਲੈ ਚਲ; ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।