ਯਮ੍ ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪਦਾਤਿ ਰਥ ਕੁਣ੍Jਜਰਾਃ । ਸ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਕਥਮ੍ ਰਾਮਃ ਵਿਜਨਮ੍ ਵਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥੨-੫੮-
ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਚਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਹੁਣ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇਗਾ?
ਵ੍ਯਾLਐਃ ਮृਗੈਃ ਆਚਰਿਤਮ੍ ਕृष੍ਣ ਸਰ੍ਪ ਨਿषੇਵਿਤਮ੍ । ਕਥਮ੍ ਕੁਮਾਰੌ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਵਨਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤੌ ॥੨-੫੮-
ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹਿਰਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ?
ਸੁਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਾ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਥਮ੍ ਪਾਦੈਃ ਅਵਰੁਹ੍ਯ ਰਥਾਤ੍ ਗਤੌ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਥ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇ?
ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਃ ਖਲੁ ਸੂਤ ਤ੍ਵਮ੍ ਯੇਨ ਦृष੍ਟੌ ਮਮ ਆਤ੍ਮਜੌ । ਵਨ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੌ ਤਾਵ੍ ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਵ੍ ਇਵ ਮਨ੍ਦਰਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਕਾਮਯਾਬ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮ੍ ਉਵਾਚ ਵਚੋ ਰਾਮਃ ਕਿਮ੍ ਉਵਾਚ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰ ਵਨਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਉਵਾਚ ਚ ਮੈਥਿਲੀ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੀ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੀ ਕਹਿਆ?
ਆਸਿਤਮ੍ ਸ਼ਯਿਤਮ੍ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ਸੂਤ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਯ । ਜੀਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਮੇਤੇਨ ਯਯਾਤਿਰਿਵ ਸਾਧੁषੁ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਬੈਠਣ, ਸੌਣ ਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਲਾਇਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਸੂਤਃ ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਚੋਦਿਤਃ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ । ਉਵਾਚ ਵਾਚਾ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਸ ਬਾष੍ਪ ਪਰਿਰ੍ਬਦ੍ਧਯਾ ॥੨-੫੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਨੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਅਬ੍ਰਵੀਨ੍ ਮਾਮ੍ ਮਹਾ ਰਾਜ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਅਨੁਪਾਲਯਨ੍ । ਅਨ੍ਜਲਿਮ੍ ਰਾਘਵਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਾ ਅਭਿਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ ॥੨-੫੮-
ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਰਾਘਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸੂਤ ਮਦ੍ਵਚਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਤਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਨੀਯਸ੍ਯ ਵਨ੍ਦ੍ਯੌ ਪਾਦੌ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰੋ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰਮ੍ ਵਾਚ੍ਯਮ੍ ਸੂਤ ਮਦ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਆਰੋਗ੍ਯਮ੍ ਅਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾ ਅਰ੍ਹਮ੍ ਚ ਅਭਿਵਾਦਨਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਸੂਤ, ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ; ਸਭ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਫਰਕ ਕੀਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।
ਮਾਤਾ ਚ ਮਮ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਕੁਸ਼ਲਮ੍ ਚ ਅਭਿਵਾਦਨਮ੍ । ਅਪ੍ਰਮਾਦਮ੍ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਬ੍ਰੂਯਾਸ਼੍ਚੈਮਿਦਮ੍ ਵਚਃ ॥੨-੫੮-
ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੱਸ, ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹਿ, ਇਹ ਬਚਨ ਵੀ ਬੋਲੇ।
ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਯਥਾਕਾਲਮਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰਪਰਾ ਭਵ । ਦੇਵਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਚ ਦੇਵਵਤ੍ ਪਰਿਪਾਲਯ ॥੨-੫੮-
ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹੋ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਰਾਣੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਅਭਿਮਾਨਮ੍ ਚ ਮਾਨਮ੍ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਮਾਤृषੁ । ਅਨੁ ਰਾਜਾਨ ਮਾਰ੍ਯਾਮ੍ ਚ ਕੈਕੇਯੀਮਮ੍ਬ ਕਾਰਯ ॥੨-੫੮-
ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖ; ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ।
ਕੁਮਾਰੇ ਭਰਤੇ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਾਚ ਰਾਜਵਤ੍ । ਅਰ੍ਥਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਹਿ ਰਾਜਾਨੋ ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰ ॥੨-੫੮-
ਕੁਮਾਰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ ਧਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ—ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਭਰਤਃ ਕੁਸ਼ਲਮ੍ ਵਾਚ੍ਯੋ ਵਾਚ੍ਯੋ ਮਦ੍ ਵਚਨੇਨ ਚ । ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ ਏਵ ਯਥਾ ਨ੍ਯਾਯਮ੍ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਮਾਤृषੁ ॥੨-੫੮-
ਭਰਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਓ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖੋ।
ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਚ ਮਹਾ ਬਾਹੁਰ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਨਨ੍ਦਨਃ । ਪਿਤਰਮ੍ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥੋ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਮ੍ ਅਨੁਪਾਲਯ ॥੨-੫੮-
ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਿਰਾਗ, ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿਓ; ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਯਾ ਰਾਜਾ ਮਾਸ੍ਮੈਨਮ੍ ਵ੍ਯਵਰੋਰੁਧਃ । ਕੁਮਾਰਰਾਜ੍ਯੇ ਜੀਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਤਸ੍ਯੈਵਾਜ੍ਞ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕੋ; ਤੂੰ ਜੀਵੀਂ ਰਹਿ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਮੰਨ।'
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚਾਪਿ ਮਾਮ੍ ਭੂਯੋ ਭृਸ਼ਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ । ਮਾਤੇਵ ਮਮ ਮਾਤਾ ਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਗਰ੍ਧਿਨੀ ॥੨-੫੮-
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸੂਹਾਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ: 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਣਾ।'
ਇਤਿ ਏਵਮ੍ ਮਾਮ੍ ਮਹਾਰਾਜ ਬृਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ । ਰਾਮਃ ਰਾਜੀਵ ਤਾਮ੍ਰ ਅਕ੍ਸ਼ੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੂਣਿ ਅਵਰ੍ਤਯਤ੍ ॥੨-੫੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਤੁ ਸੁਸਮ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਿਹ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕੇਨ ਅਯਮ੍ ਅਪਰਾਧੇਨ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਃ ਵਿਵਾਸਿਤਃ ॥੨-੫੮-
ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਕਿਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ?'
ਰਾਜ੍ਞਾ ਤੁ ਖਲੁ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਲਘੁ ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਕृਤਮ੍ ਕਾਰ੍ਯਮਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਵਾ ਵਯਮ੍ ਯੇਨਾਭਿਪੀਡਿਤਾਃ ॥੨-੫੮-
ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ—ਚਾਹੇ ਠੀਕ ਸੀ ਜਾਂ ਗਲਤ—ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
ਯਦਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਃ ਰਾਮਃ ਲੋਭ ਕਾਰਣ ਕਾਰਿਤਮ੍ । ਵਰ ਦਾਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ ਵਾ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ ਕृਤਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੋਇਆ।
ਇਦਮ੍ ਤਾਵਦ੍ਯਥਾਕਾਮਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਕृਤੇ ਕृਤਮ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਨ ਹੇਤੁਮ੍ ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥੨-੫੮-
ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਾਰਬ੍ਧਮ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਬੁਦ੍ਧਿ ਲਾਘਵਾਤ੍ । ਜਨਯਿष੍ਯਤਿ ਸਮ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਮ੍ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਨਿਕਾਸਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰੋਲਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
ਅਹਮ੍ ਤਾਵਨ੍ ਮਹਾ ਰਾਜੇ ਪਿਤृਤ੍ਵਮ੍ ਨ ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਭ੍ਰਾਤਾ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਬਨ੍ਧੁਃ ਚ ਪਿਤਾ ਚ ਮਮ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੫੮-
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਰਾਘਵ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਸਬੰਧੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ ਲੋਕ ਹਿਤੇ ਰਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵ ਲੋਕੋ ਅਨੁਰਜ੍ਯੇਤ ਕਥਮ੍ ਤ੍ਵਾ ਅਨੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥੨-੫੮-
ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਗੇ?
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਭਿਰਾਮਮ੍ ਹਿ ਰਾਮਮ੍ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯ ਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਮ੍ ਵਿਰੁਧ੍ਯੇਮਮ੍ ਕਥਮ੍ ਰਾਜਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥੨-੫੮-
ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗਾ?
ਜਾਨਕੀ ਤੁ ਮਹਾ ਰਾਜ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ । ਭੂਤ ਉਪਹਤ ਚਿਤ੍ਤਾ ਇਵ ਵਿष੍ਠਿਤਾ ਵृष੍ਮृਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ॥੨-੫੮-
ਜਾਨਕੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਗਹਿਰੀਆਂ ਆਹ ਭਰਦੀ ਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਨ ਮੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਸੀ।
ਅਦृष੍ਟ ਪੂਰ੍ਵ ਵ੍ਯਸਨਾ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰੀ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਤੇਨ ਦੁਹ੍ਖੇਨ ਰੁਦਤੀ ਨ ਏਵ ਮਾਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਤ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੮-
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਰੋਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਿਆ।
ਉਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ । ਮੁਮੋਚ ਸਹਸਾ ਬਾष੍ਪਮ੍ ਮਾਮ੍ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਾ ॥੨-੫੮-
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਲੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸੂਹਾਂ ਵਗਾ ਬੈਠੀ।