ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਚ ਵਚਃ ਤੇषਾਮ੍ ਬृਨ੍ਦਮ੍ ਬृਨ੍ਦਮ੍ ਚ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ । ਹਤਾਃ ਸ੍ਮ ਖਲੁ ਯੇ ਨ ਇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮੈਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।'
ਦਾਨ ਯਜ੍ਞ ਵਿਵਾਹੇषੁ ਸਮਾਜੇषੁ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ । ਨ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਪੁਨਰ੍ ਜਾਤੁ ਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਾ ॥੨-੫੭-
'ਦਾਨ, ਯਜ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ।'
ਕਿਮ੍ ਸਮਰ੍ਥਮ੍ ਜਨਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਕਿਮ੍ ਸੁਖ ਆਵਹਮ੍ । ਇਤਿ ਰਾਮੇਣ ਨਗਰਮ੍ ਪਿਤृਵਤ੍ ਪਰਿਪਾਲਿਤਮ੍ ॥੨-੫੭-
'ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ? ਕੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕੀ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ?' — ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।
ਵਾਤ ਅਯਨ ਗਤਾਨਾਮ੍ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਨ੍ਤਰ ਆਪਣਮ੍ । ਰਾਮ ਸ਼ੋਕ ਅਭਿਤਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਉਸ ਨੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੋਣੀ ਸੁਣੀ।
ਸ ਰਾਜ ਮਾਰ੍ਗ ਮਧ੍ਯੇਨ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਿਹਿਤ ਆਨਨਃ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਤਤ੍ ਏਵ ਉਪਯਯੌ ਗृਹਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਸੋ ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਰਥਾਤ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਰਾਜ ਵੇਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚ । ਕਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਮਹਾ ਜਨ ਸਮਾਕੁਲਾਃ ॥੨-੫੭-
ਉਹ ਰਥ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਰਿਆ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸੱਤ ਅੰਗਣੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਹਰ੍ਮ੍ਯੈਰ੍ਵਿਮਾਨੈਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਥ ਸਮਾਗਤਮ੍ । ਹਾਹਾਕਾਰਕृਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥੨-੫੭-
ਹਵੈਲੀ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਰੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਝਲਕ ਲਈ ਤਰਸਦੀਆਂ ਉਪਰੋਂ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਆਯਤੈਰ੍ਵਿਮਲੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰੈਰਸ਼੍ਰੁਵੇਗਪਰਿਪ੍ਲੁਤੈਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਵੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਰ੍ਤਤਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਯਃ ॥੨-੫੭-
ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਸਾਫ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਤਃ ਦਸ਼ਰਥ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇਭ੍ਯਃ ਤਤਃ ਤਤਃ । ਰਾਮ ਸ਼ੋਕ ਅਭਿਤਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਮਨ੍ਦਮ੍ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਜਲ੍ਪਿਤਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣੀ।
ਸਹ ਰਾਮੇਣ ਨਿਰ੍ਯਾਤਃ ਵਿਨਾ ਰਾਮਮ੍ ਇਹ ਆਗਤਃ । ਸੂਤਃ ਕਿਮ੍ ਨਾਮ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤੀਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ॥੨-੫੭-
ਰਾਮ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੁਣ ਬਿਨਾ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕੀ ਆਖੇਗਾ?
ਯਥਾ ਚ ਮਨ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਜੀਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਨ ਸੁਕਰਮ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਆਚ੍ਚਿਦ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਯਾਤੇ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਜੀਵਤਿ ॥੨-੫੭-
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੀਣਾ ਵਾਕਈ ਔਖਾ ਹੈ, ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯ ਰੂਪਮ੍ ਤੁ ਤਤ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍ ਨਿਸ਼ਾਮਯਨ੍ । ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਵਿਵੇਸ਼ ਸਹਸਾ ਗृਹਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਅष੍ਟਮੀਮ੍ ਕਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਦੀਨਮ੍ ਆਤੁਲਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕ ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ ਗृਹੇ ॥੨-੫੭-
ਉਹ ਅਠਵੀਂ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਮ ਵਿਚ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਘਰ ਵਿਚ ਪੀਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਤਮ੍ ਆਸੀਨਮ੍ ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਰਾਮ ਵਚਨਮ੍ ਯਥਾ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥੨-੫੭-
ਉਹ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਠੀਕ ਠੀਕ ਸੁਣਾਇਆ।
ਸ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤ ਚੇਤਨਃ । ਮੂਰ੍ਚਿਤਃ ਨ੍ਯਪਤਤ੍ ਭੂਮੌ ਰਾਮ ਸ਼ੋਕ ਅਭਿਪੀਡਿਤਃ ॥੨-੫੭-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਰਾਮ ਦੇ ਗਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤਃ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰਮ੍ ਆਵਿਦ੍ਧਮ੍ ਮੂਰ੍ਚਿਤੇ ਪृਥਿਵੀ ਪਤੌ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਬਾਹੂ ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਨृਪਤੌ ਪਤਿਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥੨-੫੭-
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਮਿਤ੍ਰਯਾ ਤੁ ਸਹਿਤਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਪਤਿਤਮ੍ ਪਤਿਮ੍ । ਉਤ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਦਾ ਵਚਨਮ੍ ਚ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੭-
ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਇਮਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾ ਭਾਗ ਦੂਤਮ੍ ਦੁष੍ਕਰ ਕਾਰਿਣਃ । ਵਨ ਵਾਸਾਤ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾषਸੇ ॥੨-੫੭-
ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਣ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?
ਅਦ੍ਯ ਇਮਮ੍ ਅਨਯਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਪਤ੍ਰਪਸਿ ਰਾਘਵ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਸੁਕृਤਮ੍ ਤੇ ਅਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਕੇ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਹਾਯਤਾ ॥੨-੫੭-
ਅੱਜ ਇਹ ਅਨਿਆਇ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਉੱਠ, ਤੇਰਾ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਦੇਵ ਯਸ੍ਯਾ ਭਯਾਤ੍ ਰਾਮਮ੍ ਨ ਅਨੁਪृਚ੍ਚਸਿ ਸਾਰਥਿਮ੍ । ਨ ਇਹ ਤਿष੍ਠਤਿ ਕੈਕੇਯੀ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾष੍ਯਤਾਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ? ਇੱਥੇ ਕੈਕੇਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ।
ਸਾ ਤਥਾ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾ ਰਾਜਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ੋਕ ਲਾਲਸਾ । ਧਰਣ੍ਯਾਮ੍ ਨਿਪਪਾਤ ਆਸ਼ੁ ਬਾष੍ਪ ਵਿਪ੍ਲੁਤ ਭਾषਿਣੀ ॥੨-੫੭-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਜੂ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ।
ਏਵਮ੍ ਵਿਲਪਤੀਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਪਤਿਤਾਮ੍ ਭੁਵਿ । ਪਤਿਮ੍ ਚ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍ ਰੁਰੁਦੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥੨-੫੭-
ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਤਤਃ ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਰ ਨਾਦਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵृਦ੍ਧਾਃ ਤਰੁਣਾਃ ਚ ਮਾਨਵਾਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਰੁਰੁਦੁਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਪੁਰਮ੍ ਤਦਾ ਆਸੀਤ੍ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਸਮ੍ਕੁਲਮ੍ ॥੨-੫੭-
ਫਿਰ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੜ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
thumb|ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਤਃ ਯਦਾ ਰਾਜਾ ਮੋਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਃ ਪੁਨਃ । ਥਾਜੁਹਾਵ ਤਮ੍ ਸੂਤਮ੍ ਰਾਮ ਵृਤ੍ਤ ਅਨ੍ਤ ਕਾਰਣਾਤ੍ ॥੨-੫੮-
ਜਦ ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਉਹ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਤਦਾ ਸੂਤੋ ਮਹਾਰਾਜ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰੁਪਸ੍ਥਿਤਃ। ਰਾਮਮੇਵ ਅਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਂ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਫਿਰ ਸਾਰਥੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਰਾਮ ਲਈ ਦੁਖੀ, ਗਮ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵृਦ੍ਧਮ੍ ਪਰਮ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ ਨਵ ਗ੍ਰਹਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਮ੍ । ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਮ੍ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਕੁਨ੍ਜਰਮ੍ ॥੨-੫੮-
ਉਹ ਨੇ ਵੱਡੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਨਵੇਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਆਹ ਭਰਦੇ ਤੇ ਸੋਚਦੇ, ਬੇਚੈਨ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ।
ਰਾਜਾ ਤੁ ਰਜਸਾ ਸੂਤਮ੍ ਧ੍ਵਸ੍ਤ ਅਙ੍ਗਮ੍ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ਼੍ਰੁ ਪੂਰ੍ਣ ਮੁਖਮ੍ ਦੀਨਮ੍ ਉਵਾਚ ਪਰਮ ਆਰ੍ਤਵਤ੍ ॥੨-੫੮-
ਰਾਜਾ ਨੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਕ੍ਵ ਨੁ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਵृਕ੍ਸ਼ ਮੂਲਮ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸੋ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਸੁਖਿਤਃ ਸੂਤ ਕਿਮ੍ ਅਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੫੮-
ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸੇਗਾ? ਸੂਤ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਖਾਏਗਾ?
ਦੁਃਖਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤੋ ਦੁਃਖਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰ ਸ਼ਯਨੋਚਿਤਃ । ਭੂਮਿ ਪਾਲ ਆਤ੍ਮਜੋ ਭੂਮੌ ਸ਼ੇਤੇ ਕਥਮ੍ ਅਨਾਥਵਤ੍ ॥੨-੫੮-
ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਆਦੀ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੇਜ 'ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਸੌਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?