ਸਮਭੂਮਿਤਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤੇ । ਪੁਣ੍ਯੇ ਰਮ੍ਸ੍ਯਾਮਹੇ ਤਾਤ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਕਾਨਨੇ ॥੨-੫੬-
ਇਸ ਸੁਹਣੀ, ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਪਿਆਰੇ।
ਤਤਃ ਤੌ ਪਾਦ ਚਾਰੇਣ ਗਚ੍ਚਨ੍ਤੌ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਰਮ੍ਯਮ੍ ਆਸੇਦਤੁਃ ਸ਼ੈਲਮ੍ ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਮ੍ ਮਨੋ ਰਮਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਸੀ।
ਤਮ੍ ਤੁ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਨਾਨਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਗਣ ਆਯੁਤਮ੍ । ਬਹੁਮੂਲਫਲਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਸਰਸੋਦਕਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਮਨੋਜ੍Jਨੋऽਯਮ੍ ਤਿਰਿਃ ਸੌਮ੍ਯ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਯਤਹ੍ । ਬਹੁਮੂਲਫਲੋ ਰਮ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਜੀਵਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਸੁਹਣੀ ਕੰਢ, ਪਿਆਰੇ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੀਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਮਨਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯੇ । ਅਯਮ੍ ਵਾਸੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਸੌਮ੍ਯ ਰਮੇਮਹਿ ॥੨-੫੬-
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰੀਲੇ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਉ, ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੀਏ।
ਇਤਿ ਸੀਤਾ ਚ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਅਭਿਗਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿ ਮਭਿਵਾਦਯਨ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਏ ਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਾਨ੍ਮਹਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਆਸ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਚੋਵਾਚ ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਤੁ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ ॥੨-੫੬-
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਲਕਮਣਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ । ਸਮ੍ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯ ਮਾਤ੍ਮਾਨਮृष੍ਯੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਆਨਯ ਦਾਰੂਣਿ ਦृਢਾਨਿ ਚ ਵਰਾਣਿ ਚ । ਕੁਰੁष੍ਵ ਆਵਸਥਮ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਵਾਸੇ ਮੇ ਅਭਿਰਤਮ੍ ਮਨਃ ॥੨-੫੬-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚੰਗਾ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਹਿਣ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਸ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਓ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ । ਆਜਹਾਰ ਤਤਃ ਚਕ੍ਰੇ ਪਰ੍ਣ ਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਅਰਿਮ੍ ਦਮ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਿਆਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤਾਮ੍ ਨਿष੍ਠਤਾਮ੍ ਬਦ੍ਧਕਟਾਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਮਾਣਮ੍ ਏਕ ਅਗ੍ਰਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਦੇਖੀ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਐਣੇਯਮ੍ ਮਾਮ੍ਸਮ੍ ਆਹृਤ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਵ੍ਯਮ੍ ਵਾਸ੍ਤੁਸ਼ਮਨਮ੍ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਚਿਰਜੀਵਭਿਃ ॥੨-੫੬-
ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਆਉ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ 'ਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ; ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸ ਦੀ ਰੀਤ ਅਰਥਾਤ ਵਾਸਤੁ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮृਗਮ੍ ਹਤ੍ਵਾऽऽਨਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਹ ਸ਼ੁਭੇਕ੍ਸ਼ਣਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੋ ਹਿ ਵਿਧਿਰ੍ਦਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰ ॥੨-੫੬-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਯਾਦ ਰੱਖ।
ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਚਨ ਮਾਜ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ । ਚਕਾਰ ਸ ਯਥੋਕ੍ਤਮ੍ ਚ ਤਮ੍ ਰਾਮਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਖੀ ਗੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਇਣੇਯਮ੍ ਸ਼੍ਰਪਯਸ੍ਵੈਤਚ੍ਚ੍ਚਾਲਾਮ੍ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਮਹੇ ਵਯਮ੍ । ਤ੍ਵਰਸੌਮ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋऽਯਮ੍ ਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸੋऽਪ੍ਯਯਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੇਜ਼ੀ ਕਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਛੇਤੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਪੱਕਾ ਲੰਘਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਕृष੍ਣ ਮृਗਮ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਮੇਧ੍ਯਮ੍ ਪਤਾਪਵਾਨ੍ । ਅਥ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਜਾਤ ਵੇਦਸਿ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮ੍ ਤੁ ਪਕ੍ਵਮ੍ ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਨਿष੍ਟਪ੍ਤਮ੍ ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ ਅਥ ਰਾਘਵਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਿਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਗਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਯਮ੍ ਕृष੍ਣਃ ਸਮਾਪ੍ਤ ਅਨ੍ਗਃ ਸ਼ृਤਃ ਕृष੍ਣ ਮृਗੋ ਯਥਾ । ਦੇਵਤਾ ਦੇਵ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ ਯਜਸ੍ਵ ਕੁਸ਼ਲੋ ਹਿ ਅਸਿ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।
ਰਾਮਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨਿਯਤਃ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਜਪ੍ਯ ਕੋਵਿਦਃ । ਸਮ੍ਗ੍ਰਹੇਣਾਕਰੋਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਸਤ੍ਰਾਵਸਾਨਿਕਾਨ੍ ॥੨-੫੬-
ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਗਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਵੇਸ਼ਾਵਸਥਮ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਬਭੂਵ ਚ ਮਨੋਹ੍ਲਾਦੋ ਰਾਮਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ ॥੨-੫੬-
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਣਮਾਪੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਬਲਿਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੌਦ੍ਰਮ੍ ਵੈष੍ਣਵਮੇਵ ਚ । ਵਾਸ੍ਤੁਸਮ੍ਸ਼ਮਨੀਯਾਨਿ ਮਙ੍ਗLਆਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ ॥੨-੫੬-
ਉਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਭੇਟ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੀਤਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਜਪਮ੍ ਚ ਨ੍ਯਾਯਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਮ੍ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਪਾਪ ਸਮ੍ਸ਼ਮਨਮ੍ ਰਾਮਃ ਚਕਾਰ ਬਲਿਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਮੰਤ੍ਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ।
ਵੇਦਿਸ੍ਥਲਵਿਧਾਨਾਨਿ ਚੈਤ੍ਯਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ । ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯਾਨੁਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੫੬-
ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਵੇਦੀਆਂ, ਧਰਮਸਥਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਵਨ੍ਯੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਃ ਫਲੈਰ੍ਮੂਲੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰ੍ਮਾਮ੍ਸੈਰ੍ਯਥਾਵਿਧਿ । ਅਦ੍ਭਰ੍ਜਪੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦੋਕ੍ਤੈ ਰ੍ਧਰ੍ਭੈਸ਼੍ਚ ਸਸਮਿਤ੍ਕੁਸ਼ੈਃ ॥੨-੫੬-
ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਰ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਤੇ ਸਮਿਤ ਕੁਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ।
ਤੌ ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਰਾਘਵੌ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਤਦਾ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਃ ਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਸੁਸ਼ੁਭਾਮ੍ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੌ ॥੨-੫੬-
ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਗਏ।
ਤਾਮ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ ਪਰ੍ਣਚ੍ ਚਦਨਾਮ੍ ਮਨੋਜ੍ਞਾਮ੍ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮ੍ ਸੁਕृਤਾਮ੍ ਨਿਵਾਤਾਮ੍ । ਵਾਸਾਯ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸਮੇਤਾਃ । ਸਭਾਮ੍ ਯਥਾ ਦੇਵ ਗਣਾਃ ਸੁਧਰ੍ਮਾਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਤ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਬਣੀ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਝੋਪੜੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਣ ਲਈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੇਕ ਨਾਨਾ ਮृਗ ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਸਮ੍ਕੁਲੇ । ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਪੁष੍ਪ ਸ੍ਤਬਲੈਃ ਦ੍ਰੁਮੈਃ ਯੁਤੇ । ਵਨ ਉਤ੍ਤਮੇ ਵ੍ਯਾਲ ਮृਗ ਅਨੁਨਾਦਿਤੇ । ਤਥਾ ਵਿਜਹ੍ਰੁਃ ਸੁਸੁਖਮ੍ ਜਿਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ॥੨-੫੬-
ਉਸ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਨ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੇ।
ਸੁਰਮ੍ਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਮ੍ । ਨਦੀਮ੍ ਚ ਤਾਮ੍ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀਮ੍ ਸੁਤੀਰ੍ਥਾਮ੍ । ਨਨਨ੍ਦ ਹृष੍ਟਃ ਮृਗ ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਜੁष੍ਟਾਮ੍ । ਜਹੌ ਚ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਪੁਰ ਵਿਪ੍ਰਵਾਸਾਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਰੰਗੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਨ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ, ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
thumb|ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।
ਕਥਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚਿਰਮ੍ ਸਹ । ਰਾਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਕੂਲਸ੍ਥੇ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵ ਗृਹਮ੍ ਗੁਹਃ ॥੨-੫੭-
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।