ਅਥ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮ੍ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮ੍ ਅਵਸੁਪ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪ੍ਰਬੋਧਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ਨੈਃ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਰਘੁ ਨਨ੍ਦਨਃ ॥੨-੫੬-
ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਲੇ ਸੁੱਤਾ ਸੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸ਼ृਣੁ ਵਨ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਵਲ੍ਗੁ ਵ੍ਯਾਹਰਤਾਮ੍ ਸ੍ਵਨਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮਹੇ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਪਰਮ੍ ਤਪ ॥੨-੫੬-
'ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ। ਹੁਣ ਚੱਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ।'
ਸ ਸੁਪ੍ਤਃ ਸਮਯੇ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ । ਜਹੌ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਮ੍ ਚ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮ੍ ਚ ਪਥਿ ਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤਾਪਣ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤੌਤ੍ਥਾਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਜਲਮ੍ । ਪਨ੍ਥਾਨਮ੍ ऋषਿਣਾ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਮ੍ ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਸ੍ਯ ਤਮ੍ ਯਯੁਃ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਉਠੇ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹਿਆ, ਤੇ ਰਿਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ ਲੈ ਕੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਤਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਕਾਲੇ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ । ਸੀਤਾਮ੍ ਕਮਲ ਪਤ੍ਰ ਅਕ੍ਸ਼ੀਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ:
ਆਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ ਇਵ ਵੈਦੇਹਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ ਨਗਾਨ੍ । ਸ੍ਵੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਕਿਮ੍ਸ਼ੁਕਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਲਿਨਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਤ੍ਯਯੇ ॥੨-੫੬-
'ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ।'
ਪਸ਼੍ਯ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ ਫੁਲ੍ਲਾਨ੍ ਨਰੈਃ ਅਨੁਪਸੇਵਿਤਾਨ੍ । ਫਲ ਪਤ੍ਰੈਃ ਅਵਨਤਾਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾ ਛੁਏ ਹੋਏ, ਫਲ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਜੀਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਸ਼੍ਯ ਦ੍ਰੋਣ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਮਧੂਨਿ ਮਧੁ ਕਾਰੀਭਿਃ ਸਮ੍ਭृਤਾਨਿ ਨਗੇ ਨਗੇ ॥੨-੫੬-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਹਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਟੋਕਰੀਆਂ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਮਧੂ-ਛੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਮਧੂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਏष ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਿ ਨਤ੍ਯੂਹਃ ਤਮ੍ ਸ਼ਿਖੀ ਪ੍ਰਤਿਕੂਜਤਿ । ਰਮਣੀਯੇ ਵਨ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪੁष੍ਪ ਸਮ੍ਸ੍ਤਰ ਸਮ੍ਕਟੇ ॥੨-੫੬-
ਇੱਥੇ ਨਤਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਪਸਰੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਤਮ੍ਗ ਯੂਥ ਅਨੁਸृਤਮ੍ ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਸਮ੍ਘ ਅਨੁਨਾਦਿਤਮ੍ । ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਮ੍ ਇਮਮ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧ ਸ਼ਿਖਰਮ੍ ਗਿਰਿਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮਭੂਮਿਤਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤੇ । ਪੁਣ੍ਯੇ ਰਮ੍ਸ੍ਯਾਮਹੇ ਤਾਤ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਕਾਨਨੇ ॥੨-੫੬-
ਇਸ ਸੁਹਣੀ, ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਪਿਆਰੇ।
ਤਤਃ ਤੌ ਪਾਦ ਚਾਰੇਣ ਗਚ੍ਚਨ੍ਤੌ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਰਮ੍ਯਮ੍ ਆਸੇਦਤੁਃ ਸ਼ੈਲਮ੍ ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਮ੍ ਮਨੋ ਰਮਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਸੀ।
ਤਮ੍ ਤੁ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਨਾਨਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿ ਗਣ ਆਯੁਤਮ੍ । ਬਹੁਮੂਲਫਲਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਸਰਸੋਦਕਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਮਨੋਜ੍Jਨੋऽਯਮ੍ ਤਿਰਿਃ ਸੌਮ੍ਯ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਯਤਹ੍ । ਬਹੁਮੂਲਫਲੋ ਰਮ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਜੀਵਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਸੁਹਣੀ ਕੰਢ, ਪਿਆਰੇ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੀਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਮਨਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯੇ । ਅਯਮ੍ ਵਾਸੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਸੌਮ੍ਯ ਰਮੇਮਹਿ ॥੨-੫੬-
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰੀਲੇ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਉ, ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੀਏ।
ਇਤਿ ਸੀਤਾ ਚ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਅਭਿਗਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿ ਮਭਿਵਾਦਯਨ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਏ ਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਾਨ੍ਮਹਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਆਸ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਚੋਵਾਚ ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਤੁ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ ॥੨-੫੬-
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਲਕਮਣਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ । ਸਮ੍ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯ ਮਾਤ੍ਮਾਨਮृष੍ਯੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਆਨਯ ਦਾਰੂਣਿ ਦृਢਾਨਿ ਚ ਵਰਾਣਿ ਚ । ਕੁਰੁष੍ਵ ਆਵਸਥਮ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਵਾਸੇ ਮੇ ਅਭਿਰਤਮ੍ ਮਨਃ ॥੨-੫੬-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚੰਗਾ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਹਿਣ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਸ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਓ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ । ਆਜਹਾਰ ਤਤਃ ਚਕ੍ਰੇ ਪਰ੍ਣ ਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਅਰਿਮ੍ ਦਮ ॥੨-੫੬-
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਿਆਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤਾਮ੍ ਨਿष੍ਠਤਾਮ੍ ਬਦ੍ਧਕਟਾਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਮਾਣਮ੍ ਏਕ ਅਗ੍ਰਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਦੇਖੀ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਐਣੇਯਮ੍ ਮਾਮ੍ਸਮ੍ ਆਹृਤ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਵ੍ਯਮ੍ ਵਾਸ੍ਤੁਸ਼ਮਨਮ੍ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਚਿਰਜੀਵਭਿਃ ॥੨-੫੬-
ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਆਉ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ 'ਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ; ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸ ਦੀ ਰੀਤ ਅਰਥਾਤ ਵਾਸਤੁ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮृਗਮ੍ ਹਤ੍ਵਾऽऽਨਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਹ ਸ਼ੁਭੇਕ੍ਸ਼ਣਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੋ ਹਿ ਵਿਧਿਰ੍ਦਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰ ॥੨-੫੬-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਯਾਦ ਰੱਖ।
ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਚਨ ਮਾਜ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ । ਚਕਾਰ ਸ ਯਥੋਕ੍ਤਮ੍ ਚ ਤਮ੍ ਰਾਮਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਖੀ ਗੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਇਣੇਯਮ੍ ਸ਼੍ਰਪਯਸ੍ਵੈਤਚ੍ਚ੍ਚਾਲਾਮ੍ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਮਹੇ ਵਯਮ੍ । ਤ੍ਵਰਸੌਮ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋऽਯਮ੍ ਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸੋऽਪ੍ਯਯਮ੍ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੇਜ਼ੀ ਕਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਛੇਤੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਪੱਕਾ ਲੰਘਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਕृष੍ਣ ਮृਗਮ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਮੇਧ੍ਯਮ੍ ਪਤਾਪਵਾਨ੍ । ਅਥ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਜਾਤ ਵੇਦਸਿ ॥੨-੫੬-
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮ੍ ਤੁ ਪਕ੍ਵਮ੍ ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਨਿष੍ਟਪ੍ਤਮ੍ ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ ਅਥ ਰਾਘਵਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੬-
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਿਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਗਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਯਮ੍ ਕृष੍ਣਃ ਸਮਾਪ੍ਤ ਅਨ੍ਗਃ ਸ਼ृਤਃ ਕृष੍ਣ ਮृਗੋ ਯਥਾ । ਦੇਵਤਾ ਦੇਵ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ ਯਜਸ੍ਵ ਕੁਸ਼ਲੋ ਹਿ ਅਸਿ ॥੨-੫੬-
ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।
ਰਾਮਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨਿਯਤਃ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਜਪ੍ਯ ਕੋਵਿਦਃ । ਸਮ੍ਗ੍ਰਹੇਣਾਕਰੋਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਸਤ੍ਰਾਵਸਾਨਿਕਾਨ੍ ॥੨-੫੬-
ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਗਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਵੇਸ਼ਾਵਸਥਮ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਬਭੂਵ ਚ ਮਨੋਹ੍ਲਾਦੋ ਰਾਮਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ ॥੨-੫੬-
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਣਮਾਪੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।