ਤਤ੍ਰ ਯੂਯਮ੍ ਪ੍ਲਵਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਰਤਾਂਸ਼ੁਮਤੀਂ ਨਦੀਮ੍ । ਤਤੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ ਹਰਿਤਚ੍ਛਦਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਬੇੜਾ ਬਣਾਕੇ ਚਮਕਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਪਹੁੰਚੋ।
ਵਿਵृਦ੍ਧਮ੍ ਬਹੁਭਿਰ੍ਵऋਕ੍ਸ਼ੈਹ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਮ੍ ਸਿਦ੍ਧੋਪਸੇਵਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮੈ ਸੀਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤਾਸ਼ਿषਃ ਸ਼ਿਵਾਃ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਬੋਹੜ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾ ਹੋਇਆ, ਗੂੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਦुआਵਾਂ ਮੰਗੇ।
ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੁ ਤਮ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਵਸੇਦ੍ਵਾਤਿਕ੍ਰਮੇਤ ਵਾ । ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਨੀਲਮ੍ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਕਾਨਨਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਰੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਠਹਿਰੋ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੋ; ਫਿਰ, ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਜਾਂ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨੀਲਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖੋਗੇ।
ਪਲਾਸ਼ਬਦਰੀਮਿਸ਼੍ਰਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਵਮ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਯਾਮੁਨੈਃ । ਸ ਪਨ੍ਥਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਗਤਃ ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਮਯਾ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਰਸਤਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਪਲਾਸ਼ ਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬੰਸਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਰਮ੍ਯੇ ਮਾਰ੍ਦਵਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਨਦਾਵੈਰ੍ਵਿਪਰ੍ਜਿਤਃ । ਇਤਿ ਪਨ੍ਥਾਨਮਾਵੇਦ੍ਯ ਮਹਰ੍षਃ ਸ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਰਸਤਾ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਮੇਣ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਤਃ । ਉਪਾਵृਤ੍ਤੇ ਮੁਨੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੫-
ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕृਤਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮੁਨਿਰ੍ਯਨ੍ਨੋऽਨੁਕਮ੍ਪਤੇ । ਇਤਿ ਤੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨੌ ॥੨-੫੫-
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ, ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸੀਤਾਮੇਵਾਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾLਇਨ੍ਦੀਮ੍ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਨਦੀਮ੍ । ਅਥਾ ਸਾਦ੍ਯ ਤੁ ਕਾLਇਨ੍ਦੀਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਵਹਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤੌ ਕਾष੍ਠਸਮ੍ਘਾਤਮਥੋ ਚਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤੁ ਮਹਾਪ੍ਲਵਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਗੱਛ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਬੇੜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼ੁष੍ਕੈਰ੍ਵਮ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮੁLਈਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਵृਤਮ੍ । ਤਤੋ ਵੇਤਸਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਬੂਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਬੇੜਾ ਸੁੱਕੇ ਬੰਸਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ। ਫਿਰ, ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਵੈਤਸ ਤੇ ਜਾਮੁਨ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਚਕਾਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾਯਾਃ ਸੁਖਮਾਸਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਿਯਮਿਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਮ੍ ਰਾਮੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟ ਕੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦਾਸਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬੈਠਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ।
ਈष੍ਤ੍ਸਨ੍ਕਹ੍ਹਨਾਬਾਨ੍ ਤਾਨਗ੍ਤਾਰਿਓਅਤਤ੍ ਪ੍ਲਵਮ੍ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਵਸਨੇ ਚੂष੍ਣਾਨਿ ਚ ॥੨-੫੫-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇੜੇ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਰਮ ਚਾਦਰਾਂ ਰੱਖੀਆਂ।
ਪ੍ਲਵੇ ਕਠਿਨਕਾਜਮ੍ ਚ ਰਾਮਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਹਾਯੁਧੈਃ । ਆਰੋਪ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਸੀਤਾਮ੍ ਸਮ੍ਘਾਟਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਤੌ ॥੨-੫੫-
ਬੇੜੇ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਤੂਣੀ ਵੀ ਰੱਖੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਬੇੜਾ ਫੜ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਤੇਰਤੁਰ੍ਯ ਤ੍ਤੌ ਵੀਰੌ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜੌ । ਕਾLਇਨ੍ਦੀਮਧ੍ਯਮਾਯਾਤਾ ਸੀਤਾ ਤ੍ਵੇਨਾਮਵਨ੍ਦਤ ॥੨-੫੫-
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦਸਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰਲੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਤਰਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪਾਰ੍ਯੇਨ੍ਮੇ ਪਤਿਰ੍ਵਤਮ੍ । ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਗੋਨਹਸ੍ਰੇਣ ਸੁਰਾਘਟਸ਼ਤੇਨ ਚ ॥੨-੫੫-
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਵਚਨ ਸਦਾ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਮਟਕਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜਾਂਗੇ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਰਾਮੇ ਪੁਰੀਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪਾਲਿਤਾਮ੍ । ਕਾLਇਨ੍ਦੀਮਥ ਸੀਤਾ ਤੁ ਯਾਚਮਾਨਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥੨-੫੫-
ਹੇ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਇੱਖਵਾਕੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਉਂ ਸੀਤਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤੀਰਮੇਵਾਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ । ਤਤਃ ਪ੍ਲਵੇਨਾਮ੍ਸ਼ੁਮਤੀਮ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮੂਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨੀਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਸੀਤਾ—ਫਿਰ, ਬੇੜੇ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਦੀ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰੀ।
ਤੀਰਜੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮ੍ਤੇਰੁਰ੍ਯਮੁਨਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਤੇ ਤੀਰ੍ਣਾਃ ਪ੍ਲਵਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਯ ਯਮੁਨਾਵਨਾਤ੍ ॥੨-੫੫-
ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ, ਬੇੜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼੍ਯਾਮਮ੍ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਾਸੇਦੁਃ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ਹਰਿਤਚ੍ਛਦਮ੍ । ਨ੍ਯ੍ਗ੍ਰੋਧਮ੍ ਤਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਵੈਦੇਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਕਾਲੀ ਬੋਹੜ ਦੇ ਠੰਡੇ ਤੇ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਸ ਬੋਹੜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਨਮਸ੍ਤੇऽਨ੍ਤੁ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ ਪਾਰਯੇਨ੍ਮੇ ਪਤਿਰ੍ਵਤਮ੍ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਚੈਵ ਪਸ਼੍ਯੇਯਮ੍ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਮੇਰਾ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
ਇਤਿ ਸੀਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਗਚ੍ਛਦ੍ਵਨਸ੍ਪਤਿਮ੍ । ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਤਤਃ ਸੀਤਾਮਾਯਾਚਨ੍ਤੀਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਰਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ—
ਦਯਿਤਾਮ੍ ਚ ਵਿਧੇਯਮ੍ ਚ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸੀਤਾਮਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਮਗ੍ਰਤੋ ਭਰਤਾਨੁਜ ॥੨-੫੫-
ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਫਰਜ਼ਦਾਰ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ।'
ਪृष੍ਠਤੋऽਹਮ੍ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਾਯੁਧੋ ਦ੍ਵਿਪਦਾਮ੍ ਵਰ । ਯਦ੍ਯਤ੍ਫਲਮ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਪੁष੍ਪਮ੍ ਵਾ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥੨-੫੫-
'ਮੈਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜੋ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚਾਹੇ—'
ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਰਮਤੇ ਮਨਃ । ਗਚ੍ਚਤੋਸ੍ਤੁ ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਬਭੂਵ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥੨-੫੫-
'—ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ।' ਜਦ ਉਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ।
ਮਾਤਙ੍ਗਯੋਰ੍ਮਦ੍ਯਗਤਾ ਸ਼ੁਭਾ ਨਾਗਵਧੂਰਿਵ । ਏਕੈਕਮ੍ ਪਾਦਪਮ੍ ਗੁਲ੍ਮਮ੍ ਲਤਾਮ੍ ਵਾ ਪੁष੍ਪਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ, ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ, ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਹੋਈ।
ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਾਮ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਰਾਮਮ੍ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਾऽਬਲਾ । ਰਮਣੀਯਾਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਾਨ੍ ਪਾਦਪਾਨ੍ ਕੁਸੁਮੋਤ੍ਕਟਾਨ੍ ॥੨-੫੫-
ਕਈ ਸੋਹਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ, ਨਰਮ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸੀਤਾਵਚਨਸਮ੍ਰਬ੍ਦ ਅਨਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਾਲੁਕਜਲਾਮ੍ ਹਸਸਾਰਸਨਾਦਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੫-
ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਰੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਹੰਸਾਂ-ਕਰਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰੇਮੇ ਜਨਕਰਾਜਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੁਤਾ ਨਦੀਮ੍ । ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਨੌ ॥੨-੫੫-
ਉਥੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੋਸ ਜਿੰਨਾ ਹੋਰ ਚੱਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—
ਬਹੂਨ੍ਮੇਧ੍ਯਾਨ੍ ਮृਗਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਚੇਰਤੁਰ੍ਯਮੁਨਾਵਨੇ । ਵਿਹृਤ੍ਯ ਤੇ ਬਰ੍ਹਿਣਪੂਗਨਾਦਿਤੇ । ਸ਼ੁਭੇ ਵਨੇ ਵਾਨਰਵਾਰਣਾਯੁਤੇ । ਸਮਮ੍ ਨਦੀਵਪ੍ਰਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਨਿਵਾਸਮਾਜਗ੍ਮੁ ਰਦੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ॥੨-੫੫-
ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੇਡ ਕੇ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਏ।
thumb|षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਛਪਣਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਚਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।