ਅਧਰ੍ਮ ਭਯ ਭੀਤਃ ਚ ਪਰ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚ ਅਨਘ । ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਨ ਅਦ੍ਯ ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਭਿषੇਚਯੇ ॥੨-੫੩-
ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।
ਏਤਤ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚ ਕਰੁਣਮ੍ ਵਿਲਪ੍ਯ ਵਿਜਨੇ ਬਹੁ । ਅਸ਼੍ਰੁ ਪੂਰ੍ਣ ਮੁਖੋ ਰਾਮਃ ਨਿਸ਼ਿ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਉਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥੨-੫੩-
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਗੱਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਰੋ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਵਿਲਪ੍ਯ ਉਪਰਤਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਗਤ ਅਰ੍ਚਿषਮ੍ ਇਵ ਅਨਲਮ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਤ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ॥੨-੫੩-
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਰੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਲੌ ਮਿਟ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਪੁਰੀ ਰਾਮਾਯੋਧ੍ਯਾ ਯੁਧਿਨਾਮ੍ ਵਰ । ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਤ੍ਵਯਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਗਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੫੩-
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
ਨ ਏਤਤ੍ ਔਪਯਿਕਮ੍ ਰਾਮ ਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ । ਵਿषਾਦਯਸਿ ਸੀਤਾਮ੍ ਚ ਮਾਮ੍ ਚੈਵ ਪੁਰੁष ऋषਭ ॥੨-੫੩-
ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।
ਨ ਚ ਸੀਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਨ ਚ ਅਹਮ੍ ਅਪਿ ਰਾਘਵ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਜੀਵਾਵੋ ਜਲਾਨ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਵ੍ ਇਵ ਉਦ੍ਧृਤੌ ॥੨-੫੩-
ਨਾ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਨਾ ਮੈਂ, ਰਾਘਵ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀਆਂ।
ਨ ਹਿ ਤਾਤਮ੍ ਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਪਰਮ੍ ਤਪ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚੇਯਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਅਹਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍ ਵਾ ਅਪਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਖਾਸੀਨੇ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾਮ੍ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੇ ਸੁਕृਤਾਮ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮ੍ ਭੇਜਾਤੇ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲੌ ॥੨-੫੩-
ਉਹ ਦੋ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਨਿਆਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮ ਪੁष੍ਕਲਮ੍ ਵਚੋ । ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚ ਏਵਮ੍ ਵਨ ਵਾਸਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍ । ਸਮਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਿਦਧੇ ਪਰਮ੍ ਤਪਃ । ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਸੁਚਿਰਾਯ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੫੩-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਰਮ ਤੇ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ ਤਦਾ । ਮਹਾਬਲੌ ਰਾਘਵਵਮ੍ਸ਼ਵਰ੍ਧਨੌ । ਨ ਤੌ ਭਯਮ੍ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮਭ੍ਯੁਪੇਯਤੁ । ਰ੍ਯਥੈਵ ਸਿਮ੍ਹੌ ਗਿਰਿਸਾਨੁਗੋਚਰੌ ॥੨-੫੩-
ਉਸ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਫਿਕਰ ਰਹੇ।
thumb|ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਵੀਂ ਸੱਤ ਚੈਪਟਰ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।
ਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾ ਵृਕ੍ਸ਼ੌषਿਤ੍ਵਾ ਰਜਨੀਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਵਿਮਲੇ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ॥੨-੫੪-
ਉਹ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਰਾਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਜਦ ਸਾਫ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਉਹ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ।
ਯਤ੍ਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗਨ੍ਗਾ ਯਮੁਨਾਮ੍ ਅਭਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਮ੍ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਉਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਸੁਮਹਦ੍ ਵਨਮ੍ ॥੨-੫੪-
ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤੇ ਭੂਮਿਮ੍ ਆਗਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਮਃ ਚ ਅਪਿ ਮਨੋ ਰਮਾਨ੍ । ਅਦृष੍ਟ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ ॥੨-੫੪-
ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਗਏ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ।
ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਗਚ੍ਚਨ੍ ਸ ਪਸ਼੍ਯਮਃ ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤ ਮਾਤ੍ਰੇ ਦਿਵਸੇ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੪-
ਜਦ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਿਨ ਮੁਕਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਪ੍ਰਯਾਗਮ੍ ਅਭਿਤਃ ਪਸ਼੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਧੂਮਮ੍ ਉਨ੍ਨਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ ਭਗਵਤਃ ਕੇਤੁਮ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਸਮ੍ਨਿਹਿਤਃ ਮੁਨਿਃ ॥੨-੫੪-
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਧੂੰਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮ ਸਮ੍ਭੇਦਮ੍ ਗਨ੍ਗਾ ਯਮੁਨਯੋਃ ਵਯਮ੍ । ਤਥਾ ਹਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬ੍ਦੋ ਵਾਰਿਣਾ ਵਾਰਿ ਘਟ੍ਟਿਤਃ ॥੨-੫੪-
ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦਾਰੂਣਿ ਪਰਿਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਵਨਜੈਃ ਉਪਜੀਵਿਭਿਃ । ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਚ ਏਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵਿਧਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥੨-੫੪-
ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਧਨ੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਸੁਖਮ੍ ਗਤ੍ਵਾ ਲਮ੍ਬਮਾਨੇ ਦਿਵਾ ਕਰੇ । ਗਨ੍ਗਾ ਯਮੁਨਯੋਹ੍ ਸਮ੍ਧੌ ਪ੍ਰਾਪਤੁਰ੍ ਨਿਲਯਮ੍ ਮੁਨੇਃ ॥੨-੫੪-
ਉਹ ਦੋ ਧਨੁਧਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਦਿਨ ਢਲਣ ਲੱਗਾ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਰਾਮਃ ਤੁ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ ਮृਗ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮ੍ ਉਪਾਗਮਤ੍ ॥੨-੫੪-
ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਿਰਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਤਤਃ ਤੁ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । ਸੀਤਯਾ ਅਨੁਗਤੌ ਵੀਰੌ ਦੂਰਾਤ੍ ਏਵ ਅਵਤਸ੍ਥਤੁਃ ॥੨-੫੪-
ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋ ਵੀਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਰੋਂ ਖੜੇ ਰਹੇ।
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮृषਿਮ੍ ਸ਼ਿष੍ਯਗਣੈਰ੍ਵऋਤਮ੍ । ਸਮ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਮੇਕਾਗ੍ਰਮ੍ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਮ੍ ॥੨-੫੪-
ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਹੁਤ ਅਗ੍ਨਿ ਹੋਤ੍ਰਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਏਵ ਮਹਾ ਭਾਗਮ੍ ਕृਤ ਅਨ੍ਜਲਿਃ । ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਸੀਤਯਾ ਚ ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ॥੨-੫੪-
ਰਾਮ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਹੋਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ ਚ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਪੁਤ੍ਰੌ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਆਵਾਮ੍ ਭਗਵਨ੍ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ॥੨-੫੪-
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚਿਆ ਦਿੱਤਾ: 'ਭਗਵਨ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।'
ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਮ ਇਯਮ੍ ਵੈਦੇਹੀ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਜਨਕ ਆਤ੍ਮਜਾ । ਮਾਮ੍ ਚ ਅਨੁਯਾਤਾ ਵਿਜਨਮ੍ ਤਪੋ ਵਨਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ॥੨-੫੪-
ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪस्या ਲਈ ਆਈ ਹੈ।
ਪਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਮਾਮ੍ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ ਅਨੁਜਃ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਅਯਮ੍ ਅਨ੍ਵਗਮਦ੍ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਨਮ੍ ਏਵ ਦृਢ ਵ੍ਰਤਃ ॥੨-੫੪-
ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਪਿਤ੍ਰਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਵੇष੍ਯਾਮਃ ਤਪੋ ਵਨਮ੍ । ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਆਚਰਿष੍ਯਾਮਃ ਤਤ੍ਰ ਮੂਲ ਫਲ ਅਸ਼ਨਾਃ ॥੨-੫੪-
ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਅਸੀਂ ਤਪस्या ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਪੱਕੜਾਂਗੇ, ਤੇ ਮੂਲ-ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਾਂਗੇ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਉਪਾਨਯਤ ਧਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾ ਗਾਮ੍ ਅਰ੍ਘ੍ਯਮ੍ ਉਦਕਮ੍ ਤਤਃ ॥੨-੫੪-
ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਗਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੀ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਨ੍ਨਰਸਾਨ੍ ਵਨ੍ਯਮੂਲਫਲਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ । ਤੇਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਤਪ੍ਤਤਪਾ ਵਾਸਮ੍ ਚੈਵਾਭ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍ ॥੨-੫੪-
ਤਪस्या ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਮृਗ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ ਆਸੀਨੋ ਮੁਨਿਭਿਃ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਰਾਮਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨ ਆਹ ਤਮ੍ ਮੁਨਿਃ ॥੨-੫੪-
ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।