ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਮਹਾ ਰਾਜੋ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਕृਤ ਕਾਮਾ ਤੁ ਕੈਕੇਯੀ ਤੁष੍ਟਾ ਭਵਿਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ ॥੨-੫੩-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਵਿਚ ਸੌਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਾ ਹਿ ਦੇਵੀ ਮਹਾ ਰਾਜਮ੍ ਕੈਕੇਯੀ ਰਾਜ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ । ਅਪਿ ਨ ਚ੍ਯਾਵਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਕੈਕੇਈ, ਰਾਜ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰੇਗੀ।
ਅਨਾਥਃ ਚੈਵ ਵृਦ੍ਧਃ ਚ ਮਯਾ ਚੈਵ ਵਿਨਾਕृਤਃ । ਕਿਮ੍ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਕਾਮ ਆਤ੍ਮਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਗਤਃ ॥੨-੫੩-
ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
ਇਦਮ੍ ਵ੍ਯਸਨਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਚ ਮਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਕਾਮਏਵ ਅਰ੍ਧ ਧਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਗਰੀਯਾਨ੍ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ॥੨-੫੩-
ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਟਕੀ ਸੋਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋ ਹਿ ਅਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਅਪਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਯਾਃ ਕृਤੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਚਨ੍ਦ ਅਨੁਵਰ੍ਤਿਨਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਤਾਤਃ ਮਾਮ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ॥੨-੫੩-
ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ — ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਸੀ — ਛੱਡ ਗਿਆ।
ਸੁਖੀ ਬਤ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਚ ਭਰਤਃ ਕੇਕਯੀ ਸੁਤਃ । ਮੁਦਿਤਾਨ੍ ਕੋਸਲਾਨ੍ ਏਕੋ ਯੋ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਅਧਿਰਾਜਵਤ੍ ॥੨-੫੩-
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਭਰਤ — ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ — ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲਵੇਗਾ।
ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਖਮ੍ ਏਕਮ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਤਾਤੇ ਚ ਵਯਸਾ ਅਤੀਤੇ ਮਯਿ ਚ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ॥੨-੫੩-
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕੋ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦ ਪਿਤਾ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਰ੍ਥ ਧਰ੍ਮੌ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਃ ਕਾਮਮ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਏਵਮ੍ ਆਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਯਥਾ ॥੨-੫੩-
ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਇਆ।
ਮਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ਰਥ ਅਨ੍ਤਾਯ ਮਮ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਾਯ ਚ । ਕੈਕੇਯੀ ਸੌਮ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਭਰਤਸ੍ਯ ਚ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿ ਕੈਕੇਈ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਣਨ ਲਈ, ਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਈ ਹੈ।
ਅਪਿ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਨ ਕੈਕੇਯੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਮਦ ਮੋਹਿਤਾ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬਾਧੇਤ ਮਤ੍ ਕृਤੇ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰੇ।
ਮਾ ਸ੍ਮ ਮਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਆਵਸੇਤ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਇਤਏਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ; ਤੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ।
ਅਹਮ੍ ਏਕੋ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ । ਅਨਾਥਾਯਾ ਹਿ ਨਾਥਃ ਤ੍ਵਮ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੇ ਜੋ ਮਾਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੀਂ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਕਰ੍ਮਾ ਹਿ ਕੈਕੇਯੀ ਦ੍ਵੇषਾਤ੍ ਅਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮ੍ ਆਚਰੇਤ੍ । ਪਰਿਦਦ੍ਯਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੇ ਭਰਤੇ ਮਮ ਮਾਤਰਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਕੈਕੇਈ, ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਜਾਤਿ ਅਨ੍ਤਰੇ ਕਸ੍ਮਿਮ੍ਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਵਿਯੋਜਿਤਾਃ । ਜਨਨ੍ਯਾ ਮਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤਤ੍ ਅਪਿ ਏਤਤ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਯਾ ਹਿ ਚਿਰ ਪੁष੍ਟੇਨ ਦੁਹ੍ਖ ਸਮ੍ਵਰ੍ਧਿਤੇਨ ਚ । ਵਿਪ੍ਰਾਯੁਜ੍ਯਤ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਫਲ ਕਾਲੇ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਮਾਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਇਨਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾ ਸ੍ਮ ਸੀਮਨ੍ਤਿਨੀ ਕਾਚਿਜ੍ ਜਨਯੇਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਈਦृਸ਼ਮ੍ । ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਯੋ ਅਹਮ੍ ਅਮ੍ਬਾਯਾ ਦਦ੍ਮਿ ਸ਼ੋਕਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਹਿਲਾ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਜਣੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰੇ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ।
ਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਸਾ ਮਤ੍ਤਃ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸਾਰਿਕਾ । ਯਸ੍ਯਾਃ ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਸ਼ੁਕ ਪਾਦਮ੍ ਅਰੇਰ੍ ਦਸ਼ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿ ਮਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪਾਲਤੂ ਸਾਰਿਕਾ ਮੈਨੂੰੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਤੋਤੇ ਦੇ ਪੈਰ ਗਿਣਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੋਚਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਚ ਅਲ੍ਪ ਭਾਗ੍ਯਾਯਾ ਨ ਕਿਮ੍ਚਿਤ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਤਾ । ਪੁਰ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਿਮ੍ ਅਪੁਤ੍ਰਾਯਾ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਅਰਿਮ੍ ਦਮ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ, ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਅਲ੍ਪ ਭਾਗ੍ਯਾ ਹਿ ਮੇ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਰਹਿਤਾ ਮਯਾ । ਸ਼ੇਤੇ ਪਰਮ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾ ਪਤਿਤਾ ਸ਼ੋਕ ਸਾਗਰੇ ॥੨-੫੩-
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਗਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਕੋ ਹਿ ਅਹਮ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਚ ਪृਥਿਵੀਮ੍ ਚ ਅਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਤਰੇਯਮ੍ ਇषੁਭਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਨੁ ਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਸੱਚੀ ਵਿਰਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਅਧਰ੍ਮ ਭਯ ਭੀਤਃ ਚ ਪਰ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚ ਅਨਘ । ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਨ ਅਦ੍ਯ ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਭਿषੇਚਯੇ ॥੨-੫੩-
ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।
ਏਤਤ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚ ਕਰੁਣਮ੍ ਵਿਲਪ੍ਯ ਵਿਜਨੇ ਬਹੁ । ਅਸ਼੍ਰੁ ਪੂਰ੍ਣ ਮੁਖੋ ਰਾਮਃ ਨਿਸ਼ਿ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਉਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥੨-੫੩-
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਗੱਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਰੋ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਵਿਲਪ੍ਯ ਉਪਰਤਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਗਤ ਅਰ੍ਚਿषਮ੍ ਇਵ ਅਨਲਮ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਤ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ॥੨-੫੩-
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਰੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਲੌ ਮਿਟ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਪੁਰੀ ਰਾਮਾਯੋਧ੍ਯਾ ਯੁਧਿਨਾਮ੍ ਵਰ । ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਤ੍ਵਯਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਗਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੫੩-
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
ਨ ਏਤਤ੍ ਔਪਯਿਕਮ੍ ਰਾਮ ਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ । ਵਿषਾਦਯਸਿ ਸੀਤਾਮ੍ ਚ ਮਾਮ੍ ਚੈਵ ਪੁਰੁष ऋषਭ ॥੨-੫੩-
ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।
ਨ ਚ ਸੀਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਨ ਚ ਅਹਮ੍ ਅਪਿ ਰਾਘਵ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਜੀਵਾਵੋ ਜਲਾਨ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਵ੍ ਇਵ ਉਦ੍ਧृਤੌ ॥੨-੫੩-
ਨਾ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਨਾ ਮੈਂ, ਰਾਘਵ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀਆਂ।
ਨ ਹਿ ਤਾਤਮ੍ ਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ ਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮ੍ ਪਰਮ੍ ਤਪ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਚੇਯਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਅਹਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍ ਵਾ ਅਪਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ॥੨-੫੩-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਖਾਸੀਨੇ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾਮ੍ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੇ ਸੁਕृਤਾਮ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮ੍ ਭੇਜਾਤੇ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲੌ ॥੨-੫੩-
ਉਹ ਦੋ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਨਿਆਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮ ਪੁष੍ਕਲਮ੍ ਵਚੋ । ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚ ਏਵਮ੍ ਵਨ ਵਾਸਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍ । ਸਮਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਿਦਧੇ ਪਰਮ੍ ਤਪਃ । ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਸੁਚਿਰਾਯ ਰਾਘਵਃ ॥੨-੫੩-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਰਮ ਤੇ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ ਤਦਾ । ਮਹਾਬਲੌ ਰਾਘਵਵਮ੍ਸ਼ਵਰ੍ਧਨੌ । ਨ ਤੌ ਭਯਮ੍ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮਭ੍ਯੁਪੇਯਤੁ । ਰ੍ਯਥੈਵ ਸਿਮ੍ਹੌ ਗਿਰਿਸਾਨੁਗੋਚਰੌ ॥੨-੫੩-
ਉਸ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਫਿਕਰ ਰਹੇ।