ਅਨੁਰਕ੍ਤ ਜਨ ਆਕੀਰ੍ਣਾ ਸੁਖ ਆਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯ ਆਵਹਾ । ਰਾਜ ਵ੍ਯਸਨ ਸਮ੍ਸृष੍ਟਾ ਸਾ ਪੁਰੀ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਥਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਮਪਸ੍ਯਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਧਾਰਯੁष੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੫੧-
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਵਿਨष੍ਟੇ ਨृਪਤੌ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਚ ਮਾਤਾऽਪਿ ਮਮ ਨਾਸ਼ਮੁਪੈष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ; ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਵਾਪ੍ਯ ਮਨੋਰਥਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਮਮ੍ ਅਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪਿਤਾ ਮੇ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾਃ ਪਿਤਰਮ੍ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਹਿ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਪ੍ਰੇਤ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮ੍ਸ੍ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣਗੇ।
ਰਮ੍ਯ ਚਤ੍ਵਰ ਸਮ੍ਸ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤ ਮਹਾ ਪਥਾਮ੍ । ਹਰ੍ਮ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ ਗਣਿਕਾ ਵਰ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੌਕਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੜਕਾਂ, ਮਹਲ ਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਰਥ ਅਸ਼੍ਵ ਗਜ ਸਮ੍ਬਾਧਾਮ੍ ਤੂਰ੍ਯ ਨਾਦ ਵਿਨਾਦਿਤਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵ ਕਲ੍ਯਾਣ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਮ੍ ਹृष੍ਟ ਪੁष੍ਟ ਜਨ ਆਕੁਲਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ,
ਆਰਾਮ ਉਦ੍ਯਾਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ ਸਮਾਜ ਉਤ੍ਸਵ ਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ । ਸੁਖਿਤਾ ਵਿਚਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਜ ਧਾਨੀਮ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਮਮ ॥੨-੫੧-
ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉੱਘੇ ਪਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਜੀਵੇਦ੍ਧਸ਼ਰਥੋ ਵਨਵਾਸਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯੇਮ ਸੁਵ੍ਰਤਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਕਾਸ਼ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਜੀਵਦੇ ਰਹਿਣ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕੀਏ।
ਅਪਿ ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਕੁਸ਼ਲਿਨਾ ਵਯਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਵਨ ਵਾਸੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਮਹਿ ॥੨-੫੧-
ਕਾਸ਼ ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕੀਏ।
ਪਰਿਦੇਵਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਿष੍ਠਤਃ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਸਾ ਅਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੫੧-
ਜਦ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਵੀ ਲੰਘ ਗਈ।
ਤਥਾ ਹਿ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਪ੍ਰਜਾ ਹਿਤੇ । ਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੇ ਗੁਰੁ ਸੌਹृਦਾਤ੍ ਗੁਹਃ । ਮੁਮੋਚ ਬਾष੍ਪਮ੍ ਵ੍ਯਸਨ ਅਭਿਪੀਡਿਤਃ । ਜ੍ਵਰਾ ਆਤੁਰਃ ਨਾਗੈਵ ਵ੍ਯਥਾ ਆਤੁਰਃ ॥੨-੫੧-
ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਪੀੜਾ ਵਿਚ, ਅੰਸੂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।
thumb|ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪਚਵੀਂ-ਦੂਜੀ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਮ੍ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਮ੍ ਪृਥੁ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ । ਉਵਾਚ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਸ਼ੁਭ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥੨-੫੨-
ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਭਾਸ੍ਕਰ ਉਦਯ ਕਾਲੋ ਅਯਮ੍ ਗਤਾ ਭਗਵਤੀ ਨਿਸ਼ਾ । ਅਸੌ ਸੁਕृष੍ਣੋ ਵਿਹਗਃ ਕੋਕਿਲਃ ਤਾਤ ਕੂਜਤਿ ॥੨-੫੨-
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਵੇਖੋ, ਪਿਆਰੇ, ਕਾਲੀ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਕਿਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਰ੍ਹਿਣਾਨਾਮ੍ ਚ ਨਿਰ੍ਘੋषਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਨਦਤਾਮ੍ ਵਨੇ । ਤਰਾਮ ਜਾਹ੍ਨਵੀਮ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮ੍ ਸਾਗਰਮ੍ ਗਮਾਮ੍ ॥੨-੫੨-
ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਪਿਆਰੇ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਜਾਹਨਵੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰੀਏ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ ਮਿਤ੍ਰ ਨਨ੍ਦਨਃ । ਗੁਹਮ੍ ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸੂਤਮ੍ ਚ ਸੋ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ॥੨-੫੨-
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਤੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਮ੍ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਥਪਤਿਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਾਹੁਯ ਸਚਿਵਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੨-
ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਮੰਨ ਕੇ, ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਸ੍ਯ ਵਾਹਨਸਮ੍ਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ ਕਰ੍ਣਗ੍ਰਾਹਵਤੀਮ੍ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਸੁਪ੍ਰਤਾਰਾਮ੍ ਦृਢਾਮ੍ ਤੀਰ੍ਖੇ ਸ਼ੀਗ੍ਰਮ੍ ਨਾਵਮੁਪਾਹਰ ॥੨-੫੨-
ਇੱਕ ਚੰਗੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਾਵ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।
ਤਮ੍ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸਮਾਦੇਸ਼ਮ੍ ਗੁਹਾਮਾਤ੍ਯਗਣੋ ਮਹਾਨ੍ । ਉਪੋਹ੍ਯ ਰੁਚਿਰਾਮ੍ ਨਾਵਮ੍ ਗੁਹਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥੨-੫੨-
ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਨਾਵ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਃ ਸਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਗੁਹੋ ਰਾਘਵਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਉਪਸ੍ਥਿਤੇਯਮ੍ ਨੌਰ੍ਦੇਵ ਭੂਯਃ ਕਿਮ੍ ਕਰਵਾਣਿ ਤੇ ॥੨-੫੨-
ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਨੌਕਾ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਤਵਾਮਰਸੁਤਪ੍ਰਖ੍ਯ ਤਰ੍ਤੁਮ੍ ਸਾਗਰਗਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਨੌਰਿਯਮ੍ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਗ੍ਰ! ਤਾਮ੍ ਤ੍ਵਮਾਰੋਹ ਸੁਵ੍ਰਤ! ॥੨-੫੨-
ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕਾ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ।
ਅਥੋਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਗੁਹਮਿਦਮ੍ ਵਚਃ । ਕृਤਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਭਵਤਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਰੋਪ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ॥੨-੫੨-
ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਚਲ, ਜਲਦੀ ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀਏ।"
ਤਤਃ ਕਲਾਪਾਨ੍ ਸਮ੍ਨਹ੍ਯ ਖਡ੍ਗੌ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਧਨ੍ਵਿਨੌ । ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ ਯੇਨ ਤੌ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਰਾਘਵੌ ॥੨-੫੨-
ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ ਬੰਨ ਕੇ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।
ਰਾਮਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮ੍ ਉਪਗਮ੍ਯ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ । ਕਿਮ੍ ਅਹਮ੍ ਕਰਵਾਣਿ ਇਤਿ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਜਲਿਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੨-
ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਰਥੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦਾਸ਼ਰਥਿਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ । ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਕਰੇਣੋਤ੍ਤਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ਪੁਨਰੇਵ ਯਾਹਿ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਕਾਸ਼ੇ ਭਵਚਾਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ॥੨-੫੨-
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ, ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੀਂ।"
ਨਿਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਇਤਿ ਉਵਾਚ ਏਨਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ਦ੍ ਹਿ ਕृਤਮ੍ ਮਮ । ਰਥਮ੍ ਵਿਹਾਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਵਨਮ੍ ॥੨-੫੨-
"ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ," ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਤੁ ਅਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਆਰ੍ਤਃ ਸ ਸਾਰਥਿਃ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ ਐਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੨-
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:
ਨ ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषੇਣ ਇਹ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਤਵ ਸਭ੍ਰਾਤृ ਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਵਦ੍ ਵਨੇ ॥੨-੫੨-
"ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ।"
ਨ ਮਨ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਰ੍ਯੇ ਅਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਧੀਤੇ ਵਾ ਫਲ ਉਦਯਃ । ਮਾਰ੍ਦਵ ਆਰ੍ਜਵਯੋਃ ਵਾ ਅਪਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਚੇਦ੍ ਵ੍ਯਸਨਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ॥੨-੫੨-
"ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਤਪੱਸਿਆ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਨਰਮਤਾ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਹੈ, ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।"