ਤਤਃ ਚੀਰ ਉਤ੍ਤਰ ਆਸਨ੍ਗਃ ਸਮ੍ਧ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ । ਜਲਮ੍ ਏਵ ਆਦਦੇ ਭੋਜ੍ਯਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਆਹृਤਮ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ, ਛਾਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਸਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤਃ ਅਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਤਸ੍ਥੌ ਵृष੍ਕਮ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥੨-੫੦-
ਜਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗੁਹੋ ਅਪਿ ਸਹ ਸੂਤੇਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮ੍ ਅਨੁਭਾषਯਨ੍ । ਅਨ੍ਵਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਤਤਃ ਰਾਮਮ੍ ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਧਨੁਰ੍ ਧਰਃ ॥੨-੫੦-
ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਚੌਕਸ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਥਾ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਤਤਃ ਅਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੋ ਦਾਸ਼ਰਥੇਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਦृष੍ਟ ਦੁਹ੍ਖਸ੍ਯ ਸੁਖ ਉਚਿਤਸ੍ਯ ਸਾ । ਤਦਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਚਿਰੇਣ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੫੦-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਪਲਾ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੀਤ ਗਈ।
thumb|ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸੁਣੋ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਵੰਜਾ ਸਰਗ।
ਤਮ੍ ਜਾਗ੍ਰਤਮ੍ ਅਦਮ੍ਭੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ ਅਰ੍ਥਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ । ਗੁਹਃ ਸਮ੍ਤਾਪ ਸਮ੍ਤਪ੍ਤਃ ਰਾਘਵਮ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੧-
ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਯਮ੍ ਤਾਤ ਸੁਖਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤ੍ਵਦ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿ ਸਾਧ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਮ੍ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਿਛੋਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇ।
ਉਚਿਤਃ ਅਯਮ੍ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਮ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਸੁਖ ਉਚਿਤਃ । ਗੁਪ੍ਤਿ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਜਾਗਰਿष੍ਯਾਮਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਯਮ੍ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਇਹ ਲੋਕ ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਕਾਕੁਤਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।
ਨ ਹਿ ਰਾਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਤਰਃ ਮਮ ਅਸ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਅਹਮ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਸਤ੍ਯੇਨ ਏਵ ਚ ਤੇ ਸ਼ਪੇ ॥੨-੫੧-
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਆਸ਼ਮ੍ਸੇ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਮਹਦ੍ ਯਸ਼ਃ । ਧਰ੍ਮ ਅਵਾਪ੍ਤਿਮ੍ ਚ ਵਿਪੁਲਾਮ੍ ਅਰ੍ਥ ਅਵਾਪ੍ਤਿਮ੍ ਚ ਕੇਵਲਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸੁਤਰੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸੋ ਅਹਮ੍ ਪ੍ਰਿਯ ਸਖਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਸ਼ਯਾਨਮ੍ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਰਕ੍ਸ਼ਿष੍ਯਾਮਿ ਧਨੁष੍ ਪਾਣਿਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਃ ਸਹ ॥੨-੫੧-
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵਿਛੋਨਾ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਨ ਹਿ ਮੇ ਅਵਿਦਿਤਮ੍ ਕਿਮ੍ਚਿਤ੍ ਵਨੇ ਅਸ੍ਮਿਮਃ ਚਰਤਃ ਸਦਾ । ਚਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਗਮ੍ ਹਿ ਅਪਿ ਬਲਮ੍ ਸੁਮਹਤ੍ ਪ੍ਰਸਹੇਮਹਿ ॥੨-੫੧-
ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਤਮ੍ ਤਦਾ ਉਵਾਚ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਃ ਤ੍ਵਯਾ ਅਨਘ । ਨ ਅਤ੍ਰ ਭੀਤਾ ਵਯਮ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਾ ॥੨-੫੧-
ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ।'
ਕਥਮ੍ ਦਾਸ਼ਰਥੌ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਾਨੇ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧੁਮ੍ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਵਾ ਸੁਖਾਨਿ ਵਾ ॥੨-੫੧-
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਯੋ ਨ ਦੇਵ ਅਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਹਿਤੁਮ੍ ਯੁਧਿ । ਤਮ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਸੁਖ ਸਮ੍ਵਿष੍ਟਮ੍ ਤृਣੇषੁ ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥੨-੫੧-
ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਘਾਹ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ।
ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮੈਃ । ਏਕੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਏष ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਦृਸ਼ ਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੨-੫੧-
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਃ ਰਾਜਾ ਨ ਚਿਰਮ੍ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਤਿ । ਵਿਧਵਾ ਮੇਦਿਨੀ ਨੂਨਮ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਇਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵਿਨਦ੍ਯ ਸੁਮਹਾ ਨਾਦਮ੍ ਸ਼੍ਰਮੇਣ ਉਪਰਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਨਿਰ੍ਘੋष ਉਪਰਤਮ੍ ਤਾਤ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਜ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਥਕ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਮਹਲ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚੈਵ ਰਾਜਾ ਚ ਤਥੈਵ ਜਨਨੀ ਮਮ । ਨ ਆਸ਼ਮ੍ਸੇ ਯਦਿ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੀਉਣਗੇ।
ਜੀਵੇਦ੍ ਅਪਿ ਹਿ ਮੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਅਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਤਤ੍ ਦੁਹ੍ਖਮ੍ ਯਤ੍ ਤੁ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵੀਰਸੂਰ੍ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਜੀ ਲਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕੌਸਲਿਆ, ਵੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਹੈ।
ਅਨੁਰਕ੍ਤ ਜਨ ਆਕੀਰ੍ਣਾ ਸੁਖ ਆਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯ ਆਵਹਾ । ਰਾਜ ਵ੍ਯਸਨ ਸਮ੍ਸृष੍ਟਾ ਸਾ ਪੁਰੀ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਥਮ੍ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਮਪਸ੍ਯਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਧਾਰਯੁष੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥੨-੫੧-
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਵਿਨष੍ਟੇ ਨृਪਤੌ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਚ ਮਾਤਾऽਪਿ ਮਮ ਨਾਸ਼ਮੁਪੈष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ; ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਵਾਪ੍ਯ ਮਨੋਰਥਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਮਮ੍ ਅਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪਿਤਾ ਮੇ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੫੧-
ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਿਦ੍ਧ ਅਰ੍ਥਾਃ ਪਿਤਰਮ੍ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਹਿ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਪ੍ਰੇਤ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮ੍ਸ੍ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣਗੇ।
ਰਮ੍ਯ ਚਤ੍ਵਰ ਸਮ੍ਸ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤ ਮਹਾ ਪਥਾਮ੍ । ਹਰ੍ਮ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ ਗਣਿਕਾ ਵਰ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੌਕਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੜਕਾਂ, ਮਹਲ ਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਰਥ ਅਸ਼੍ਵ ਗਜ ਸਮ੍ਬਾਧਾਮ੍ ਤੂਰ੍ਯ ਨਾਦ ਵਿਨਾਦਿਤਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵ ਕਲ੍ਯਾਣ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਮ੍ ਹृष੍ਟ ਪੁष੍ਟ ਜਨ ਆਕੁਲਾਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ,
ਆਰਾਮ ਉਦ੍ਯਾਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ ਸਮਾਜ ਉਤ੍ਸਵ ਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ । ਸੁਖਿਤਾ ਵਿਚਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਜ ਧਾਨੀਮ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਮਮ ॥੨-੫੧-
ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉੱਘੇ ਪਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਜੀਵੇਦ੍ਧਸ਼ਰਥੋ ਵਨਵਾਸਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯੇਮ ਸੁਵ੍ਰਤਮ੍ ॥੨-੫੧-
ਕਾਸ਼ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਜੀਵਦੇ ਰਹਿਣ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕੀਏ।
ਅਪਿ ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਕੁਸ਼ਲਿਨਾ ਵਯਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਵਨ ਵਾਸੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਮਹਿ ॥੨-੫੧-
ਕਾਸ਼ ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕੀਏ।