ਦੇਵੋਪਵਾਹ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਹੁਃ ਸਮ੍ਨਾਦਿਤਵਨਾਨ੍ਤਰਾਮ੍ । ਪ੍ਰਮਦਾਮਿਵ ਯਤ੍ਨੇ ਨ ਭੂषਿਤਾਮ੍ ਭੂषਣੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲ divine ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ; ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਹਾਲੇ ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਫਲੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਕਿਸਲਯੈਰ੍ਵऋਤਾਮ੍ ਗੁਲ੍ਮੈਦ੍ਦ੍ਵਿਜੈਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਿਮ੍ਸ਼ੁਮਰੈਃ ਚ ਨਕ੍ਰੈਃ ਚ ਭੁਜਮ੍ਗੈਃ ਚ ਨਿषੇਵਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ; ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਸ਼ੁਮਰ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸੱਪ ਵਸਦੇ।
ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਮਪਾਪਾਮ੍ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਤਾਮ੍ ਸ਼ਙ੍ਕਰਜਟਾਜੂਟਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾਮ੍ ਸਾਗਰਤੇਜਸਾ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਹੀषੀਮ੍ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਸਾਰਸਕ੍ਰੌਞ੍ਚਨਾਦਿਤਾਮ੍ । ਆਸਸਾਦ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ॥੨-੫੦-
ਮਹਾਂਬਲੀ ਨੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਰਸ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।
ਤਾਮ੍ ਊਰ੍ਮਿ ਕਲਿਲ ਆਵਰ੍ਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਹਾ ਰਥਃ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸੂਤਮ੍ ਇਹ ਏਵ ਅਦ੍ਯ ਵਸਾਮਹੇ ॥੨-੫੦-
ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਰਥੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਰਹੀਏ।'
ਅਵਿਦੂਰਾਤ੍ ਅਯਮ੍ ਨਦ੍ਯਾ ਬਹੁ ਪੁष੍ਪ ਪ੍ਰਵਾਲਵਾਨ੍ । ਸੁਮਹਾਨ੍ ਇਨ੍ਗੁਦੀ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਵਸਾਮਃ ਅਤ੍ਰ ਏਵ ਸਾਰਥੇ ॥੨-੫੦-
'ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੱਤੇ ਹਨ; ਸਾਰਥੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।'
ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਸਰਿਤਾਮ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਮ੍ ਸਮ੍ਮਾਨ੍ਯਸਲਿਲਾਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮृਗਮਾਨੁषਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
'ਅਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੰਛੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।'
ਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ਚ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਚ ਬਾਢਮ੍ ਇਤਿ ਏਵ ਰਾਘਵਮ੍ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ ਇਨ੍ਗੁਦੀ ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਤਦਾ ਉਪਯਯਤੁਰ੍ ਹਯੈਃ ॥੨-੫੦-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ,' ਤੇ ਫਿਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ।
ਰਾਮਃ ਅਭਿਯਾਯ ਤਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਨਨ੍ਦਨਃ । ਰਥਾਤ੍ ਅਵਾਤਰਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ॥੨-੫੦-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਮਾ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਅਪਿ ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਏਵ ਮੋਚਯਿਤ੍ਵਾ ਹਯ ਉਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ ਮੂਲ ਗਤਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਉਪਤਸ੍ਥੇ ਕृਤ ਅਨ੍ਜਲਿਃ ॥੨-੫੦-
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਉਤਰੀਆ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਗੁਹੋ ਨਾਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮ ਸਮਃ ਸਖਾ । ਨਿषਾਦ ਜਾਤ੍ਯੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸ੍ਥਪਤਿਃ ਚ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥੨-੫੦-
ਉਥੇ ਗੁਹੋ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਆਇਆ।
ਸ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁष ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਵਿषਯਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵृਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਅਮਾਤ੍ਯੈਃ ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਃ ਚ ਅਪਿ ਉਪਾਗਤਃ ॥੨-੫੦-
ਗੁਹਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਇਆ।
ਤਤਃ ਨਿषਾਦ ਅਧਿਪਤਿਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੂਰਾਤ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਰਾਮਃ ਸਮਾਗਚ੍ਚਦ੍ ਗੁਹੇਨ ਸਃ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਹਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਤਮ੍ ਆਰ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਗੁਹੋ ਰਾਘਵਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਯਥਾ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਤਥਾ ਇਦਮ੍ ਤੇ ਰਾਮ ਕਿਮ੍ ਕਰਵਾਣਿ ਤੇ ॥੨-੫੦-
ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?"
ਈਦृਸ਼ਮ੍ ਹਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਃ ਪ੍ਰਪ੍ਸ੍ਯਤ੍ਯਤਿਥਿਮ੍ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਤਤਃ ਗੁਣਵਦ੍ ਅਨ੍ਨ ਅਦ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਾਯ ਪृਥਗ੍ ਵਿਧਮ੍ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਮ੍ ਚ ਉਪਾਨਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਚ ਇਦਮ੍ ਉਵਾਚ ਹ ॥੨-੫੦-
ਕੌਣ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਐਸਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜਲਦੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਤੇ ਮਹਾ ਬਾਹੋ ਤਵ ਇਯਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਮਹੀ । ਵਯਮ੍ ਪ੍ਰੇष੍ਯਾ ਭਵਾਨ੍ ਭਰ੍ਤਾ ਸਾਧੁ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਨਃ ॥੨-੫੦-
ਤੁਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮ੍ ਭੋਜ੍ਯਮ੍ ਚ ਪੇਯਮ੍ ਚ ਲੇਹ੍ਯਮ੍ ਚ ਇਦਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ਯਨਾਨਿ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਵਾਜਿਨਾਮ੍ ਖਾਦਨਮ੍ ਚ ਤੇ ॥੨-੫੦-
ਇਹ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਖਾਣ-ਚਾਟਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੌਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।
ਗੁਹਮ੍ ਏਵ ਬ੍ਰੁਵਾਣਮ੍ ਤਮ੍ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ॥੨-੫੦-
ਜਦ ਗੁਹਾ ਐਸਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਰ੍ਚਿਤਾਃ ਚੈਵ ਹृष੍ਟਾਃ ਚ ਭਵਤਾ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਯਮ੍ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਭਿਗਮਾਚ੍ ਚੈਵ ਸ੍ਨੇਹ ਸਮ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ॥੨-੫੦-
ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ—ਤੂੰ ਪੈਦਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਸਾਧੁ ਵृਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਪੀਡਯਨ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਗੁਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿਅਰੋਗਮ੍ ਸਹ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ॥੨-੫੦-
ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਗੁਹਾ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਸੁਖੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"
ਅਪਿ ਤੇ ਕੂਸ਼ਲਮ੍ ਰਾष੍ਟ੍ਰੇ ਮਿਤ੍ਰੇषੁ ਚ ਧਨੇषੁ ਚ । ਯਤ੍ ਤੁ ਇਦਮ੍ ਭਵਤਾ ਕਿਮ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਮੁਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਤਤ੍ ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ ਨ ਹਿ ਵਰ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੇ ॥੨-੫੦-
ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਕੁਸ਼ ਚੀਰ ਅਜਿਨ ਧਰਮ੍ ਫਲ ਮੂਲ ਅਸ਼ਨਮ੍ ਚ ਮਾਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਮ੍ ਧਰ੍ਮੇ ਤਾਪਸਮ੍ ਵਨ ਗੋਚਰਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝ ਕਿ ਮੈਂ ਘਾਸ, ਛਾਲ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦਾ ਹਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪਸੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਮ੍ ਖਾਦਨੇਨ ਅਹਮ੍ ਅਰ੍ਥੀ ਨ ਅਨ੍ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਏਤਾਵਤਾ ਅਤ੍ਰ ਭਵਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ॥੨-੫੦-
ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।
ਏਤੇ ਹਿ ਦਯਿਤਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਮੇ । ਏਤੈਃ ਸੁਵਿਹਿਤੈਃ ਅਸ਼੍ਵੈਃ ਭਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਰ੍ਚਿਤਃ ॥੨-੫੦-
ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਜ਼ਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਮ੍ ਚ ਖਾਦਨਮ੍ ਚੈਵ ਸੋ ਅਨ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਗੁਹਃ ਤਤ੍ਰ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਮ੍ਸ੍ ਤ੍ਵਰਿਤਮ੍ ਦੀਯਤਾਮ੍ ਇਤਿ ॥੨-੫੦-
ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਜਲਦੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਤਤਃ ਚੀਰ ਉਤ੍ਤਰ ਆਸਨ੍ਗਃ ਸਮ੍ਧ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ । ਜਲਮ੍ ਏਵ ਆਦਦੇ ਭੋਜ੍ਯਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਆਹृਤਮ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ, ਛਾਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਸਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤਃ ਅਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਤਸ੍ਥੌ ਵृष੍ਕਮ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥੨-੫੦-
ਜਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗੁਹੋ ਅਪਿ ਸਹ ਸੂਤੇਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮ੍ ਅਨੁਭਾषਯਨ੍ । ਅਨ੍ਵਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਤਤਃ ਰਾਮਮ੍ ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਧਨੁਰ੍ ਧਰਃ ॥੨-੫੦-
ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਚੌਕਸ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਥਾ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਤਤਃ ਅਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੋ ਦਾਸ਼ਰਥੇਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਦृष੍ਟ ਦੁਹ੍ਖਸ੍ਯ ਸੁਖ ਉਚਿਤਸ੍ਯ ਸਾ । ਤਦਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਚਿਰੇਣ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥੨-੫੦-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਪਲਾ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੀਤ ਗਈ।
thumb|ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸੁਣੋ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਵੰਜਾ ਸਰਗ।