ਰਾਜਰ੍षੀਣਾਮ੍ ਹਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਮृਗਯਾ ਵਨੇ । ਕਾਲੇ ਕृਤਾਮ੍ ਤਾਮ੍ ਮਨੁਜੈਰ੍ਧਨ੍ਵਿਨਾਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ॥੨-੪੯-
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਤਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਐਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਃ ਸੂਤਮ੍ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾਤਮ੍ ਤਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਯਯੌਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਉਦੀਰਯਨ੍ ॥੨-੪੯-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਕਸਦ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣੇ ਆਦਿ ਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਨੰਜਾ (ਉਨਪੰਜਾਹ) ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਵਿਸ਼ਾਲਾਨ੍ ਕੋਸਲਾਨ੍ ਰਮ੍ਯਾਨ੍ ਯਾਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਭਿਮੁਖੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਞ੍ਞ੍ਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਵਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੦-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਆਪृਚ੍ਛੇ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪੁਰੀਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਪਰਿਪਾਲਿਤੇ । ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪਾਲਯਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਨ੍ਤਿ ਚ ॥੨-੫੦-
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਸ੍ਤ੍ਵਾਮਨृਣੋ ਜਗਤੀਪਤੇਃ । ਪੁਨਰ੍ਧ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸਹ ਸਮ੍ਗਤਃ ॥੨-੫੦-
ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਲੈਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ।
ਤਤੋ ਰੁਧਿਰਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭੁਜਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੋ ਦੀਨੋऽਬ੍ਰਵੀਜ੍ਜਾਨਪਦਮ੍ ਜਨਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਹੀ ਹੋਈਆਂ, ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਦਯਾ ਚੈਵ ਯਥਾਰ੍ਹਮ੍ ਮਯਿ ਵਹ੍ ਕृਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਪਾਪੀਯੋ ਗਮ੍ਯਤਾਮਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ॥੨-੫੦-
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਦਿਖਾਈ; ਪਰ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
ਤੇऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਵਿਲਪਨ੍ਤੋ ਨਰਾ ਘੋਰਮ੍ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ਤ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਕਦੇ ਇੱਥੇ, ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
ਤਥਾ ਵਿਲਪਤਾਮ੍ ਤੇषਾਮਤृਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਚ ਰਾਘਵਃ । ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿषਯਮ੍ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ਯਥਾਰ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਮੁਖੇ ॥੨-੫੦-
ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਧਾਨ੍ਯਧਨੋਪੇਤਾਨ੍ ਦਾਨਸ਼ੀਲਜਨਾਨ੍ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ । ਅਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ਭਯਾਨ੍ ਰਮ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਯੂਪਸਮਾਵृਤਾਨ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ ਜੋ ਧਾਨ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਯਜਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਉਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ਰਵਨੋਪੇਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਨ੍ । ਤੁष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਗੋਕੁਲਾਕੁਲਸੇਵਿਤਾਨ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਖਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣੀਯਾਨ੍ਨ ਰੇਮ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषਾਭਿਨਾਦਿਤਾਨ੍ । ਰਥੇਨ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਕੋਸਲਾਨਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੫੦-
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਪ-ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ।
ਮਧ੍ਯੇਨ ਮੁਦਿਤਮ੍ ਸ੍ਫੀਤਮ੍ ਰਮ੍ਯੋਦ੍ਯਾਨਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਭੋਗ੍ਯਮ੍ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਯਯੌ ਧृਤਿਮਤਾਮ੍ ਵਰਃ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਖੁਸ਼, ਖਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਯੋਗ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ਿਵ ਤੋਯਾਮ੍ ਅਸ਼ੈਵਲਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਘਵੋ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਮ੍ ऋषਿ ਨਿਸੇਵਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਥੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਜੰਗਲ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਆਸ਼੍ਰਮੈਰਵਿਦੂਰ੍ਸ੍ਥੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਿਃ ਸਮਲਮ੍ ਕृਤਾਮ੍ । ਕਾਲੇऽਪ੍ਸਰੋਭਿਰ੍ਹृष੍ਟਾਭਿਃ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ਭੋਹ੍ਰਦਾਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਕਿਨ੍ਨਰੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਨਾਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਤ੍ਨੀਭਿਃ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ ਸਤਤਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਨਾਗ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।
ਦੇਵਾਕ੍ਰੀਡਸ਼ਤਾਕੀਰ੍ਣਾਮ੍ ਦੇਵੋਦ੍ਯਾਨਸ਼ਤਾਯੁਤਾਮ੍ । ਦੇਵਾਰ੍ਥਮਾਕਾਸ਼ਗਮਾਮ੍ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਮ੍ ਦੇਵਪਦ੍ਮਿਨੀਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਿਵਯ ਖੇਡ-ਸਥਾਨਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਦਮ-ਝੀਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀ ਸੀ।
ਜਲਘਾਤਾਟ੍ਟਹਾਸੋਗ੍ਰਾਮ੍ ਫੇਨਨਿਰ੍ਮਲਹਾਸਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵੇਣੀਕृਤਜਲਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਫੇਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸੀ; ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਚੁੱਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸ੍ਤਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵੇਗਜਲਾਕੁਲਾਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭੈਰਵਨਿਸ੍ਵਨਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਚੁੱਪ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੀ ਹੋਈ; ਕਦੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼।
ਦੇਵਸਮ੍ਘਾਪ੍ਲੁਤਜਲਾਮ੍ ਨਿਰ੍ਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦਾਭੋਗਪੁਲਿਨਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਰ੍ਮਲਵਾਲੁਕਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕੌਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਪੂਰੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ਼ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਹਮ੍ਸ ਸਰਸ ਸਮ੍ਘੁष੍ਟਾਮ੍ ਚਕ੍ਰ ਵਾਕ ਉਪਕੂਜਿਤਾਮ੍ । ਸਦਾਮਦੈਸ਼੍ਚ ਵਿਹਗੈਰਭਿਸਮ੍ਨਾਦਿਤਾਮ੍ ਤਰਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਚਕਵਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤੀਰਰੁਹੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮਾਲਾਭਿਰਿਵ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਫੁਲ੍ਲੋਤ੍ਪਲਚ੍ਛਨ੍ਨਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪਦ੍ਮਵਨਾਕੁਲਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ ਸੀ; ਕਦੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕੌਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਦੇ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕੁਮੁਦष੍ਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਕੁਡ੍ਮਲੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਰਜੋਧ੍ਵਸ੍ਤਾਮ੍ ਸਮਦਾਮਿਵ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਸੀ; ਕਦੇ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦੀ, ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।
ਵ੍ਯਪੇਤਮਲਸਮ੍ਘਾਤਾਮ੍ ਮਣਿਨਿਰ੍ਮਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਗਜੈਰ੍ਵਨਗਜੈਰ੍ਮਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਵਰਵਾਰਣੈਃ ॥੨-੫੦-
ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਆਉਂਦੇ।
ਦੇਵੋਪਵਾਹ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਹੁਃ ਸਮ੍ਨਾਦਿਤਵਨਾਨ੍ਤਰਾਮ੍ । ਪ੍ਰਮਦਾਮਿਵ ਯਤ੍ਨੇ ਨ ਭੂषਿਤਾਮ੍ ਭੂषਣੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲ divine ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ; ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਹਾਲੇ ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਫਲੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਕਿਸਲਯੈਰ੍ਵऋਤਾਮ੍ ਗੁਲ੍ਮੈਦ੍ਦ੍ਵਿਜੈਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਿਮ੍ਸ਼ੁਮਰੈਃ ਚ ਨਕ੍ਰੈਃ ਚ ਭੁਜਮ੍ਗੈਃ ਚ ਨਿषੇਵਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ; ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਸ਼ੁਮਰ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸੱਪ ਵਸਦੇ।
ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਮਪਾਪਾਮ੍ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਤਾਮ੍ ਸ਼ਙ੍ਕਰਜਟਾਜੂਟਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾਮ੍ ਸਾਗਰਤੇਜਸਾ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਹੀषੀਮ੍ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਸਾਰਸਕ੍ਰੌਞ੍ਚਨਾਦਿਤਾਮ੍ । ਆਸਸਾਦ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰਮ੍ ਪ੍ਰਤਿ ॥੨-੫੦-
ਮਹਾਂਬਲੀ ਨੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਰਸ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।
ਤਾਮ੍ ਊਰ੍ਮਿ ਕਲਿਲ ਆਵਰ੍ਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਹਾ ਰਥਃ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸੂਤਮ੍ ਇਹ ਏਵ ਅਦ੍ਯ ਵਸਾਮਹੇ ॥੨-੫੦-
ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਰਥੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਰਹੀਏ।'