ਕਥਮ੍ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੀਤਾ ਜਨਕਨਨ੍ਦਿਨੀ । ਸਦਾ ਸੁਖੇष੍ਵਭਿਰਤਾ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੁਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੪੯-
'ਕਿਵੇਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਸਹੇਗੀ?'
ਅਹੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਰਾਜਾ ਨਿਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਵਸੁਤ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਨਘਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਤਿ ॥੨-੪੯-
'ਹਾਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।'
ਏਤਾ ਵਾਚੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮ੍ ਗ੍ਰਾਮ ਸਮ੍ਵਾਸ ਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਤਿ ਯਯੌ ਵੀਰਃ ਕੋਸਲਾਨ੍ ਕੋਸਲ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ॥੨-੪੯-
ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
ਤਤਃ ਵੇਦ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵ ਵਾਰਿ ਵਹਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਅਭਿਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਅਧ੍ਯੁषਿਤਾਮ੍ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥੨-੪੯-
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਵੇਦਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਦੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਚਿਰਮ੍ ਕਾਲਮ੍ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤ ਜਲਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ । ਗੋਮਤੀਮ੍ ਗੋਯੁਤ ਅਨੂਪਾਮ੍ ਅਤਰਤ੍ ਸਾਗਰਮ੍ ਗਮਾਮ੍ ॥੨-੪੯-
ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਗੋਮਤੀਮ੍ ਚ ਅਪਿ ਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਰਾਘਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗੈਃ ਹਯੈਃ । ਮਯੂਰ ਹਮ੍ਸ ਅਭਿਰੁਤਾਮ੍ ਤਤਾਰ ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਕਾਮ੍ ਨਦੀਮ੍ ॥੨-੪੯-
ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮੋਰ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸਯੰਦਿਕਾ ਨਦੀ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ।
ਸ ਮਹੀਮ੍ ਮਨੁਨਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੇ ਪੁਰਾ । ਸ੍ਫੀਤਾਮ੍ ਰਾष੍ਟ੍ਰ ਆਵृਤਾਮ੍ ਰਾਮਃ ਵੈਦੇਹੀਮ੍ ਅਨ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ ॥੨-੪੯-
ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਿਖਾਈ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੂਤੈਤਿ ਏਵ ਚ ਆਭਾष੍ਯ ਸਾਰਥਿਮ੍ ਤਮ੍ ਅਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ਼ਃ । ਹਮ੍ਸ ਮਤ੍ਤ ਸ੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਉਵਾਚ ਪੁਰੁष ऋषਭਃ ॥੨-੪੯-
ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਹੰਸ ਦੀ ਮਸਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ 'ਸੂਤ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਕਦਾ ਅਹਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮ੍ਯ ਸਰਯ੍ਵਾਃ ਪੁष੍ਪਿਤੇ ਵਨੇ । ਮृਗਯਾਮ੍ ਪਰ੍ਯਾਟष੍ਯਾਮਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸਮ੍ਗਤਃ ॥੨-੪੯-
'ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰਯੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਵਾਂਗਾ?'
ਨ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਕਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਿ ਮृਗਯਾਮ੍ ਸਰਯੂ ਵਨੇ । ਰਤਿਰ੍ ਹਿ ਏषਾ ਅਤੁਲਾ ਲੋਕੇ ਰਾਜ ऋषਿ ਗਣ ਸਮ੍ਮਤਾ ॥੨-੪੯-
'ਮੈਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਰਸ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਰਾਜਰ੍षੀਣਾਮ੍ ਹਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਮृਗਯਾ ਵਨੇ । ਕਾਲੇ ਕृਤਾਮ੍ ਤਾਮ੍ ਮਨੁਜੈਰ੍ਧਨ੍ਵਿਨਾਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ॥੨-੪੯-
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਤਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਐਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਃ ਸੂਤਮ੍ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾਤਮ੍ ਤਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਯਯੌਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਉਦੀਰਯਨ੍ ॥੨-੪੯-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਕਸਦ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣੇ ਆਦਿ ਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਨੰਜਾ (ਉਨਪੰਜਾਹ) ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਵਿਸ਼ਾਲਾਨ੍ ਕੋਸਲਾਨ੍ ਰਮ੍ਯਾਨ੍ ਯਾਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਭਿਮੁਖੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਞ੍ਞ੍ਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਵਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੨-੫੦-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਆਪृਚ੍ਛੇ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪੁਰੀਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਪਰਿਪਾਲਿਤੇ । ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਪਾਲਯਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਨ੍ਤਿ ਚ ॥੨-੫੦-
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਸ੍ਤ੍ਵਾਮਨृਣੋ ਜਗਤੀਪਤੇਃ । ਪੁਨਰ੍ਧ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸਹ ਸਮ੍ਗਤਃ ॥੨-੫੦-
ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਲੈਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ।
ਤਤੋ ਰੁਧਿਰਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭੁਜਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੋ ਦੀਨੋऽਬ੍ਰਵੀਜ੍ਜਾਨਪਦਮ੍ ਜਨਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਹੀ ਹੋਈਆਂ, ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਦਯਾ ਚੈਵ ਯਥਾਰ੍ਹਮ੍ ਮਯਿ ਵਹ੍ ਕृਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਪਾਪੀਯੋ ਗਮ੍ਯਤਾਮਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ॥੨-੫੦-
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਦਿਖਾਈ; ਪਰ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
ਤੇऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਵਿਲਪਨ੍ਤੋ ਨਰਾ ਘੋਰਮ੍ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ਤ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਕਦੇ ਇੱਥੇ, ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
ਤਥਾ ਵਿਲਪਤਾਮ੍ ਤੇषਾਮਤृਪ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਚ ਰਾਘਵਃ । ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿषਯਮ੍ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ਯਥਾਰ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਮੁਖੇ ॥੨-੫੦-
ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਧਾਨ੍ਯਧਨੋਪੇਤਾਨ੍ ਦਾਨਸ਼ੀਲਜਨਾਨ੍ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ । ਅਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ਭਯਾਨ੍ ਰਮ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਯੂਪਸਮਾਵृਤਾਨ੍ ॥੨-੫੦-
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ ਜੋ ਧਾਨ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਯਜਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਉਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ਰਵਨੋਪੇਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਨ੍ । ਤੁष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਗੋਕੁਲਾਕੁਲਸੇਵਿਤਾਨ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਖਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣੀਯਾਨ੍ਨ ਰੇਮ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषਾਭਿਨਾਦਿਤਾਨ੍ । ਰਥੇਨ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਕੋਸਲਾਨਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੫੦-
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਪ-ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ।
ਮਧ੍ਯੇਨ ਮੁਦਿਤਮ੍ ਸ੍ਫੀਤਮ੍ ਰਮ੍ਯੋਦ੍ਯਾਨਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਭੋਗ੍ਯਮ੍ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਯਯੌ ਧृਤਿਮਤਾਮ੍ ਵਰਃ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਖੁਸ਼, ਖਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਯੋਗ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ਿਵ ਤੋਯਾਮ੍ ਅਸ਼ੈਵਲਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਘਵੋ ਗਨ੍ਗਾਮ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਮ੍ ऋषਿ ਨਿਸੇਵਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਥੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਜੰਗਲ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਆਸ਼੍ਰਮੈਰਵਿਦੂਰ੍ਸ੍ਥੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਿਃ ਸਮਲਮ੍ ਕृਤਾਮ੍ । ਕਾਲੇऽਪ੍ਸਰੋਭਿਰ੍ਹृष੍ਟਾਭਿਃ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ਭੋਹ੍ਰਦਾਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਕਿਨ੍ਨਰੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਨਾਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਤ੍ਨੀਭਿਃ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ ਸਤਤਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਨਾਗ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।
ਦੇਵਾਕ੍ਰੀਡਸ਼ਤਾਕੀਰ੍ਣਾਮ੍ ਦੇਵੋਦ੍ਯਾਨਸ਼ਤਾਯੁਤਾਮ੍ । ਦੇਵਾਰ੍ਥਮਾਕਾਸ਼ਗਮਾਮ੍ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਮ੍ ਦੇਵਪਦ੍ਮਿਨੀਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਉਹ ਨਦੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਿਵਯ ਖੇਡ-ਸਥਾਨਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਦਮ-ਝੀਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀ ਸੀ।
ਜਲਘਾਤਾਟ੍ਟਹਾਸੋਗ੍ਰਾਮ੍ ਫੇਨਨਿਰ੍ਮਲਹਾਸਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵੇਣੀਕृਤਜਲਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਫੇਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸੀ; ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਚੁੱਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸ੍ਤਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵੇਗਜਲਾਕੁਲਾਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਾਮ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭੈਰਵਨਿਸ੍ਵਨਾਮ੍ ॥੨-੫੦-
ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਚੁੱਪ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੀ ਹੋਈ; ਕਦੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼।