ਨष੍ਟਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨ ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਵਿਪੁਲਮ੍ ਵਾ ਧਨ ਆਗਮਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਪ੍ਰਥਮਜਮ੍ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨਨੀ ਨ ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ ॥੨-੪੮-
ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮਿਲਕਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ; ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ।
ਗृਹੇ ਗृਹੇ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਗृਹਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵ੍ਯਗਰ੍ਹਯਨ੍ਤਃ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾ ਵਾਗ੍ਭਿਸ੍ ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਾਂਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੁਭਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਚੁਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕਿਮ੍ ਨੁ ਤੇषਾਮ੍ ਗृਹੈਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਕਿਮ੍ ਦਾਰੈਃ ਕਿਮ੍ ਧਨੇਨ ਵਾ । ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਵਾ ਕਿਮ੍ ਸੁਖੈਃ ਵਾ ਅਪਿ ਯੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦਾ, ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ?
ਏਕਃ ਸਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਲੋਕੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਯੋ ਅਨੁਗਚ੍ਚਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪਰਿਚਰਨ੍ ਵਨੇ ॥੨-੪੮-
ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਮਰਦ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਚਾ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਗਾਃ ਕृਤ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਤਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਚ ਸਰਾਮ੍ਸਿ ਚ । ਯੇषੁ ਸ੍ਨਾਸ੍ਯਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਸਲਿਲਮ੍ ਸ਼ੁਚਿ ॥੨-੪੮-
ਉਹ ਦਰਿਆ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪੰਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਧਨਵੰਤ ਹਨ।
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਟਵ੍ਯੋ ਰਮ੍ਯ ਕਾਨਨਾਃ । ਆਪਗਾਃ ਚ ਮਹਾ ਅਨੂਪਾਃ ਸਾਨੁਮਨ੍ਤਃ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥੨-੪੮-
ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ, ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਥਲ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ—all ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ।
ਕਾਨਨਮ੍ ਵਾ ਅਪਿ ਸ਼ੈਲਮ੍ ਵਾ ਯਮ੍ ਰਾਮਃ ਅਭਿਗਮਿष੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਿਯ ਅਤਿਥਿਮ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਨ ਏਨਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਰ੍ਚਿਤੁਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਵੀ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਗੇ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਕੁਸੁਮ ਆਪੀਡਾ ਬਹੁ ਮਨ੍ਜਲਿ ਧਾਰਿਣਃ । ਅਕਾਲੇ ਚ ਅਪਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ॥੨-੪੮-
ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਅਕਾਲੇ ਚਾਪਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਤ੍ ਗਿਰਯੋ ਰਾਮਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਗੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੋਯਾਨਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਮਹੀਧਰਾਃ । ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭੂਯਃ ਚਿਤ੍ਰਾਮਃ ਚ ਨਿਰ੍ਝਰਾਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਪਹਾੜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਣਗੇ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਰੰਗੀਲੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਿਖਾਉਣਗੇ।
ਪਾਦਪਾਃ ਪਰ੍ਵਤ ਅਗ੍ਰੇषੁ ਰਮਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਃ ਭਯਮ੍ ਨ ਅਤ੍ਰ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਪਰਾਭਵਃ ॥੨-੪੮-
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਣਗੇ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ ਹਿ ਸ਼ੂਰਃ ਮਹਾ ਬਾਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਪੁਰਾ ਭਵਤਿ ਨੋ ਦੂਰਾਤ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਚਾਮ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਰਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ।
ਪਾਦਚ੍ ਚਾਯਾ ਸੁਖਾ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ ਹਿ ਨਾਥੋ ਜਨਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਸ ਗਤਿਃ ਸ ਪਰਾਯਣਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਛਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਮਕਸਦ ਹੈ।
ਵਯਮ੍ ਪਰਿਚਰਿष੍ਯਾਮਃ ਸੀਤਾਮ੍ ਯੂਯਮ੍ ਤੁ ਰਾਘਵਮ੍ । ਇਤਿ ਪੌਰ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤृऋਨ੍ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾਃ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਅਸੀਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਯੁष੍ਮਾਕਮ੍ ਰਾਘਵੋ ਅਰਣ੍ਯੇ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ । ਸੀਤਾ ਨਾਰੀ ਜਨਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੪੮-
ਰਾਘਵ ਤੁਹਾਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇਗਾ; ਸੀਤਾ, ਜੋ ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਕੋ ਨ੍ਵ੍ ਅਨੇਨ ਅਪ੍ਰਤੀਤੇਨ ਸ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤ ਜਨੇਨ ਚ । ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਯੇਤ ਅਮਨੋਜ੍ਞੇਨ ਵਾਸੇਨ ਹृਤ ਚੇਤਸਾ ॥੨-੪੮-
ਇਸ ਠੰਢੇ, ਅਣਵਧਾਈ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮਨਾਂ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਯਦਿ ਚੇਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਥਵਤ੍ । ਨ ਹਿ ਨੋ ਜੀਵਿਤੇਨ ਅਰ੍ਥਃ ਕੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕੁਤਃ ਧਨੈਃ ॥੨-੪੮-
ਜੇ ਕੈਕੇਈ ਅਧਰਮ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ, ਨਾ ਧਨ ਦਾ।
ਯਯਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ । ਕਮ੍ ਸਾ ਪਰਿਹਰੇਦ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਕੈਕੇਯੀ ਕੁਲ ਪਾਮ੍ਸਨੀ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਨ ਵਯਮ੍ ਰਾਜ੍ਯੇ ਭृਤਕਾ ਨਿਵਸੇਮਹਿ । ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਅਪਿ ਸ਼ਪਾਮਹੇ ॥੨-੪੮-
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਵੀ ਲਾਣਤ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਸਯਤਿ ਨਿਰ੍ਘृਣਾ । ਕਃ ਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਮ੍ ਜੀਵੇਦ੍ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯਾਮ੍ ਦੁष੍ਟ ਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੂਰ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਮੰਦਕਰਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਉਪਦ੍ਰੁਤਮਿਦਮ੍ ਸਰ੍ਵਮਨਾਲਮ੍ਬਮਨਾਯਕਮ੍ । ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਹਿ ਕृਤੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਮੁਪਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥੨-੪੮-
ਸਭ ਕੁਝ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਨੇਤਾ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਰਾਮੇ ਜੀਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀ ਪਤਿਃ । ਮृਤੇ ਦਸ਼ਰਥੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਵਿਲੋਪਃ ਤਤ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਤੇ ਵਿषਮ੍ ਪਿਬਤ ਆਲੋਡ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੀਣ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸੁਦੁਰ੍ਗਤਾਃ । ਰਾਘਵਮ੍ ਵਾ ਅਨੁਗਚ੍ਚਧ੍ਵਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍ ਵਾ ਅਪਿ ਗਚ੍ਚਤ ॥੨-੪੮-
ਤੁਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਤੇ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵੋ; ਜਾਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੋ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਮਨਾਮੀ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਓ।
ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਃ ਰਾਮਃ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਭਰਤੇ ਸਮ੍ਨਿषृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਮਃ ਸੌਨਿਕੇ ਪਸ਼ਵੋ ਯਥਾ ॥੨-੪੮-
ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਝੂਠੀ ਵਨਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਃ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਰਰਿਂਦਮਃ । ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਃ ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਨਪੂਰ੍ਵਜਃ ॥੨-੪੮-
ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸਾਵਲਾ ਹੈ, ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਗਲ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—
ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾषੀ ਮਧੁਰਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮਹਾਬਲਃ । ਸੌਮ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥੨-੪੮-
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ; ਸੁਭਾਵਿਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਸ਼ੋਭਯੁਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨਿ ਵਿਚਰਨ੍ ਸ ਮਹਾਰਥਃ ॥੨-੪੮-
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਰਥੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰੇਗਾ।
ਤਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਲਪਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਗਰੇ ਨਾਗਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਦੁਃਖਸਮ੍ਤਪ੍ਤਾਮृਤ੍ਯੋਰਿਵ ਭਯਾਗਮੇ ॥੨-੪੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਚੀਖ ਪਈਆਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ ਰਾਘਵਮ੍ । ਜਗਾਮਾਸ੍ਤਮ੍ ਦਿਨਕਰੋ ਰਜਨੀ ਚਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥੨-੪੮-
ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਘਵ ਲਈ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ।
ਨष੍ਟਜ੍ਵਲਨਸਮ੍ਪਾਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਧ੍ਯਾਯਸਤ੍ਕਥਾ । ਤਿਮਿਰੇਣਾਭਿਲਿਪ੍ਤੇਵ ਤਦਾ ਸਾ ਨਗਰੀ ਬਭੌ ॥੨-੪੮-
ਅੱਗਾਂ ਬੁਝ ਗਈਆਂ, ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।