ਰਥਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ। ਕਿਮਿਦਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮੋ ਦੈਵੇਨੋਪਹਤਾ ਇਤਿ
ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਚਵਾਂ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ, ਕਹਿੰਦੇ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ?'
ਤਦਾ ਯਥਾਗਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ। ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਗਮਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਰੀਂ ਵ੍ਯਥਿਤਸਜ੍ਜਨਾਮ੍
ਫਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਅਯੋਧਿਆ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਆਲੋਕ੍ਯ ਨਗਰੀਂ ਤਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਵ੍ਯਾਕੁਲਮਾਨਸਾਃ। ਆਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ ਤੇऽਸ਼੍ਰੂਣਿ ਨਯਨੈਃ ਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤੈਃ
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਖੋਹ ਦਾ ਦੁਖ, ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਮ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਏषਾ ਰਾਮੇਣ ਨਗਰੀ ਰਹਿਤਾ ਨਾਤਿਸ਼ੋਭਤੇ। ਆਪਗਾ ਗਰੁਡੇਨੇਵ ਹ੍ਰਦਾਦੁਦ੍ਧृਤਪਨ੍ਨਗਾ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਜਲ-ਤਲ ਤੋਂ ਸੱਪ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਨਦੀ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਹੀਨਮਿਵਾਕਾਸ਼ਂ ਤੋਯਹੀਨਮਿਵਾਰ੍ਣਵਮ੍। ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨਿਹਤਾਨਨ੍ਦਂ ਨਗਰਂ ਤੇ ਵਿਚੇਤਸਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖਦੇ, ਮਨ ਉਲਝੇ ਹੋਏ।
ਤੇ ਤਾਨਿ ਵੇਸ਼੍ਮਾਨਿ ਮਹਾਧਨਾਨਿ ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖੋਪਹਤਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਃ। ਨੈਵ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਃ ਸ੍ਵਜਨਂ ਪਰਂ ਵਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਵਿਨष੍ਟਹਰ੍षਾਃ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਗਮ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ।
thumb| ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤੇषਾਮੇਵਮ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਣਾਨਾਮ੍ਪੀਡਿਤਾਨਾਮਤੀਵ ਚ । ਬਾष੍ਪਵਿਪ੍ਲੁਤਨੇਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਸਸ਼ੋਕਾਨਾਮ੍ ਮੁਮੂਰ੍षਯਾ ॥੨-੪੮-
ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋਏ।
ਅਨੁਗਮ੍ਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਨਗਰ ਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਉਦ੍ਗਤਾਨਿ ਇਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਬਭੂਵੁਰ੍ ਅਮਨਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਪਿਛਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਇੰਝ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ੍ਵਮ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਨਿਲਯਮ੍ ਆਗਮ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰ ਦਾਰੈਃ ਸਮਾਵृਤਾਃ । ਅਸ਼੍ਰੂਣਿ ਮੁਮੁਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾष੍ਪੇਣ ਪਿਹਿਤ ਆਨਨਾਃ ॥੨-੪੮-
ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਏ।
ਨ ਚ ਆਹृष੍ਯਨ੍ ਨ ਚ ਅਮੋਦਨ੍ ਵਣਿਜੋ ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਯਨ੍ । ਨ ਚ ਅਸ਼ੋਭਨ੍ਤ ਪਣ੍ਯਾਨਿ ਨ ਅਪਚਨ੍ ਗृਹ ਮੇਧਿਨਃ ॥੨-੪੮-
ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਵਪਾਰੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਸੁਹਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ।
ਨष੍ਟਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨ ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਵਿਪੁਲਮ੍ ਵਾ ਧਨ ਆਗਮਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਪ੍ਰਥਮਜਮ੍ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨਨੀ ਨ ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ ॥੨-੪੮-
ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮਿਲਕਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ; ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ।
ਗृਹੇ ਗृਹੇ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਗृਹਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵ੍ਯਗਰ੍ਹਯਨ੍ਤਃ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾ ਵਾਗ੍ਭਿਸ੍ ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਾਂਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੁਭਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਚੁਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕਿਮ੍ ਨੁ ਤੇषਾਮ੍ ਗृਹੈਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਕਿਮ੍ ਦਾਰੈਃ ਕਿਮ੍ ਧਨੇਨ ਵਾ । ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਵਾ ਕਿਮ੍ ਸੁਖੈਃ ਵਾ ਅਪਿ ਯੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦਾ, ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ?
ਏਕਃ ਸਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਲੋਕੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ । ਯੋ ਅਨੁਗਚ੍ਚਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਰਾਮਮ੍ ਪਰਿਚਰਨ੍ ਵਨੇ ॥੨-੪੮-
ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਮਰਦ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਚਾ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਗਾਃ ਕृਤ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਤਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਚ ਸਰਾਮ੍ਸਿ ਚ । ਯੇषੁ ਸ੍ਨਾਸ੍ਯਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਸਲਿਲਮ੍ ਸ਼ੁਚਿ ॥੨-੪੮-
ਉਹ ਦਰਿਆ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪੰਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਧਨਵੰਤ ਹਨ।
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਟਵ੍ਯੋ ਰਮ੍ਯ ਕਾਨਨਾਃ । ਆਪਗਾਃ ਚ ਮਹਾ ਅਨੂਪਾਃ ਸਾਨੁਮਨ੍ਤਃ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥੨-੪੮-
ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ, ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਥਲ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ—all ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ।
ਕਾਨਨਮ੍ ਵਾ ਅਪਿ ਸ਼ੈਲਮ੍ ਵਾ ਯਮ੍ ਰਾਮਃ ਅਭਿਗਮਿष੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਿਯ ਅਤਿਥਿਮ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਨ ਏਨਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਰ੍ਚਿਤੁਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਵੀ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਗੇ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਕੁਸੁਮ ਆਪੀਡਾ ਬਹੁ ਮਨ੍ਜਲਿ ਧਾਰਿਣਃ । ਅਕਾਲੇ ਚ ਅਪਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ॥੨-੪੮-
ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਅਕਾਲੇ ਚਾਪਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਤ੍ ਗਿਰਯੋ ਰਾਮਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਗੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੋਯਾਨਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਮਹੀਧਰਾਃ । ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭੂਯਃ ਚਿਤ੍ਰਾਮਃ ਚ ਨਿਰ੍ਝਰਾਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਪਹਾੜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਣਗੇ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਰੰਗੀਲੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਿਖਾਉਣਗੇ।
ਪਾਦਪਾਃ ਪਰ੍ਵਤ ਅਗ੍ਰੇषੁ ਰਮਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਃ ਭਯਮ੍ ਨ ਅਤ੍ਰ ਨ ਅਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਪਰਾਭਵਃ ॥੨-੪੮-
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਣਗੇ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ ਹਿ ਸ਼ੂਰਃ ਮਹਾ ਬਾਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਪੁਰਾ ਭਵਤਿ ਨੋ ਦੂਰਾਤ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਚਾਮ ਰਾਘਵਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਰਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ।
ਪਾਦਚ੍ ਚਾਯਾ ਸੁਖਾ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ ਹਿ ਨਾਥੋ ਜਨਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਸ ਗਤਿਃ ਸ ਪਰਾਯਣਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਛਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਮਕਸਦ ਹੈ।
ਵਯਮ੍ ਪਰਿਚਰਿष੍ਯਾਮਃ ਸੀਤਾਮ੍ ਯੂਯਮ੍ ਤੁ ਰਾਘਵਮ੍ । ਇਤਿ ਪੌਰ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤृऋਨ੍ ਦੁਹ੍ਖ ਆਰ੍ਤਾਃ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੨-੪੮-
ਅਸੀਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਯੁष੍ਮਾਕਮ੍ ਰਾਘਵੋ ਅਰਣ੍ਯੇ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ । ਸੀਤਾ ਨਾਰੀ ਜਨਸ੍ਯ ਅਸ੍ਯ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥੨-੪੮-
ਰਾਘਵ ਤੁਹਾਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇਗਾ; ਸੀਤਾ, ਜੋ ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਕੋ ਨ੍ਵ੍ ਅਨੇਨ ਅਪ੍ਰਤੀਤੇਨ ਸ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤ ਜਨੇਨ ਚ । ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਯੇਤ ਅਮਨੋਜ੍ਞੇਨ ਵਾਸੇਨ ਹृਤ ਚੇਤਸਾ ॥੨-੪੮-
ਇਸ ਠੰਢੇ, ਅਣਵਧਾਈ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮਨਾਂ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਯਦਿ ਚੇਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਥਵਤ੍ । ਨ ਹਿ ਨੋ ਜੀਵਿਤੇਨ ਅਰ੍ਥਃ ਕੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕੁਤਃ ਧਨੈਃ ॥੨-੪੮-
ਜੇ ਕੈਕੇਈ ਅਧਰਮ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ, ਨਾ ਧਨ ਦਾ।
ਯਯਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ । ਕਮ੍ ਸਾ ਪਰਿਹਰੇਦ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਕੈਕੇਯੀ ਕੁਲ ਪਾਮ੍ਸਨੀ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਨ ਵਯਮ੍ ਰਾਜ੍ਯੇ ਭृਤਕਾ ਨਿਵਸੇਮਹਿ । ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਅਪਿ ਸ਼ਪਾਮਹੇ ॥੨-੪੮-
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਵੀ ਲਾਣਤ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਸਯਤਿ ਨਿਰ੍ਘृਣਾ । ਕਃ ਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਮ੍ ਜੀਵੇਦ੍ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯਾਮ੍ ਦੁष੍ਟ ਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥੨-੪੮-
ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੂਰ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਮੰਦਕਰਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?