ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੇ ਯਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਜਾਨਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸੁਖੋਚਿਤਾ। ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਵੈਦੇਹੀ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਵਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਧਰਮਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਭੂਤਾਂ ਪਤਾਕਾਂ ਯੋ ਲੋਕੇ ਭ੍ਰਮਯਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਪਰਃ ਕਿਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਵਾਤ੍ਮਜਃ
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਸਚਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੌਚਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਨ ਗਾਤ੍ਰਮਂਸ਼ੁਭਿਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਂਤਾਪਯਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਰਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਵਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਕਾਨਨੇਭ੍ਯੋ ਵਿਨਿਃਸृਤਃ। ਰਾਘਵਂ ਯੁਕ੍ਤਸ਼ੀਤੋष੍ਣਃ ਸੇਵਿष੍ਯਤਿ ਸੁਖੋऽਨਿਲਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹਵਾ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖੇਗੀ।
ਸ਼ਯਾਨਮਨਘਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਤੇਵਾਭਿਪਰਿष੍ਵਜਨ੍। ਘਰ੍ਮਘ੍ਨਃ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਹ੍ਲਾਦਯਿष੍ਯਤਿ
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਚੰਦਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇਵੇਗੀ।
ਦਦੌ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਮੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹੌਜਸੇ। ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਿਮਿਧ੍ਵਜਸੁਤਂ ਰਣੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿਮਿਧਵਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਸ਼ੂਰਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ੍ਵਬਾਹੁਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਅਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਹ੍ਯਰਣ੍ਯੇऽਸੌ ਵੇਸ਼੍ਮਨੀਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ।
ਯਸ੍ਯੇषੁਪਥਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ। ਕਥਂ ਨ ਪृਥਿਵੀ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨੇ ਸ੍ਥਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤਰੂ ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ?
ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਯਾ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਸਤ੍ਤ੍ਵਤਾ। ਨਿਵृਤ੍ਤਾਰਣ੍ਯਵਾਸਃ ਸ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਸੀਬ, ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਤਪਾਸ਼ੀ ਮੁਕਾ ਲਵੇਗਾ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਭਵੇਤ੍ ਸੂਰ੍ਯੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਭੋਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸ਼੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਗ੍ਰ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਰਤਾਜ ਸਰਤਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੀ ਚਮਕ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਹਿਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਦੈਵਤਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਸਤ੍ਤਮਃ। ਤਸ੍ਯ ਕੇ ਹ੍ਯਗੁਣਾ ਦੇਵਿ ਵਨੇ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਪੁਰੇ
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਖਾਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਿਸृਭਿਰੇਤਾਭਿਃ ਸਹ ਰਾਮੋऽਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਨਸੀਬ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦੁਃਖਜਂ ਵਿਸृਜਤ੍ਯਸ਼੍ਰੁ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਯਮ੍। ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੋਕਵੇਗਸਮਾਹਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਸ਼ਚੀਰਧਰਂ ਵੀਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਪਰਾਜਿਤਮ੍। ਸੀਤੇਵਾਨੁਗਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਜੋ ਬੀਰ ਕੂਸ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪਹਿਨਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਸੀਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਨਸੀਬ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਨੁਰ੍ਗ੍ਰਹਵਰੋ ਯਸ੍ਯ ਬਾਣਖਡ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਭृਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵ੍ਰਜਤਿ ਹ੍ਯਗ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਆਪ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਪਹੁੰਚੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟਾਸਿ ਪੁਨਰਾਗਤਮ੍। ਜਹਿ ਸ਼ੋਕਂ ਚ ਮੋਹਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਵੇਖੇਗੀ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਰਸਾ ਚਰਣਾਵੇਤੌ ਵਨ੍ਦਮਾਨਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ। ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵੋਦਿਤਮ੍
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖੇਗੀ, ਜੋ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮਭਿषਿਕ੍ਤਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਿਯਮ੍। ਸਮੁਤ੍ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਨ੍ਦਜਂ ਜਲਮ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ, ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖੇਗੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਣਗੇ।
ਮਾ ਸ਼ੋਕੋ ਦੇਵਿ ਦੁਃਖਂ ਵਾ ਨ ਰਾਮੇ ਦृष੍ਯਤੇऽਸ਼ਿਵਮ੍। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਸਸੀਤਂ ਸਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਣੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਮ। ਰਾਮ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇਗੀ।
ਤ੍ਵਯਾऽਸ਼ੇषੋ ਜਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯੋ ਯਤੋऽਨਘੇ। ਕਮਿਦਾਨੀਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਕਰੋषਿ ਹृਦਿ ਵਿਕ੍ਲਵਮ੍
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ?
ਨਾਰ੍ਹਾ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਂ ਦੇਵਿ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਰਾਘਵਃ ਸੁਤਃ। ਨਹਿ ਰਾਮਾਤ੍ ਪਰੋ ਲੋਕੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤ੍ਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਅਭਿਵਾਦਯਮਾਨਂ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਸੁਹृਦਂ ਸੁਤਮ੍। ਮੁਦਾਸ਼੍ਰੁ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਮੇਘਰੇਖੇਵ ਵਾਰ੍षਿਕੀ
ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਵੇਖੇਗੀ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਮੀਂਹ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਵਰਦਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰਾਗਤਃ। ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਮृਦੁਪੀਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚਰਣੌ ਪੀਡਯਿष੍ਯਤਿ
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਰਮ ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਹਥੀਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਬੇਗਾ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਰਂ ਸਸੁਹृਦਂ ਸੁਤਮ੍। ਮੁਦਾਸ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਸੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੇਘਰਾਜਿਰਿਵਾਚਲਮ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਵੇਖੇਗੀ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤੀ ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਯੈ- ਰ੍ਵਾਕ੍ਯੋਪਚਾਰੇ ਕੁਸ਼ਲਾਨਵਦ੍ਯਾ। ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਾਂ ਮਾਤਰਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਵਿਰਰਾਮ ਰਾਮਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖਤਮ ਕਰ ਲਈ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਾਤृਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰ੍ਨਰਦੇਵਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ। ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਿਨਨਾਸ਼ ਸ਼ੋਕਃ ਸ਼ਰਦ੍ਗਤੋ ਮੇਘ ਇਵਾਲ੍ਪਤੋਯਃ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਬਦਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ, ਜੋ ਵੈਦਵਿਕੀ ਰਚਿਆ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੁਆਲੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵੈਦਵਿਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ-ਚੁਆਲੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਨੁਰਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਤਂ ਵਨਵਾਸਾਯ ਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ।
ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇऽਤੀਵ ਬਲਾਤ੍ ਸੁਹृਦ੍ਧਰ੍ਮੇਣ ਰਾਜਨਿ। ਨੈਵ ਤੇ ਸਂਨ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਰਾਮਸ੍ਯਾਨੁਗਤਾ ਰਥਮ੍
ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਲੋਕ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜੇ।