ਅਹੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨੋ ਰਾਜਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਰਾਮਂ ਵਨਵਾਸੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਹਾਏ! ਰਾਜਾ ਬੇਸਮਝ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਮਹਿष੍ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਵਤ੍ਸਾ ਇਵ ਧੇਨਵਃ। ਰੁਰੁਦੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਃ ਸਸ੍ਵਰਂ ਚ ਵਿਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਈਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
ਸ ਤਮਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਘੋਰਮਾਰ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਂ ਮਹੀਪਤਿਃ। ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚਾਸੀਤ੍ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਦੁਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣ੍ਯਹੂਯਨ੍ਤ ਨਾਪਚਨ੍ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ। ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਕੋਈ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਕਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਲੁਕ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ ਕਵਲਾਨ੍ ਨਾਗਾ ਗਾਵੋ ਵਤ੍ਸਾਨ੍ ਨ ਪਾਯਯਨ੍। ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਥਮਜਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨਨੀ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ
ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪਿਆਇਆ, ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਬੁਧਾਵਪਿ। ਦਾਰੁਣਾਃ ਸੋਮਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਠੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਸੋਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਏ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗਤਾਰ੍ਚੀਂषਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਗਤਤੇਜਸਃ। ਵਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਸਧੂਮਾਸ਼੍ਚ ਨਭਸਿ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ਿਰੇ
ਤਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਨੂਰ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਕਾਲਿਕਾਨਿਲਵੇਗੇਨ ਮਹੋਦਧਿਰਿਵੋਤ੍ਥਿਤਃ। ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਚਚਾਲ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਲੀ ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਿਆ।
ਦਿਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਮਿਰੇਣੇਵ ਸਂਵृਤਾਃ। ਨ ਗ੍ਰਹੋ ਨਾਪਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ੇ ਨ ਕਿਂਚਨ
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਣ; ਨਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ, ਨਾ ਕੋਈ ਤਾਰਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਗਰਃ ਸਰ੍ਵੋ ਜਨੋ ਦੈਨ੍ਯਮੁਪਾਗਮਤ੍। ਆਹਾਰੇ ਵਾ ਵਿਹਾਰੇ ਵਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਕਰੋਨ੍ਮਨਃ
ਅਚਾਨਕ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਨਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੋਕਪਰ੍ਯਾਯਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਦੀਰ੍ਘਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨ੍। ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍
ਸਦਾ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲਦੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮੁਖੋ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਗਤੋ ਜਨਃ। ਨ ਹृष੍ਟੋ ਲਭ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ
ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਨ ਵਾਤਿ ਪਵਨਃ ਸ਼ੀਤੋ ਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੌਮ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ। ਨ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਪਤੇ ਲੋਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਂ ਜਗਤ੍
ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵੱਗੀ, ਚੰਦ ਵੀ ਸੁਹਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨਰ੍ਥਿਨਃ ਸੁਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤਾਰੋ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਥਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰਾਮਮੇਵਾਨ੍ਵਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਜੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਯੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸੁਹृਦਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੂਢਚੇਤਸਃ। ਸ਼ੋਕਭਾਰੇਣ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਯਨਂ ਨੈਵ ਭੇਜਿਰੇ
ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੁਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਛੌਣਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾ ਰਹਿਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਪੁਰਨ੍ਦਰੇਣੇਵ ਮਹੀ ਸਪਰ੍ਵਤਾ। ਚਚਾਲ ਘੋਰਂ ਭਯਸ਼ੋਕਦੀਪਿਤਾ ਸਨਾਗਯੋਧਾਸ਼੍ਵਗਣਾ ਨਨਾਦ ਚ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਈ; ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਾਥੀਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ।
thumb|ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਿਆਲੀ ਚੌਂਵੀ ਸਾਰਗ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਤੁ ਨਿਰ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਜੋਰੂਪਮਦृਸ਼੍ਯਤ। ਨੈਵੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਰਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸਂਜਹਾਰਾਤ੍ਮਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਠੀ ਧੂੜ ਦਿਸਦੀ ਰਹੀ, ਇੱਖਵਾਕੁਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਈ ਨਹੀਂ।
ਯਾਵਦ੍ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍। ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਤੇਵਾਸ੍ਯ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧਦੀ ਹੀ ਰਹੀ।
ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਰਜੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭੂਮਿਪਃ। ਤਦਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿषਣ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਨ੍ਵਾਗਾਤ੍ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਬਾਹੁਮਙ੍ਗਨਾ। ਪਰਂ ਚਾਸ੍ਯਾਨ੍ਵਗਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਕੈਕੇਯੀ ਸਾ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ
ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲੀ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ।
ਤਾਂ ਨਯੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਿਨਯੇਨ ਚ। ਉਵਾਚ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਯੀਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਸਮਝ, ਧਰਮ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਕੈਕੇਈ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕੈਕੇਯਿ ਮਾਮਕਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮਾ ਸ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯੇ। ਨਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵੀ
ਕੈਕੇਈ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹੀਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਜੋਂ।
ਯੇ ਚ ਤ੍ਵਾਮਨੁਜੀਵਨ੍ਤਿ ਨਾਹਂ ਤੇषਾਂ ਨ ਤੇ ਮਮ। ਕੇਵਲਾਰ੍ਥਪਰਾਂ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਂ ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ।
ਅਗृਹ੍ਣਾਂ ਯਚ੍ਚ ਤੇ ਪਾਣਿਮਗ੍ਨਿਂ ਪਰ੍ਯਣਯਂ ਚ ਯਤ੍। ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਏ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਚਨ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ 'ਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਭਰਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਤਦਵ੍ਯਯਮ੍। ਯਨ੍ਮੇ ਸ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥਂ ਮਾ ਮਾਂ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤਮਾਗਮਤ੍
ਜੇ ਭਰਤ ਇਹ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਤ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ।
ਅਥ ਰੇਣੁਸਮੁਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪਮ੍। ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਫਿਰ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਲ ਗਈ ਸੀ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।
ਹਤ੍ਵੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਾਮਾਤ੍ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮਿਵ ਪਾਣਿਨਾ। ਅਨ੍ਵਤਪ੍ਯਤ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੁਹੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਵृਤ੍ਯੈਵ ਨਿਵृਤ੍ਯੈਵ ਸੀਦਤੋ ਰਥਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ। ਰਾਜ੍ਞੋ ਨਾਤਿਬਭੌ ਰੂਪਂ ਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਤੋ ਯਥਾ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਰੂਪ ਘਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਿਗਲ ਲਈ ਜਾਵੇ।
ਵਿਲਲਾਪ ਸ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍। ਨਗਰਾਨ੍ਤਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।