ਸ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਚ ਤਂ ਜਨਮ੍। ਵ੍ਰਜਤੋऽਪਿ ਹਯਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸਾਰਥਿਃ
ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਰਥੀ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਾਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਜਨੋ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਮਨਸਾਪ੍ਯਾਸ਼ੁਵੇਗੇਨ ਨ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਮਾਨੁषਮ੍
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਲ ਮੁੜ ਗਏ, ਪਰ ਦਿਲੋਂ, ਤੇਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਯਮਿਚ੍ਛੇਤ੍ ਪੁਨਰਾਯਾਤਂ ਨੈਨਂ ਦੂਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਇਤ੍ਯਮਾਤ੍ਯਾ ਮਹਾਰਾਜਮੂਚੁਰ੍ਦਸ਼ਰਥਂ ਵਚਃ
ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤਕ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਓ।'
ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿषਣ੍ਣਰੂਪਃ। ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਜਾ ਕृਪਣਃ ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਂ ਸੁਤਮੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਗਾਲ ਰਾਜਾ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
thumb|ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤਾਲੀ ਸੁਰਤ ਸੁਣੋ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੇ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ ਕृਤਾਞ੍ਜਲੌ। ਆਰ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਮਹਾਨ੍
ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਉਲਾਹਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਅਨਾਥਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ। ਯੋ ਗਤਿਃ ਸ਼ਰਣਂ ਚਾਸੀਤ੍ ਸ ਨਾਥਃ ਕ੍ਵ ਨੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤਪਸੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਆਸਰਾ ਸੀ—ਹੁਣ ਉਹ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਨ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਤ੍ਯਭਿਸ਼ਸ੍ਤੋऽਪਿ ਕ੍ਰੋਧਨੀਯਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍। ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਮਦੁਃਖਃ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ, ਡਾਂਟਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਸਮ ਹੋ ਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਂ ਮਹਾਤੇਜਾ ਯਥਾ ਮਾਤਰਿ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਤਥਾ ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇऽਸ੍ਮਾਸੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਵ ਨੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਤੀਜੀ ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਵਹਿਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਂਚੋਦਿਤੋ ਵਨਮ੍। ਪਰਿਤ੍ਰਾਤਾ ਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਕ੍ਵ ਨੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
ਅਹੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨੋ ਰਾਜਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਰਾਮਂ ਵਨਵਾਸੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਹਾਏ! ਰਾਜਾ ਬੇਸਮਝ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਮਹਿष੍ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਵਤ੍ਸਾ ਇਵ ਧੇਨਵਃ। ਰੁਰੁਦੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਃ ਸਸ੍ਵਰਂ ਚ ਵਿਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਈਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
ਸ ਤਮਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਘੋਰਮਾਰ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਂ ਮਹੀਪਤਿਃ। ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚਾਸੀਤ੍ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਦੁਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣ੍ਯਹੂਯਨ੍ਤ ਨਾਪਚਨ੍ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ। ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਕੋਈ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਕਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਲੁਕ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ ਕਵਲਾਨ੍ ਨਾਗਾ ਗਾਵੋ ਵਤ੍ਸਾਨ੍ ਨ ਪਾਯਯਨ੍। ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਥਮਜਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨਨੀ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ
ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪਿਆਇਆ, ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਬੁਧਾਵਪਿ। ਦਾਰੁਣਾਃ ਸੋਮਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਠੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਸੋਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਏ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗਤਾਰ੍ਚੀਂषਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਗਤਤੇਜਸਃ। ਵਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਸਧੂਮਾਸ਼੍ਚ ਨਭਸਿ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ਿਰੇ
ਤਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਨੂਰ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਕਾਲਿਕਾਨਿਲਵੇਗੇਨ ਮਹੋਦਧਿਰਿਵੋਤ੍ਥਿਤਃ। ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਚਚਾਲ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਲੀ ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਿਆ।
ਦਿਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਮਿਰੇਣੇਵ ਸਂਵृਤਾਃ। ਨ ਗ੍ਰਹੋ ਨਾਪਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ੇ ਨ ਕਿਂਚਨ
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਣ; ਨਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ, ਨਾ ਕੋਈ ਤਾਰਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਗਰਃ ਸਰ੍ਵੋ ਜਨੋ ਦੈਨ੍ਯਮੁਪਾਗਮਤ੍। ਆਹਾਰੇ ਵਾ ਵਿਹਾਰੇ ਵਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਕਰੋਨ੍ਮਨਃ
ਅਚਾਨਕ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਨਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੋਕਪਰ੍ਯਾਯਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਦੀਰ੍ਘਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨ੍। ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍
ਸਦਾ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲਦੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮੁਖੋ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਗਤੋ ਜਨਃ। ਨ ਹृष੍ਟੋ ਲਭ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ
ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਨ ਵਾਤਿ ਪਵਨਃ ਸ਼ੀਤੋ ਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੌਮ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ। ਨ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਪਤੇ ਲੋਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਂ ਜਗਤ੍
ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵੱਗੀ, ਚੰਦ ਵੀ ਸੁਹਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨਰ੍ਥਿਨਃ ਸੁਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤਾਰੋ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਥਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰਾਮਮੇਵਾਨ੍ਵਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਜੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਯੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸੁਹृਦਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੂਢਚੇਤਸਃ। ਸ਼ੋਕਭਾਰੇਣ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਯਨਂ ਨੈਵ ਭੇਜਿਰੇ
ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੁਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਛੌਣਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾ ਰਹਿਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਪੁਰਨ੍ਦਰੇਣੇਵ ਮਹੀ ਸਪਰ੍ਵਤਾ। ਚਚਾਲ ਘੋਰਂ ਭਯਸ਼ੋਕਦੀਪਿਤਾ ਸਨਾਗਯੋਧਾਸ਼੍ਵਗਣਾ ਨਨਾਦ ਚ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਈ; ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਾਥੀਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ।
thumb|ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਿਆਲੀ ਚੌਂਵੀ ਸਾਰਗ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਤੁ ਨਿਰ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਜੋਰੂਪਮਦृਸ਼੍ਯਤ। ਨੈਵੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਰਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸਂਜਹਾਰਾਤ੍ਮਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਠੀ ਧੂੜ ਦਿਸਦੀ ਰਹੀ, ਇੱਖਵਾਕੁਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਈ ਨਹੀਂ।
ਯਾਵਦ੍ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍। ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਤੇਵਾਸ੍ਯ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧਦੀ ਹੀ ਰਹੀ।
ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਰਜੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭੂਮਿਪਃ। ਤਦਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿषਣ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।