ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯਦ੍ਯੈਵ ਕੈਕੇਯਿ ਪਸ਼ੁਵ੍ਯਾਲਮृਗਦ੍ਵਿਜਾਨ੍। ਗਚ੍ਛਤਃ ਸਹ ਰਾਮੇਣ ਪਾਦਪਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦੁਨ੍ਮੁਖਾਨ੍
ਅੱਜ ਤੂੰ, ਕੈਕਈ, ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਥੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਦੇਵਿ ਦੇਹਿ ਸ੍ਨੁषਾਯੈ ਵ੍ਯਪਨੀਯ ਚੀਰਮ੍। ਨ ਚੀਰਮਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵਿਧੀਯਤੇਤਿ ਨ੍ਯਵਾਰਯਤ੍ ਤਦ੍ ਵਸਨਂ ਵਸਿष੍ਠਃ
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਨੂਹ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਦੇ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਲਾਹ ਕੇ; ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਹਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।
ਏਕਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਨੇ ਨਿਵਾਸ- ਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵृਤਃ ਕੇਕਯਰਾਜਪੁਤ੍ਰਿ। ਵਿਭੂषਿਤੇਯਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਵਸਤ੍ਵਰਣ੍ਯੇ ਸਹ ਰਾਘਵੇਣ
ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਤੂੰ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਹਣੀ ਸਜੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸੇਗੀ।
ਯਾਨੈਸ਼੍ਚ ਮੁਖ੍ਯੈਃ ਪਰਿਚਾਰਕੈਸ਼੍ਚ ਸੁਸਂਵृਤਾ ਗਚ੍ਛਤੁ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ। ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹਿਤੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈ- ਰ੍ਨੇਯਂ ਵृਤਾ ਤੇ ਵਰਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੇ
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਵਾਨਾ ਕਰ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ।
thumb|ਅष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸੁਣੋ, ਇਹ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਚੀਰਂ ਵਸਾਨਾਯਾਂ ਨਾਥਵਤ੍ਯਾਮਨਾਥਵਤ੍। ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵੋ ਧਿਕ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਤ੍ਵਿਤਿ
ਜਦ ਉਹ, ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਣਸਹਾਇ ਵਾਂਗ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, 'ਦਸ਼ਰਥ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ!'
ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਾਦੇਨ ਦੁਃਖਿਤਃ ਸ ਮਹੀਪਤਿਃ। ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਜੀਵਿਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਯਸ਼ਸਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਹੱਲੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਖੋ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਮੈਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਸ੍ਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਕੈਕੇਯਿ ਕੁਸ਼ਚੀਰੇਣ ਨ ਸੀਤਾ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਟਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਕੈਕਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।'
ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਬਾਲਾ ਚ ਸਤਤਂ ਚ ਸੁਖੋਚਿਤਾ। ਨੇਯਂ ਵਨਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯੇਤਿ ਸਤ੍ਯਮਾਹ ਗੁਰੁਰ੍ਮਮ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੱਚ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ।
ਇਯਂ ਹਿ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕਰੋਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਰਾਜਵਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ। ਯਾ ਚੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਸਂਜ੍ਞਾ ਸ਼੍ਰਮਣੀਵ ਕਾਚਿਤ੍
ਇਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਭਿਖਾਰਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਚੀਰਾਣ੍ਯਪਾਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਨੇਯਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਮਮ ਦਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਾ। ਯਥਾਸੁਖਂ ਗਚ੍ਛਤੁ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਵਨਂ ਸਮਗ੍ਰਾ ਸਹ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨੈਃ
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਐਸਾ ਕੋਈ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।
ਅਜੀਵਨਾਰ੍ਹੇਣ ਮਯਾ ਨृਸ਼ਂਸਾ ਕृਤਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਨਿਯਮੇਨ ਤਾਵਤ੍। ਤ੍ਵਯਾ ਹਿ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਮੇਤਤ੍ ਤਨ੍ਮਾ ਦਹੇਦ੍ ਵੇਣੁਮਿਵਾਤ੍ਮਪੁष੍ਪਮ੍
ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਜੀਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਨੇ ਕਠੋਰ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਾਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਬਾਂਸ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਨਾ ਸਾੜ ਦੇਵੇ।
ਰਾਮੇਣ ਯਦਿ ਤੇ ਪਾਪੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕृਤਮਸ਼ੋਭਨਮ੍। ਅਪਕਾਰਃ ਕ ਇਹ ਤੇ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੋऽਧਮੇ
ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਮਾਣੀ ਵਿਦੇਹ ਕੁੜੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ?
ਮृਗੀਵੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾ ਮृਦੁਸ਼ੀਲਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ। ਅਪਕਾਰਂ ਕਮਿਵ ਤੇ ਕਰੋਤਿ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ
ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕਦੇ ਕੀ ਹਾਨੀ ਕੀਤੀ?
ਨਨੁ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮੇਵਂ ਤੇ ਪਾਪੇ ਰਾਮਵਿਵਾਸਨਮ੍। ਕਿਮੇਭਿਃ ਕृਪਣੈਰ੍ਭੂਯਃ ਪਾਤਕੈਰਪਿ ਤੇ ਕृਤੈਃ
ਹੇ ਪਾਪਣ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਫਿਰ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਮਾਣੇ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਤਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾ। ਰਾਮਂ ਯਦਭਿषੇਕਾਯ ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਮਬ੍ਰਵੀਃ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਬਾਰੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਤਤ੍ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨਿਰਯਂ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ। ਮੈਥਿਲੀਮਪਿ ਯਾ ਹਿ ਤ੍ਵਮੀਕ੍ਸ਼ਸੇ ਚੀਰਵਾਸਿਨੀਮ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹ ਹੱਦ ਵੀ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈਂ, ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਂ ਪਿਤਰਂ ਰਾਮਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਵਨਮ੍। ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸਮਾਸੀਨਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਮੱਥਾ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਇਯਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਮਮ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ। ਵृਦ੍ਧਾ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ਼ੀਲਾ ਚ ਨ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਦੇਵ ਗਰ੍ਹਤੇ
ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ, ਉਮਰਦਰਾਜ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਮਯਾ ਵਿਹੀਨਾਂ ਵਰਦ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਂ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰਮ੍। ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਵ੍ਯਸਨਾਂ ਭੂਯਃ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਡੁੱਬੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਂ ਯਥਾ ਨਰ੍ਚ੍ਛੇਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਜ੍ਯੇਨ ਪੂਜਿਤਾ। ਮਾਂ ਹਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਸਾ ਤ੍ਵਯਿ ਜੀਵੇਤ੍ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ
ਤੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਭ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੰਭਾਲ ਕਿ ਉਹ ਪੁੱਤ ਦੇ ਗਮ 'ਚ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।
ਇਮਾਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮ ਜਾਤਗਰ੍ਧਿਨੀਂ ਤਥਾ ਵਿਧਾਤੁਂ ਜਨਨੀਂ ਮਮਾਰ੍ਹਸਿ। ਯਥਾ ਵਨਸ੍ਥੇ ਮਯਿ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਇਤਨਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੀਂ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹ ਗਮ ਨਾਲ ਘੁਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਮ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।
thumb|ਏਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵੇषਧਰਂ ਚ ਤਮ੍। ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਾਭੀ ਰਾਜਾ ਵਿਗਤਚੇਤਨਃ
ਪਰ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵੈਸ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨੈਨਂ ਦੁਃਖੇਨ ਸਂਤਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੈਕ੍ਸ਼ਤ ਰਾਘਵਮ੍। ਨ ਚੈਨਮਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ
ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਿਵਾਸਂਜ੍ਞੋ ਦੁਃਖਿਤਸ਼੍ਚ ਮਹੀਪਤਿਃ। ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮਮੇਵਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਮਨ੍ਯੇ ਖਲੁ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਵਤ੍ਸਾ ਬਹਵਃ ਕृਤਾਃ। ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਹਿਂਸਿਤਾ ਵਾਪਿ ਤਨ੍ਮਾਮਿਦਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਛੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਨਾਗਤੇ ਕਾਲੇ ਦੇਹਾਚ੍ਚ੍ਯਵਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍। ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ। ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਯੋऽਹਂ ਪਾਵਕਸਂਕਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਵਿਹਾਯ ਵਸਨੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਤਾਪਸਾਚ੍ਛਾਦਮਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਕृਤੇऽਯਂ ਖਿਦ੍ਯਤੇ ਜਨਃ। ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਾਯਾਃ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਕृਤਿਂ ਤ੍ਵਿਮਾਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਇਕੋ ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਕਰ ਗਈ।