ਨ ਚੈਤਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਪੇ ਸਤ੍ਯੇਨ ਰਾਘਵ। ਛਨ੍ਨਯਾ ਚਲਿਤਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਭਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਯਾ
ਪਰ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ—ਸਚ ਦੀ ਕਸਮ, ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੁਆਹ ਵਿਚ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ।
ਵਞ੍ਚਨਾ ਯਾ ਤੁ ਲਬ੍ਧਾ ਮੇ ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਤਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ। ਅਨਯਾ ਵृਤ੍ਤਸਾਦਿਨ੍ਯਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ
ਜੋ ਧੋਖਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਪਰ ਚਲਣ ਵਿਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ।
ਨ ਚੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤਮਂ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸੁਤੋ ਮਮ। ਅਪਾਨृਤਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰ ਪਿਤਰਂ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਥ ਰਾਮਸ੍ਤਦਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦੀਨੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਾਨਦ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ ਕੋ ਮੇ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ। ਅਪਕ੍ਰਮਣਮੇਵਾਤਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਰਹਂ ਵृਣੇ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਸਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਸਜਨਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਸਮਾਕੁਲਾ। ਮਯਾ ਵਿਸृष੍ਟਾ ਵਸੁਧਾ ਭਰਤਾਯ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍
ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ, ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਵਨਵਾਸਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਚ ਮੇऽਦ੍ਯ ਚਲਿष੍ਯਤਿ। ਯਸ੍ਤੁ ਯੁਦ੍ਧੇ ਵਰੋ ਦਤ੍ਤਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯੈ ਵਰਦ ਤ੍ਵਯਾ
ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦੀ ਮੇਰੀ ਨਿਸਚੈ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੀ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੀਯਤਾਂ ਨਿਖਿਲੇਨੈਵ ਸਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਅਹਂ ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਭਵਤੋ ਯਥੋਕ੍ਤਮਨੁਪਾਲਯਨ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਸਚਾ ਰਹੋ, ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯੇ ਵਨੇ ਵਨਚਰੈਃ ਸਹ। ਮਾ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਸੁਮਤੀ ਭਰਤਾਯ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ; ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ, ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਨਹਿ ਮੇ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਖਮਾਤ੍ਮਨਿ ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਯਥਾਨਿਦੇਸ਼ਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵੈ ਤਵੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ।
ਅਪਗਚ੍ਛਤੁ ਤੇ ਦੁਃਖਂ ਮਾ ਭੂਰ੍ਬਾष੍ਪਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ। ਨਹਿ ਕ੍ਸ਼ੁਭ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਃ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ
ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਡੁੱਬ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵਾਹਂ ਰਾਜ੍ਯਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਚ ਮੇਦਿਨੀਮ੍। ਨੈਵ ਸਰ੍ਵਾਨਿਮਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨ ਚ ਜੀਵਿਤੁਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਸਤ੍ਯਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨਾਨृਤਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤਵ ਸਤ੍ਯੇਨ ਸੁਕृਤੇਨ ਚ ਤੇ ਸ਼ਪੇ
ਮੈਂ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਤੇਰੀ ਸਚਾਈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਸਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਤਾਤ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਪ੍ਰਭੋ। ਸ ਸ਼ੋਕਂ ਧਾਰਯਸ੍ਵੇਮਂ ਨਹਿ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ
ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਨਿਸਚੈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਅਰ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਨਂ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਰਾਘਵ। ਮਯਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜਾਮੀਤਿ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਮਨੁਪਾਲਯੇ
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਰਾਘਵ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।' ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਸਚ ਕਰ ਕੇ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਮਾ ਚੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਂ ਕृਥਾ ਦੇਵ ਵਨੇ ਰਂਸ੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍। ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਹਰਿਣਾਕੀਰ੍ਣੇ ਨਾਨਾਸ਼ਕੁਨਿਨਾਦਿਤੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿਤਾ ਹਿ ਦੈਵਤਂ ਤਾਤ ਦੇਵਤਾਨਾਮਪਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਤਮਿਤ੍ਯੇਵ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਃ
ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਵਾਂਗ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਗਤੇषੁ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ। ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਂਤਾਪੋऽਯਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖੋਗੇ; ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੋ।
ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀਯੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵੋ ਬਾष੍ਪਕਲੋ ਜਨਃ। ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਗਤਃ
ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਂਸੂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੋ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?
ਪੁਰਂ ਚ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਚ ਮਹੀ ਚ ਕੇਵਲਾ ਮਯਾ ਵਿਸृष੍ਟਾ ਭਰਤਾਯ ਦੀਯਤਾਮ੍। ਅਹਂ ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਭਵਤੋऽਨੁਪਾਲਯਨ੍ ਵਨਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਚਿਰਾਯ ਸੇਵਿਤੁਮ੍
ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਮਯਾ ਵਿਸृष੍ਟਾਂ ਭਰਤੋ ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਸਸ਼ੈਲਖਣ੍ਡਾਂ ਸਪੁਰੋਪਕਾਨਨਾਮ੍। ਸ਼ਿਵਾਸੁ ਸੀਮਾਸ੍ਵਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਯਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਨृਪਤੇ ਤਥਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਬਾਗ ਹਨ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।
ਨ ਮੇ ਤਥਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਧੀਯਤੇ ਮਨੋ ਮਹਤ੍ਸੁ ਕਾਮੇषੁ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਯਥਾ ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਤਵ ਸ਼ਿष੍ਟਸਮ੍ਮਤੇ ਵ੍ਯਪੈਤੁ ਦੁਃਖਂ ਤਵ ਮਤ੍ਕृਤੇऽਨਘ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਸਤਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਨਿਭਾਉਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
ਤਦਦ੍ਯ ਨੈਵਾਨਘ ਰਾਜ੍ਯਮਵ੍ਯਯਂ ਨ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨ੍ ਵਸੁਧਾਂ ਨ ਮੈਥਿਲੀਮ੍। ਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਤ੍ਵਾਮਨृਤੇਨ ਯੋਜਯਨ੍ ਵृਣੀਯ ਸਤ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਮਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਨਾ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ; ਸੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵਚਨ ਹੋਵੇ।
ਫਲਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਵਨੇ ਗਿਰੀਂਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਰਿਤਃ ਸਰਾਂਸਿ ਚ। ਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਵ ਵਿਚਿਤ੍ਰਪਾਦਪਂ ਸੁਖੀ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵਾਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੁਖੀ ਰਹੋ।
ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਵ੍ਯਸਨਾਭਿਪਨ੍ਨ- ਸ੍ਤਾਪੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਃ। ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੁਵਿਨष੍ਟਸਂਜ੍ਞੋ ਭੂਮਿਂ ਗਤੋ ਨੈਵ ਚਿਚੇष੍ਟ ਕਿਂਚਿਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।
ਦੇਵ੍ਯਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਰੁਰੁਦੁਃ ਸਮੇਤਾ- ਸ੍ਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਰਦੇਵਪਤ੍ਨੀਮ੍। ਰੁਦਨ੍ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਪਿ ਜਗਾਮ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਹਾਹਾਕृਤਂ ਤਤ੍ਰ ਬਭੂਵ ਸਰ੍ਵਮ੍
ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਰੋਈਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ ਛੱਡ ਕੇ; ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
thumb|ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਪੰਜਤੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤੋ ਨਿਧੂਯ ਸਹਸਾ ਸ਼ਿਰੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਸਕृਤ੍। ਪਾਣਿਂ ਪਾਣੌ ਵਿਨਿष੍ਪਿष੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਟਕਟਾਯ੍ਯ ਚ
ਫਿਰ, ਉਹ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆ ਤੇ ਦੰਦ ਕਟਕਟਾਏ।
ਲੋਚਨੇ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤੇ ਵਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਚਿਤਂ ਜਹਤ੍। ਕੋਪਾਭਿਭੂਤਃ ਸਹਸਾ ਸਂਤਾਪਮਸ਼ੁਭਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਮਨਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਸ਼੍ਚ ਸੂਤੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ। ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਨਿਵ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਹृਦਯਂ ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੈਃ ਸ਼ਿਤੈਃ
ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥੀ ਨੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।