ਅਹਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਗਮਂ ਮृਗਾਯੁਤਂ ਵਾਨਰਵਾਰਣੈਸ਼੍ਚ। ਵਨੇ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਤਵੈਵ ਪਾਦਾਵੁਪਗृਹ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤਾ
ਮੈਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਲਵਾਂਗੀ।
ਅਨਨ੍ਯਭਾਵਾਮਨੁਰਕ੍ਤਚੇਤਸਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਮਰਣਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਮ੍। ਨਯਸ੍ਵ ਮਾਂ ਸਾਧੁ ਕੁਰੁष੍ਵ ਯਾਚਨਾਂ ਨਾਤੋ ਮਯਾ ਤੇ ਗੁਰੁਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਮਨ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੱਧ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।
ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਾਣਾਮਪਿ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਾਂ ਨ ਚ ਸ੍ਮ ਸੀਤਾਂ ਨृਵਰੋ ਨਿਨੀषਤਿ। ਉਵਾਚ ਚੈਨਾਂ ਬਹੁ ਸਂਨਿਵਰ੍ਤਨੇ ਵਨੇ ਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਚ ਦੁਃਖਿਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਇੰਝ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
thumb|ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਅੱਠਵੀਂ-ਵੀਂਸਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੀਂ ਸੀਤਾਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ। ਨ ਨੇਤੁਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਨੇ ਦੁਃਖਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਚੰਗੀ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਬਾष੍ਪਦੂषਿਤਲੋਚਨਾਮ੍। ਨਿਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਆਏ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸੀਤੇ ਮਹਾਕੁਲੀਨਾਸਿ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਨਿਰਤਾ ਸਦਾ। ਇਹਾਚਰਸ੍ਵ ਧਰ੍ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਮੇ ਮਨਸਃ ਸੁਖਮ੍
ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਘਰ ਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੈਨ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਸੀਤੇ ਯਥਾ ਤ੍ਵਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾਬਲੇ। ਵਨੇ ਦੋषਾ ਹਿ ਬਹਵੋ ਵਸਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਸੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੀਂ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸੀਤੇ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮੇषਾ ਵਨਵਾਸਕृਤਾ ਮਤਿਃ। ਬਹੁਦੋषਂ ਹਿ ਕਾਨ੍ਤਾਰਂ ਵਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਸੀਤੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ।
ਹਿਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਖਲੁ ਵਚੋ ਮਯੈਤਦਭਿਧੀਯਤੇ। ਸਦਾ ਸੁਖਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਦੁਃਖਮੇਵ ਸਦਾ ਵਨਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਸਦਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਗਿਰਿਨਿਰ੍ਝਰਸਮ੍ਭੂਤਾ ਗਿਰਿਨਿਰ੍ਦਰਿਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਸਿਂਹਾਨਾਂ ਨਿਨਦਾ ਦੁਃਖਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਝਰਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਾ ਮਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਮृਗਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ।
ਸਗ੍ਰਾਹਾਃ ਸਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪਙ੍ਕਵਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਤਰਾਃ। ਮਤ੍ਤੈਰਪਿ ਗਜੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਨਦੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਚਿਕਣ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਲਤਾਕਣ੍ਟਕਸਂਕੀਰ੍ਣਾਃ ਕृਕਵਾਕੂਪਨਾਦਿਤਾਃ। ਨਿਰਪਾਸ਼੍ਚ ਸੁਦੁਃਖਾਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਾ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਕੰਟੇ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਰਾਹ ਬੜੇ ਔਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਯਤੇ ਪਰ੍ਣਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁ ਸ੍ਵਯਂਭਗ੍ਨਾਸੁ ਭੂਤਲੇ। ਰਾਤ੍ਰਿषੁ ਸ਼੍ਰਮਖਿਨ੍ਨੇਨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੱਕ ਕੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸਂਤੋषਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਾ। ਫਲੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਵਪਤਿਤੈਃ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਮੈਥਿਲਿ। ਜਟਾਭਾਰਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਲ੍ਕਲਾਮ੍ਬਰਧਾਰਣਮ੍
ਮੈਥਲੀ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਰਹੇ, ਉਤਨਾ ਸਮਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣਾ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਮਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਰਭਿषੇਕਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਚਰਤਾਂ ਨਿਯਮੇਨੈਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਉਪਹਾਰਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕੁਸੁਮੈਃ ਸ੍ਵਯਮਾਹृਤੈਃ। ਆਰ੍षੇਣ ਵਿਧਿਨਾ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾਲਬ੍ਧੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਂਤੋषਸ੍ਤੇਨ ਮੈਥਿਲਿ। ਯਤਾਹਾਰੈਰ੍ਵਨਚਰੈਃ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਮੈਥਲੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਤੀਵ ਵਾਤਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਚਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਭਯਾਨਿ ਚ ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਰੀਸृਪਾਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਬਹੁਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨਿ। ਚਰਨ੍ਤਿ ਪਥਿ ਤੇ ਦਰ੍ਪਾਤ੍ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰਏ, ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿੜਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਦੀਨਿਲਯਨਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਨਦੀਕੁਟਿਲਗਾਮਿਨਃ। ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਵृਤ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾਨਮਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂਵਨਮ੍
ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਕਰੇ-ਵਕਰੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਪਤਙ੍ਗਾ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਕੀਟਾ ਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮਸ਼ਕੈਃ ਸਹ। ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਬਲੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਪਤੰਗੇ, ਬਿਛੂ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡੰਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਪੂਰਾ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਰੁਮਾਃ ਕਣ੍ਟਕਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸ਼ਾਃ ਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨਿ। ਵਨੇ ਵ੍ਯਾਕੁਲਸ਼ਾਖਾਗ੍ਰਾਸ੍ਤੇਨ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਦਰੱਖਤ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਾਹਾਂ ਹਨ, ਸੁੰਦਰਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵੀ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਭਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੇ ਵਸਤੋ ਦੁਃਖਮੇਵ ਸਦਾ ਵਨਮ੍
ਜਿਹੜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧਲੋਭੌ ਵਿਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤਪਸੇ ਮਤਿਃ। ਨ ਭੇਤਵ੍ਯਂ ਚ ਭੇਤਵ੍ਯੇ ਦੁਃਖਂ ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਲਂ ਤੇ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਨਹਿ ਵਨਂ ਤਵ। ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਨਿਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬਹੁਦੋषਕਰਂ ਵਨਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੈਨ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਤਰੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਂ ਤੁ ਨੇਤੁਂ ਨ ਕृਤਾ ਮਤਿਰ੍ਯਦਾ ਬਭੂਵ ਰਾਮੇਣ ਤਦਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਨ ਤਸ੍ਯ ਸੀਤਾ ਵਚਨਂ ਚਕਾਰ ਤਂ ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਰਾਮਮਿਦਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।