ਸੁਖਂ ਵਨੇ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥੈਵ ਭਵਨੇ ਪਿਤੁਃ। ਅਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਮ੍
ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਐਸਾ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂਗੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਾਂਗੀ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਮਾਣਾ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਯਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ। ਸਹ ਰਂਸ੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਵਨੇषੁ ਮਧੁਗਨ੍ਧਿषੁ
ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਨਿਯਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮਧੁਰ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ।
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਰਾਮ ਸਮ੍ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍। ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਜਨਸ੍ਯੇਹ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਮਮ ਮਾਨਦ
ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਕੀ ਗੱਲ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ!
ਸਾਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਮਦ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਨਾਹਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗ ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮੁਦ੍ਯਤਾ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਨ ਤੇ ਦੁਃਖਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨਿਵਸਨ੍ਤੀ ਤ੍ਵਯਾ ਸਦਾ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।
ਅਗ੍ਰਤਸ੍ਤੇ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਵਤਿ ਤ੍ਵਯਿ। ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਪਰਤਃ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਹਾੜ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਲ-ਕੁੰਡ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਭੀਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥੇਨ ਧੀਮਤਾ। ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਃ ਸਾਧੁਪੁष੍ਪਿਤਾਃ
ਤੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠਾਂ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖਾਂਗੀ।
ਇਚ੍ਛੇਯਂ ਸੁਖਿਨੀ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰੇਣ ਸਂਗਤਾ। ਅਭਿषੇਕਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਸੁ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਵ੍ਰਤਾ
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ।
ਸਹ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ ਰਂਸ੍ਯੇ ਪਰਮਨਨ੍ਦਿਨੀ। ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੀ। ਇੰਝ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਲਵਾਂ।
ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਂ ਨ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋऽਪਿ ਹਿ ਨ ਮੇ ਮਤਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਚ ਵਿਨਾ ਵਾਸੋ ਭਵਿਤਾ ਯਦਿ ਰਾਘਵ। ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਨਾਹਂ ਤਦਪਿ ਰੋਚਯੇ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਰਗ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਗਮਂ ਮृਗਾਯੁਤਂ ਵਾਨਰਵਾਰਣੈਸ਼੍ਚ। ਵਨੇ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਤਵੈਵ ਪਾਦਾਵੁਪਗृਹ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤਾ
ਮੈਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਲਵਾਂਗੀ।
ਅਨਨ੍ਯਭਾਵਾਮਨੁਰਕ੍ਤਚੇਤਸਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਮਰਣਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਮ੍। ਨਯਸ੍ਵ ਮਾਂ ਸਾਧੁ ਕੁਰੁष੍ਵ ਯਾਚਨਾਂ ਨਾਤੋ ਮਯਾ ਤੇ ਗੁਰੁਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਮਨ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੱਧ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।
ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਾਣਾਮਪਿ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਾਂ ਨ ਚ ਸ੍ਮ ਸੀਤਾਂ ਨृਵਰੋ ਨਿਨੀषਤਿ। ਉਵਾਚ ਚੈਨਾਂ ਬਹੁ ਸਂਨਿਵਰ੍ਤਨੇ ਵਨੇ ਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਚ ਦੁਃਖਿਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਇੰਝ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
thumb|ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਅੱਠਵੀਂ-ਵੀਂਸਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੀਂ ਸੀਤਾਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ। ਨ ਨੇਤੁਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਨੇ ਦੁਃਖਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਚੰਗੀ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਬਾष੍ਪਦੂषਿਤਲੋਚਨਾਮ੍। ਨਿਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਆਏ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸੀਤੇ ਮਹਾਕੁਲੀਨਾਸਿ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਨਿਰਤਾ ਸਦਾ। ਇਹਾਚਰਸ੍ਵ ਧਰ੍ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਮੇ ਮਨਸਃ ਸੁਖਮ੍
ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਘਰ ਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੈਨ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਸੀਤੇ ਯਥਾ ਤ੍ਵਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾਬਲੇ। ਵਨੇ ਦੋषਾ ਹਿ ਬਹਵੋ ਵਸਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਸੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੀਂ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸੀਤੇ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮੇषਾ ਵਨਵਾਸਕृਤਾ ਮਤਿਃ। ਬਹੁਦੋषਂ ਹਿ ਕਾਨ੍ਤਾਰਂ ਵਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਸੀਤੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ।
ਹਿਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਖਲੁ ਵਚੋ ਮਯੈਤਦਭਿਧੀਯਤੇ। ਸਦਾ ਸੁਖਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਦੁਃਖਮੇਵ ਸਦਾ ਵਨਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਸਦਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਗਿਰਿਨਿਰ੍ਝਰਸਮ੍ਭੂਤਾ ਗਿਰਿਨਿਰ੍ਦਰਿਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਸਿਂਹਾਨਾਂ ਨਿਨਦਾ ਦੁਃਖਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਝਰਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਾ ਮਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਮृਗਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ।
ਸਗ੍ਰਾਹਾਃ ਸਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪਙ੍ਕਵਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਤਰਾਃ। ਮਤ੍ਤੈਰਪਿ ਗਜੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਨਦੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਚਿਕਣ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਲਤਾਕਣ੍ਟਕਸਂਕੀਰ੍ਣਾਃ ਕृਕਵਾਕੂਪਨਾਦਿਤਾਃ। ਨਿਰਪਾਸ਼੍ਚ ਸੁਦੁਃਖਾਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਾ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਕੰਟੇ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਰਾਹ ਬੜੇ ਔਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਯਤੇ ਪਰ੍ਣਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁ ਸ੍ਵਯਂਭਗ੍ਨਾਸੁ ਭੂਤਲੇ। ਰਾਤ੍ਰਿषੁ ਸ਼੍ਰਮਖਿਨ੍ਨੇਨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੱਕ ਕੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸਂਤੋषਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਾ। ਫਲੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਵਪਤਿਤੈਃ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਮੈਥਿਲਿ। ਜਟਾਭਾਰਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਲ੍ਕਲਾਮ੍ਬਰਧਾਰਣਮ੍
ਮੈਥਲੀ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਰਹੇ, ਉਤਨਾ ਸਮਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣਾ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਮਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਰਭਿषੇਕਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਚਰਤਾਂ ਨਿਯਮੇਨੈਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੁਃਖਤਰਂ ਵਨਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਉਪਹਾਰਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕੁਸੁਮੈਃ ਸ੍ਵਯਮਾਹृਤੈਃ। ਆਰ੍षੇਣ ਵਿਧਿਨਾ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਸੀਤੇ ਦੁਃਖਮਤੋ ਵਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।