ਮਮ ਮਾਤੁਰ੍ਮਹਦ੍ ਦੁਃਖਮਤੁਲਂ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣ। ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਮਸ੍ਯ ਚ
ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖਾਸਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਚਾਈ ਤੇ ਸੰਯਮ ਦੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।
ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਪਰਮੋ ਲੋਕੇ ਧਰ੍ਮੇ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਧਰ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਚਾਈ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਹੁਕਮ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਾਤੁਰ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਾ। ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵृਥਾ ਵੀਰ ਧਰ੍ਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਾ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।
ਸੋऽਹਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਨਰ੍ਨਿਯੋਗਮਤਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍। ਪਿਤੁਰ੍ਹਿ ਵਚਨਾਦ੍ ਵੀਰ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਹਂ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੁੜ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ।
ਤਦੇਤਾਂ ਵਿਸृਜਾਨਾਰ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਮਤਿਮ੍। ਧਰ੍ਮਮਾਸ਼੍ਰਯ ਮਾ ਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਂ ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰਨੁਗਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੋਚ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ, ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ—ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈ।
ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੌਹਾਰ੍ਦਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ। ਉਵਾਚ ਭੂਯਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਨਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਮਨ੍ਯਸ੍ਵ ਮਾਂ ਦੇਵਿ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਮਿਤੋ ਵਨਮ੍। ਸ਼ਾਪਿਤਾਸਿ ਮਮ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕੁਰੁ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਨਿ ਮੇ
ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ।
ਤੀਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਵਨਾਤ੍ ਪੁਨਰੇष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪੁਰੀਮ੍। ਯਯਾਤਿਰਿਵ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਪੁਰਾ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਦਿਵਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਪਰਤਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੋਕਃ ਸਂਧਾਰ੍ਯਤਾਂ ਮਾਤਰ੍ਹृਦਯੇ ਸਾਧੁ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ। ਵਨਵਾਸਾਦਿਹੈष੍ਯਾਮਿ ਪੁਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਃ
ਮਾਂ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ, ਪਰ ਰੋ ਨਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਮੁੜ ਇਥੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਤ੍ਵਯਾ ਮਯਾ ਚ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰਯਾ। ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਯੋਗੇ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਮੇष ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਵਿਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਅਮ੍ਬ ਸਮ੍ਭृਤ੍ਯ ਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ ਦੁਃਖਂ ਹृਦਿ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਚ। ਵਨਵਾਸਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਮ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਅੰਮ੍ਹਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ।
ਏਤਦ੍ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮਾਤਾ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਯਮਵ੍ਯਗ੍ਰਮਵਿਕ੍ਲਵਂ ਚ। ਮृਤੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਦੇਵੀ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਮਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ, ਜੋ ਧਰਮਕ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲ ਪਈ।
ਯਥੈਵ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪਿਤਾ ਤਥਾਹਂ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਸੁਹृਤ੍ਤਯਾ ਚ। ਨ ਤ੍ਵਾਨੁਜਾਨਾਮਿ ਨ ਮਾਂ ਵਿਹਾਯ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਮਰ੍ਹਸਿ ਪੁਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤੁਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਪੁੱਤਰ, ਇਤਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਕਿਂ ਜੀਵਿਤੇਨੇਹ ਵਿਨਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਲੋਕੇਨ ਵਾ ਕਿਂ ਸ੍ਵਧਯਾਮृਤੇਨ। ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤਵ ਸਂਨਿਧਾਨਂ ਮਮੈਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਦਪਿ ਜੀਵਲੋਕਾਤ੍
ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਰੈਰਿਵੋਲ੍ਕਾਭਿਰਪੋਹ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਗਜੋ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਮਭਿਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ। ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਜਜ੍ਵਾਲ ਵਿਲਾਪਮੇਵਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਮਃ ਕਰੁਣਂ ਜਨਨ੍ਯਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ, ਮਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਫਰਿਆਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਮਾਤਰਂ ਚੈਵ ਵਿਸਂਜ੍ਞਕਲ੍ਪਾ- ਮਾਰ੍ਤਂ ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਭਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤਮ੍। ਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮੁਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸ ਏਵਾਰ੍ਹਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਤੁਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅਹਂ ਹਿ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਜਾਨਾਮਿ ਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮਂ ਚ। ਮਮ ਤ੍ਵਭਿਪ੍ਰਾਯਮਸਂਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਹਾਭ੍ਯਰ੍ਦਸਿ ਮਾ ਸੁਦੁਃਖਮ੍
ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਃ ਖਲੁ ਜੀਵਲੋਕੇ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਧਰ੍ਮਫਲੋਦਯੇषੁ। ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯੁਰਸਂਸ਼ਯਂ ਮੇ ਭਾਰ੍ਯੇਵ ਵਸ਼੍ਯਾਭਿਮਤਾ ਸਪੁਤ੍ਰਾ
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯੁਰਸਂਨਿਵਿष੍ਟਾ ਧਰ੍ਮੋ ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ। ਦ੍ਵੇष੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਪਰੋ ਹਿ ਲੋਕੇ ਕਾਮਾਤ੍ਮਤਾ ਖਲ੍ਵਪਿ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭ ਲੋਕ ਇਕਠੇ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਰਫ ਲਾਭ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾ ਚ ਪਿਤਾ ਚ ਵृਦ੍ਧਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਹਰ੍षਾਦਥਵਾਪਿ ਕਾਮਾਤ੍। ਯਦ੍ ਵ੍ਯਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਧਰ੍ਮਂ ਕਸ੍ਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨृਸ਼ਂਸਵृਤ੍ਤਿਃ
ਗੁਰੂ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਣ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਗਲਤ ਰਵੱਈਏ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਗੁੱਸੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
ਨ ਤੇਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਪਿਤੁਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ- ਮਿਮਾਂ ਨ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਕਲਾਂ ਯਥਾਵਤ੍। ਸ ਹ੍ਯਾਵਯੋਸ੍ਤਾਤ ਗੁਰੁਰ੍ਨਿਯੋਗੇ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਸ ਗਤਿਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਃ
ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਰਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਤਿ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸ੍ਵੇ ਪਥਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ। ਦੇਵੀ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਿਤੋऽਭਿਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਕਥਂਸ੍ਵਿਦਨ੍ਯਾ ਵਿਧਵੇਵ ਨਾਰੀ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ?
ਸਾ ਮਾਨੁਮਨ੍ਯਸ੍ਵ ਵਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਨਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਨਿ ਦੇਵਿ। ਯਥਾ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰਜੇਯਂ ਯਥਾ ਹਿ ਸਤ੍ਯੇਨ ਪੁਨਰ੍ਯਯਾਤਿਃ
ਰਾਣੀ ਜੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆ ਸਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਚ ਦੇ ਨਾਲ ਯਯਾਤਿ ਮੁੜ ਆਇਆ ਸੀ।
ਯਸ਼ੋ ਹ੍ਯਹਂ ਕੇਵਲਰਾਜ੍ਯਕਾਰਣਾ- ਨ੍ਨ ਪृष੍ਠਤਃ ਕਰ੍ਤੁਮਲਂ ਮਹੋਦਯਮ੍। ਅਦੀਰ੍ਘਕਾਲੇਨ ਤੁ ਦੇਵਿ ਜੀਵਿਤੇ ਵृਣੇऽਵਰਾਮਦ੍ਯ ਮਹੀਮਧਰ੍ਮਤਃ
ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਰਾਜ ਲਈ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍ਨਰਵृषਭਃ ਸ ਮਾਤਰਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਿਗਮਿषੁਰੇਵ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍। ਅਥਾਨੁਜਂ ਭृਸ਼ਮਨੁਸ਼ਾਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਕਾਰ ਤਾਂ ਹृਦਿ ਜਨਨੀਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਇੱਕਵੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਥ ਤਂ ਵ੍ਯਥਯਾ ਦੀਨਂ ਸਵਿਸ਼ੇषਮਮਰ੍षਿਤਮ੍। ਸਰੋषਮਿਵ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਰੋषਵਿਸ੍ਫਾਰਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ।
ਆਸਾਦ੍ਯ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਸੁਹृਦਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਉਵਾਚੇਦਂ ਸ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਧਾਰਯਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਨਿਗृਹ੍ਯ ਰੋषਂ ਸ਼ੋਕਂ ਚ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍। ਅਵਮਾਨਂ ਨਿਰਸ੍ਯੈਨਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਉਪਕ੍ਲृਪ੍ਤਂ ਯਦੈਤਨ੍ਮੇ ਅਭਿषੇਕਾਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਕੁਰੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰਵ੍ਯਯਮ੍
ਮੇਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਲਦੀ ਰੋਕੋ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।