ਸਾ ਰਾਘਵਮੁਪਾਸੀਨਮਸੁਖਾਰ੍ਤਾ ਸੁਖੋਚਿਤਾ। ਉਵਾਚ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੁਪਸ਼ृਣ੍ਵਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ
ਉਹ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ।
ਯਦਿ ਪੁਤ੍ਰ ਨ ਜਾਯੇਥਾ ਮਮ ਸ਼ੋਕਾਯ ਰਾਘਵ। ਨ ਸ੍ਮ ਦੁਃਖਮਤੋ ਭੂਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਯਮਹਮਪ੍ਰਜਾਃ
ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਜੰਮਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਦੀ।
ਏਕ ਏਵ ਹਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ੋਕੋ ਭਵਤਿ ਮਾਨਸਃ। ਅਪ੍ਰਜਾਸ੍ਮੀਤਿ ਸਂਤਾਪੋ ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁੱਖ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ।
ਨ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਪਤਿਪੌਰੁषੇ। ਅਪਿ ਪੁਤ੍ਰੇ ਵਿਪਸ਼੍ਯੇਯਮਿਤਿ ਰਾਮਾਸ੍ਥਿਤਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਸੁਖ ਜਾਂ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਇਹ ਆਸ ਰੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਰਾਮਾ।
ਸਾ ਬਹੂਨ੍ਯਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਹृਦਯਚ੍ਛਿਦਾਮ੍। ਅਹਂ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯੇ ਸਪਤ੍ਨੀਨਾਮਵਰਾਣਾਂ ਪਰਾ ਸਤੀ
ਮੈਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਘੱਟ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੋਭਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਂਗੀ।
ਅਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਕਿਂ ਨੁ ਪ੍ਰਮਦਾਨਾਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਮਮ ਸ਼ੋਕੋ ਵਿਲਾਪਸ਼੍ਚ ਯਾਦृਸ਼ੋऽਯਮਨਨ੍ਤਕਃ
ਇਸ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਨਿਹਿਤੇऽਪ੍ਯੇਵਮਹਮਾਸਂ ਨਿਰਾਕृਤਾ। ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਤਾਤ ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਰਣਮੇਵ ਹਿ
ਤੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਜਦ ਤੂੰ ਦੂਰ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਪੱਕੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਗृਹੀਤਾਸ੍ਮਿ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸਮ੍ਮਤਾ। ਪਰਿਵਾਰੇਣ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਸਮਾ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾਵਰਾ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦਬੀ ਹੋਈ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੀ ਹਾਂ।
ਯੋ ਹਿ ਮਾਂ ਸੇਵਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਵਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ। ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਜਨੋ ਨਾਭਿਭਾषਤੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰੋਧਤਯਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਥਂ ਨੁ ਖਰਵਾਦਿ ਤਤ੍। ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਦਨਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੁਰ੍ਗਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ, ਇੰਨੀ ਬਦਕਿਸਮਤ, ਕਿਵੇਂ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਰੁੱਖਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਸਕਾਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ?
ਦਸ਼ ਸਪ੍ਤ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਜਾਤਸ੍ਯ ਤਵ ਰਾਘਵ। ਅਤੀਤਾਨਿ ਪ੍ਰਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾ ਮਯਾ ਦੁਃਖਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ, ਕੁੱਲ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਤਦਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਸਹਿਤੁਂ ਚਿਰਾਤ੍। ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਸਪਤ੍ਨੀਨਾਮੇਵਂ ਜੀਰ੍ਣਾਪਿ ਰਾਘਵ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖ, ਸਹੇਲੀਅਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ, ਰਾਘਵ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ।
ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਤਵ ਮੁਖਂ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਭਮ੍। ਕृਪਣਾ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਕਥਂ ਕृਪਣਜੀਵਿਕਾ
ਮੈਂ, ਇੰਨੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਚਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਾਂਗੀ?
ਉਪਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮੈਃ। ਦੁਃਖਸਂਵਰ੍ਧਿਤੋ ਮੋਘਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਗਤਯਾ ਮਯਾ
ਉਪਵਾਸ, ਯੋਗ ਤੇ ਕਈ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਿਰਂ ਨੁ ਹृਦਯਂ ਮਨ੍ਯੇ ਮਮੇਦਂ ਯਨ੍ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਮਹਾਨਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਕੂਲਂ ਨਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਕਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੰਢਾ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਮੈਵ ਨੂਨਂ ਮਰਣਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚਾਵਕਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤਿ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯੇ ਮਮ। ਯਦਨ੍ਤਕੋऽਦ੍ਯੈਵ ਨ ਮਾਂ ਜਿਹੀਰ੍षਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਸਿਂਹੋ ਰੁਦਤੀਂ ਮृਗੀਮਿਵ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੌਤ ਮੈਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਂ ਹਿ ਨੂਨਂ ਹृਦਯਂ ਮਮਾਯਸਂ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਭੁਵਿ ਨੋ ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ। ਅਨੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਦੇਹਮਰ੍ਪਿਤਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਹ੍ਯਕਾਲੇ ਮਰਣਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੋਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੱਕਾ, ਅਣਸਮੇਂ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਦਂ ਤੁ ਦੁਃਖਂ ਯਦਨਰ੍ਥਕਾਨਿ ਮੇ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਚ ਸਂਯਮਾਸ਼੍ਚ ਹਿ। ਤਪਸ਼੍ਚ ਤਪ੍ਤਂ ਯਦਪਤ੍ਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ਸੁਨਿष੍ਫਲਂ ਬੀਜਮਿਵੋਪ੍ਤਮੂषਰੇ
ਪਰ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਸੰਜਮ ਤੇ ਜੋ ਤਪ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਜੜੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੀਜ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਯਦਿ ਹ੍ਯਕਾਲੇ ਮਰਣਂ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਲਭੇਤ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗੁਰੁਦੁਃਖਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ। ਗਤਾਹਮਦ੍ਯੈਵ ਪਰੇਤਸਂਸਦਂ ਵਿਨਾ ਤ੍ਵਯਾ ਧੇਨੁਰਿਵਾਤ੍ਮਜੇਨ ਵੈ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਅਣਸਮੇਂ ਮੌਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥਾਪਿ ਕਿਂ ਜੀਵਿਤਮਦ੍ਯ ਮੇ ਵृਥਾ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਪ੍ਰਭ। ਅਨੁਵ੍ਰਜਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਂ ਤ੍ਵਯੈਵ ਗੌਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਾ ਵਤ੍ਸਮਿਵਾਭਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ।
ਭृਸ਼ਮਸੁਖਮਮਰ੍षਿਤਾ ਤਦਾ ਬਹੁ ਵਿਲਲਾਪ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍। ਵ੍ਯਸਨਮੁਪਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯ ਸਾ ਮਹਤ੍ ਸੁਤਮਿਵ ਬਦ੍ਧਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਿਂਨਰੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਰੋਈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹੋਵੇ।
thumb|ਏਕਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕਵੀਹਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਥਾ ਤੁ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀਂ ਤਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਰਾਮਮਾਤਰਮ੍। ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਸਦृਸ਼ਂ ਵਚਃ
ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਰੋਚਤੇ ਮਮਾਪ੍ਯੇਤਦਾਰ੍ਯੇ ਯਦ੍ ਰਾਘਵੋ ਵਨਮ੍। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾਕ੍ਯਵਸ਼ਂਗਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਆਦਰਨੀਯਾ, ਕਿ ਰਾਘਵ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।
ਵਿਪਰੀਤਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿषਯੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਃ। ਨृਪਃ ਕਿਮਿਵ ਨ ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਮਥਃ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਦਬਾਏ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ?
ਨਾਸ੍ਯਾਪਰਾਧਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਪਿ ਦੋषਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍। ਯੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਦ੍ ਵਨਵਾਸਾਯ ਰਾਘਵਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਐਸਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਨ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਲੋਕੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਮਪਿ ਯੋ ਨਰਃ। ਸ੍ਵਮਿਤ੍ਰੋऽਪਿ ਨਿਰਸ੍ਤੋऽਪਿ ਯੋऽਸ੍ਯ ਦੋषਮੁਦਾਹਰੇਤ੍
ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੋਸਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲੁਕ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਦੱਸ ਸਕੇ।
ਦੇਵਕਲ੍ਪਮृਜੁਂ ਦਾਨ੍ਤਂ ਰਿਪੂਣਾਮਪਿ ਵਤ੍ਸਲਮ੍। ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਕੋ ਧਰ੍ਮਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਮਕਾਰਣਾਤ੍
ਕੌਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਧਾ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ?
ਤਦਿਦਂ ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਨਰ੍ਬਾਲ੍ਯਮੁਪੇਯੁषਃ। ਪੁਤ੍ਰਃ ਕੋ ਹृਦਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍
ਕਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਪਿਤਾ ਮੁੜ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?
ਯਾਵਦੇਵ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਰ੍ਥਮਿਮਂ ਨਰਃ। ਤਾਵਦੇਵ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਹੁਕਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।