ਮृਤੇ ਮਯਿ ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਮਨੁਜਪੁਙ੍ਗਵੇ। ਇष੍ਟੇ ਮਮ ਜਨੇ ਸ਼ੇषੇ ਕਿਂ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ ਰਹਿ ਜਾਣ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕਰੇਗੀ?
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਮਾਂ ਚ ਰਾਮਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰੌ ਚ ਯਦਿ ਹਾਸ੍ਯਤਿ। ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਸਹਤੀ ਦੇਵੀ ਮਾਮੇਵਾਨੁਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੌਸਲਿਆ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਮਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹ। ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਨਰਕੇ ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਕੈਕੇਯਿ ਸੁਖਿਤਾ ਭਵ
ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗੀ।
ਮਯਾ ਰਾਮੇਣ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਗੁਣੈਃ। ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਕੁਲਮਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਕੁਲਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਸਿ
ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ।
ਪ੍ਰਿਯਂ ਚੇਦ੍ ਭਰਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਰਾਮਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਂ ਭਵੇਤ੍। ਮਾ ਸ੍ਮ ਮੇ ਭਰਤਃ ਕਾਰ੍षੀਤ੍ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯਂ ਗਤਾਯੁषਃ
ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਮੇਰੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਤਬ ਨਾ ਕਰੇ।
ਮृਤੇ ਮਯਿ ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਪੁਰੁषਪੁਙ੍ਗਵੇ। ਸੇਦਾਨੀਂ ਵਿਧਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਪੁਤ੍ਰਾ ਕਾਰਯਿष੍ਯਸਿ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ।
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਿ ਦੈਵੇਨ ਨ੍ਯਵਸੋ ਮਮ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ। ਅਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਤੁਲਾ ਲੋਕੇ ਧ੍ਰੁਵਃ ਪਰਿਭਵਸ਼੍ਚ ਮੇ। ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਚਾਵਜ੍ਞਾ ਯਥਾ ਪਾਪਕृਤਸ੍ਤਥਾ
ਤੂੰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਰਹੀ; ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਵੀ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਵਾਂਗ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਕਥਂ ਰਥੈਰ੍ਵਿਭੁਰ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਗਜਾਸ਼੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਰਾਮੋ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਵਤ੍ਸੋ ਮੇ ਵਿਚਰਿष੍ਯਤਿ
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇਗਾ?
ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਸਮਯੇ ਸੂਦਾਃ ਕੁਣ੍ਡਲਧਾਰਿਣਃ। ਅਹਂਪੂਰ੍ਵਾਃ ਪਚਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਃ ਪਾਨਭੋਜਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਣ ਵਾਲੇ ਰਸੋਈਏ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਉਸ ਲਈ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਸ ਕਥਂ ਨੁ ਕषਾਯਾਣਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਕਟੁਕਾਨਿ ਚ। ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਵਨ੍ਯਮਾਹਾਰਂ ਸੁਤੋ ਮੇ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਤਿ
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਕਿਵੇਂ ਖੱਟੇ, ਕੜਵੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਜੰਗਲੀ ਖਾਣੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵੇਗਾ?
ਮਹਾਰ੍ਹਵਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਰਸੁਖੋਚਿਤਃ। ਕਾषਾਯਪਰਿਧਾਨਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਰਾਮੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਰਹੇਗਾ?
ਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦਾਰੁਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵਂਵਿਧਮਪੀਰਿਤਮ੍। ਰਾਮਸ੍ਯਾਰਣ੍ਯਗਮਨਂ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍
ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਹਨ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖੇ ਗਏ—ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ?
ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਯੋषਿਤੋ ਨਾਮ ਸ਼ਠਾਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਾਯਣਾਃ। ਨ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭਰਤਸ੍ਯੈਵ ਮਾਤਰਮ੍
ਨਿੰਦ ਹੈ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਾਕ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ।
ਅਨਰ੍ਥਭਾਵੇऽਰ੍ਥਪਰੇ ਨृਸ਼ਂਸੇ ਮਮਾਨੁਤਾਪਾਯ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਸਿ। ਕਿਮਪ੍ਰਿਯਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿਤਾਨੁਕਾਰਿਣ੍ਯਥਵਾਪਿ ਰਾਮੇ
ਤੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਵਿਚ ਲਾਭ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਰਾਮ ਵਿਚ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਅਪਰੀਤ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੈ?
ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਯੁਃ ਪਿਤਰੋऽਪਿ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਭਾਰ੍ਯਾਃ ਪਤੀਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕृਤਾਨੁਰਾਗਾਃ। ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਪਿਤਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਰਾਮਂ ਵ੍ਯਸਨੇ ਨਿਮਗ੍ਨਮ੍
ਪਿਤਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਵੀ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਹਂ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵਕੁਮਾਰਰੂਪ- ਮਲਂਕृਤਂ ਤਂ ਸੁਤਮਾਵ੍ਰਜਨ੍ਤਮ੍। ਨਨ੍ਦਾਮਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਭਵਾਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਪੁਨਰ੍ਯੁਵੇਵ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਿਨਾ ਹਿ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿ- ਰਵਰ੍षਤਾ ਵਜ੍ਰਧਰੇਣ ਵਾਪਿ। ਰਾਮਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਿਤਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜੀਵੇਨ੍ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚੇਤਨਾ ਮੇ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਮਾਮਹਿਤਾਮਮਿਤ੍ਰਾ- ਮਾਵਾਸਯਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਿਵਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਾਮ੍। ਚਿਰਂ ਬਤਾਙ੍ਕੇਨ ਧृਤਾਸਿ ਸਰ੍ਪੀ ਮਹਾਵਿषਾ ਤੇਨ ਹਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮੋਹਾਤ੍
ਤੂੰ ਜੋ ਨਾਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਮਯਾ ਚ ਰਾਮੇਣ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਹੀਨੋ ਭਰਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ। ਪੁਰਂ ਚ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਚ ਨਿਹਤ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਮਮਾਹਿਤਾਨਾਂ ਚ ਭਵਾਭਿਹਰ੍षਿਣੀ
ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ।
ਨृਸ਼ਂਸਵृਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਸਨਪ੍ਰਹਾਰਿਣਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦਿਹਾਦ੍ਯ ਭਾषਸੇ। ਨ ਨਾਮ ਤੇ ਤੇਨ ਮੁਖਾਤ੍ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਧੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਦਸ਼ਨਾਃ ਸਹਸ੍ਰਧਾ
ਤੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਚਲਣ ਕਠੋਰ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਜਬਰ ਨਾਲ ਐਸਾ ਬੁਰਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਤੇ ਦੰਦ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਥੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ?
ਨ ਕਿਂਚਿਦਾਹਾਹਿਤਮਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚੋ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਰਾਮਃ ਪਰੁषਾਣਿ ਭਾषਿਤੁਮ੍। ਕਥਂ ਤੁ ਰਾਮੇ ਹ੍ਯਭਿਰਾਮਵਾਦਿਨਿ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਦੋषਾਨ੍ ਗੁਣਨਿਤ੍ਯਸਮ੍ਮਤੇ
ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲ ਵਾ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯ ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਵਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾਂ ਮਹੀਂ ਵ੍ਰਜ। ਨ ਤੇ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਚਃ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਮਮਾਹਿਤਂ ਕੇਕਯਰਾਜਪਾਂਸਨੇ
ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਸੜ ਜਾਵੇ, ਮਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁਕਮ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧੂੜ।
ਕ੍ਸ਼ੁਰੋਪਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਮਸਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾਂ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟਭਾਵਾਂ ਸ੍ਵਕੁਲੋਪਘਾਤਿਨੀਮ੍। ਨ ਜੀਵਿਤੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿषਹੇऽਮਨੋਰਮਾਂ ਦਿਧਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਹृਦਯਂ ਸਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੁਰੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਤੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਨਹੀਂ, ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਕੁਤਃ ਪੁਨਃ ਸੁਖਂ ਵਿਨਾਤ੍ਮਜੇਨਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਕੁਤੋ ਰਤਿਃ। ਮਮਾਹਿਤਂ ਦੇਵਿ ਨ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮਿ ਪਾਦਾਵਪਿ ਤੇ ਪ੍ਰਸੀਦ ਮੇ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ? ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ? ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰ, ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।
ਸ ਭੂਮਿਪਾਲੋ ਵਿਲਪਨ੍ਨਨਾਥਵਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਗृਹੀਤੋ ਹृਦਯੇऽਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ। ਪਪਾਤ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਣੌ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਾ- ਵੁਭਾਵਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾऽऽਤੁਰਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ-ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਉਸਤਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨੇ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb|ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਅਤਦਰ੍ਹਂ ਮਹਾਰਾਜਂ ਸ਼ਯਾਨਮਤਥੋਚਿਤਮ੍। ਯਯਾਤਿਮਿਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਲੋਕਾਤ੍ ਪਰਿਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਅਨਰ੍ਥਰੂਪਾਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਹ੍ਯਭੀਤਾ ਭਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ। ਪੁਨਰਾਕਾਰਯਾਮਾਸ ਤਮੇਵ ਵਰਮਙ੍ਗਨਾ
ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਜੋ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਡਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਉਹੀ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
ਤ੍ਵਂ ਕਤ੍ਥਸੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ। ਮਮ ਚੇਦਂ ਵਰਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਧਾਰਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਤੂੰ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਿਜਕ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਦਾ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਵਿਹ੍ਵਲਨ੍ਨਿਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹਿਲ-ਮਿਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।